مطالعة تطبیقی مشروعیت نظام سیاسی از منظر امام خمینی‌(ره) و دکتر مهدی حائری یزدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
بحث دربارة مشروعیت نظام‌های سیاسی، همواره در اولویت مباحث اندیشة سیاسی بوده است. این مسئله در اندیشة سیاسی اسلام حساسیتی مضاعف می‌یابد؛ چراکه با اعتقاد دینی و ایمان مردم سروکار دارد. دو نظر کاملا متفاوت در این زمینه، یعنی نظریة «ولایت فقیه» امام خمینی(ره) و نظریة «وکالت مالکان شخصی مشاع» مهدی حائری یزدی در این مقاله در بوتة مقایسه قرار گرفته‌اند. این مقایسه، تفاوت ماهوی نگاه هر دو فقیه نسبت به مشروعیت حکومت را بیش از هر چیز از جنبة هستی‌شناسانه و به تبع آن تقدس یا عدم تقدس سیاست و حکمرانی آشکار ساخته، پیامد هر یک از این نگاه‌ها را تبیین می‌نماید. امام خمینی حکومت را امری الهی و مردم را نه مشروعیت‌بخش، که تحقق‌‌بخش به آن می‌داند، و حائری یزدی حکومت را امری ذاتا زیرمجموعة عقل بشری و خارج از چارچوب توصیه‌های وحیانی شناسایی می‌نماید. سایر تفاوت‌ها در حوزة مشروعیت در
میان این دو اندیشمند را می‌توان در مواردی همچون مسئلة مالکیت، ریشة تبعیت سیاسی و ویژگی‌های حاکم برشمرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Legitimacy of the Political System from the Perspective of Imam Khomeini (RA) and Dr. Mehdi Haeri Yazdi

نویسنده English

Ali Shirazi
Faculty Member, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The debate on the legitimacy of political systems has always been a priority in political thought. This issue is doubly sensitive in Islamic political thought because it deals with religious belief and faith of the people. Two completely different views in this field, namely the theory of "Velayat al-Faqih" of Imam Khomeini and the theory of "Wakalat al-Mushara" of Mehdi Haeri Yazdi, are compared in this article. This comparison reveals the essential difference in the views of both jurists towards the legitimacy of the government, more than anything else, from the ontological aspect and, consequently, the sanctity or non-sanctity of politics and governance, and explains the consequences of each of these views. Imam Khomeini considers the government as a divine matter and the people as its implementers rather than legitimizers, and Haeri Yazdi identifies the government as a matter inherently subordinate to the set of human reason and outside the framework of revealed recommendations. Other differences in the area of legitimacy between these two thinkers can be found in matters such as the issue of ownership, the origin of political subordination, and the characteristics of the ruler.

کلیدواژه‌ها English

Legitimacy
Political System
Islamic Ontology
آقابخشی، علی و مینو افشاری راد( 1379)، فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
ابوالحمد، عبدالحمید(1370)، مبانی علم سیاست. تهران: توس.
امام خمینی‌(ره) ( 1379)، ولایت فقیه. تهران: موسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(ره).
امام خمینی‌(ره) (1363 ق)، کشف الاسرار. بی‌جا، بی‌نا.
امام خمینی‌(ره)( 1379)، صحیفة امام. ج 6 و 10 و 13 و 20؛ تهران: دفتر تنظیم و نشر امام خمینی‌(ره).
برزگر، ابراهیم( 1385)، تاریخ تحول دولت در اسلام و ایران. تهران: سمت.
بشیریه، حسین( 1401)، از این‌جا تا ناکجا. تهران: نی.
بهداروند، محمدمهدی( 1393)، حکومت حکیمانه. قم: نشر معارف.
جوادی آملی، عبدالله( 1395)، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت. قم: اسراء.
حائری یزدی، مهدی( 1995)، حکمت و حکومت. لندن: انتشارات شادی؛ نسخة pdf قابل دسترسی در: ketabnak.com
حسینی قائم مقامی، سیدعباس( 1379)، قدرت و مشروعیت. تهران: سوره.
خالقی، علی( 1385)، مشروعیت قدرت از دیدگاه امام خمینی‌(ره). تهران: عروج.
خندان، علی اصغر( 1392)،«نظام گزاره‌های ارزشی در تفکر توحیدی در اندیشه شهید مطهری». پژوهش‌نامة فلسفة‌ دین، سال یازدهم، شماره 22، پاییز و زمستان، صص 51-74
سروش، عبدالکریم( 1387)، مدارا و مدیریت. تهران: صراط.
شیرازی، علی( 1394)، «بررسی تطبیقی نظریة مردم‌سالاری‌دینی و دموکراسی مشورتی با تاکید بر آراء امام خمینی‌(ره) و یورگن هابرماس». رسالة دکترای علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
شیرازی، علی( 1398)، «بررسی مقایسه‌ای جایگاه مشورت در نظریه‌های مردم‌سالاری دینی و دموکراسی مشورتی». فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال هشتم، پاییز، صص 109-89
طالقانی، سید محمود( 1344)، اسلام و مالکیت. تهران: شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی‌فر، سید محسن( 1393)، وجوه فقهی نقش مردم در حکومت. تهران: نی.
عابدی سرآسیا، علیرضا( 1396)، «قاعدة تسلیط و نقش آن در تصحیح قراردادهای نوپیدا با نگاهی به اندیشه‌های امام خمینی(س)». پژوهشنامه متین، سال نوزدهم، شماره 75: تابستان، صص 154-129
عالم، عبدالرحمن(1382)، بنیادهای علم سیاست. تهران: نی.
عضدانلو،‌ حمید(1386)، آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی. تهران: نی.
فاضلی، میرزا حسین(1390)، جایگاه مردم در نظام سیاسی دینی از منظر آیت‌الله نائینی و شهید صدر. قم: جامعه المصطفی العالمیه.
فدایی مهربانی، مهدی(1394)، چه باشد آنچه خوانندش سیاست. تهران: فلات.
فضل‌الله، سیدمحمدحسین. فقیه و امت: تاملاتی در اندیشة انقلابی، سیاسی و روش اجتهادی امام خمینی(ره) (1390)، ترجمة سیدهاشم عبداللهی. مشهد: سپیده‌باوران.
کدیور، محسن(1377)، حکومت ولایی. تهران: نی.
کدیور، محسن(1387)، دفتر عقل. تهران: اطلاعات.
کمالی اردکانی، علی اکبر(1390)، «مهدی حائری یزدی»؛ از مجموعة: اندیشة سیاسی اندیشمندان مسلمان. ج16، صص 53 تا 92. تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
لوین، مایکل(1389)، «قرارداد اجتماعی»: خشایار دیهیمی. فرهنگ اندیشه‌های سیاسی. تهران: نی.
مصباح یزدی، محمدتقی(1396)، حکیمانه‌ترین حکومت. قم: موسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره).
مطهری، مرتضی(1385)، جهان‌بینی توحیدی. ج1. تهران: صدرا.
مومن قمی، محمد(1393)، حکومت حکیمانه. قم: معارف، (الف)
مومن قمی، محمد(1393)، جایگاه احکام حکومتی و اختیارات ولی فقیه. قم: معارف، (ب)
هیوود، آندرو(1387)، مفاهیم کلیدی در علم سیاست. ترجمة حسن سعید کلاهی و عباس کاردان. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.