چالش های طرد اجتماعی در فرایند انتقال جوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست به زندگی مستقل در شهر ‌تهران: یک مطالعه کیفی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی ، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران

2 گروه جامعه شناسی، واحد دهاقان،دانشگاه آزاد اسلامی، دهاقان، ایران

3 گروه مدیریت، واحد اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

چکیده
در این پژوهش، به تحلیل چالش‌ها و مشکلات جوانان بی‌سرپرست و بدسرپرستی که پس از گذراندن سال‌ها در مراکز بهزیستی به‌عنوان افراد تحت حمایت، حالا وارد مرحله‌ای از زندگی می‌شوند که باید از سیستم حمایت‌های مستمر سازمان خارج ‌گردند و به تنهایی گذران زندگی داشته باشند می‌پردازد.در همین راستا هدف اصلی این پژوهش، چالش های طرد اجتماعی در فرایند انتقال جوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست به زندگی مستقل(جامعه) در شهر تهران است. تحقیق حاضر یک پژوهش کیفی بوده و به روش پدیدار ‌شناسی انجام شد. ابزار پژوهش شامل مصاحبه عمیق فردی نیمه ساختاریافته است. مشارکت کنندگان پژوهش شامل دختران و پسران بی‌سرپرست انتقال یافته به جامعه بودند که حداقل سن آنها 21 سال و از انتقالشان نیز حداکثر 5 سال گذشته بود. انتخاب هدفمند بود. برای تحلیل داده‌ها از نرم افزار MAXQDA استفاده شد. در بررسی داده‌های حاصل از مصاحبه ها، به 4 مضمون اصلی و13زیر مضمون فرعی کدگذاری شد. یافته‌ها حاکی از مشکلات و چالش‌هایی بود که جوانان برای ورود به جامعه با آن روبه‌رو می‌شوند. این پژوهش به‌طور خاص بر چالش‌هایی همچون کمبود شبکه‌های حمایتی، عدم پذیرش جامعه، بحران‌های هویت‌یابی و حس دوگانگی در مواجهه با زندگی مستقل تمرکز کرد. نتایج تحقیق نشان داد که آنان با مشکلات گسترده‌ای در همه ابعاد زندگی خود روبرو هستند و برای رسیدن به زندگی مستقل و موفق، نیازمند حمایت‌های مستمر، آموزش‌های تخصصی و اصلاح نگرش‌های اجتماعی هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Challenges of social exclusion in the process of transitioning unaccompanied and maltreated youth to independent living in Tehran: A qualitative study in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Marita Bagheri 1
Asghar Mohammadi 2
Reza Esmaili 3
1 Department of Management, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran
2 Department of Sociology, Dehaqan Branch, Islamic Azad University, Dehaqan, Iran
3 Department of Management, Is.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran
چکیده English

This study analyzes the challenges and problems of unaccompanied and maltreated youth who, after spending years in welfare centers as supported individuals, are now entering a stage in their lives where they must leave the organization's continuous support system and make a living on their own.
In this regard, the main goal of this research is the challenges of social exclusion in the process of transitioning unaccompanied and abused youth to independent life (society) in Tehran. The present research was a qualitative research and was conducted using a phenomenological method.
The research tool included semi-structured in-depth individual interviews. The research participants included unaccompanied girls and boys transferred to the community, who were at least 21 years old and had been transferred for a maximum of 5 years. The selection was purposive. MAXQDA software was used to analyze the data. In examining the data obtained from the interviews, it was coded into 4 main themes and 13 sub-themes.
The findings indicated the problems and challenges that young people face in entering society. The study specifically focused on challenges such as lack of support networks, lack of acceptance by society, identity crises, and a sense of ambivalence when faced with independent living.
The results of the study showed that they face extensive problems in all aspects of their lives and, in order to achieve an independent and successful life, they need continuous support, specialized training, and reform of social attitudes.

کلیدواژه‌ها English

Social exclusion
unaccompanied and maltreated youth
transition to independent life and entry into society
qualitative method
احمدیان، نوشین و ثمری، علی‌اکبر. (1395). اثربخشی آموزش گروهی مهارت مدیریت استرس بر تحمل ابهام نوجوانان دختر بی‌سرپرست و بدسرپرست. اصول بهداشت روانی، دوره یک، شماره 19: 52-59.
اسکندری پیله رود، سجاد و نجفیان پور، بانودخت و نژادمحمد نامقی، عاطفه. (1398). اثربخشی آموزش مهارت های مثبت اندیشی بر عزت نفس و امید به زندگی نوجوانان 12 تا 17 سال بدسرپرست و بی‌سرپرست، دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی، دوره دو، شماره 20: 33-24.
بهروزی فر، مریم (1400) تجربه زیسته کودکان ونوجوانان بدسرپرست اززندگی در مراکز نگهداری شبانه روزی شهر تهران پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، دوره سه، شماره 21 : 14-17
-پروچاسکا، جیمز و نورکراس، جان. ترجمه یحیی سید محمدی(1397)، نظریه‌های روان‌درمانی(نظام‌های روان‌درمانی): تحلیل میان‌نظری، چاپ سیزدهم، نشر روان
پورغفاری بشری، بهناز. (1396). طراحی مرکز نگهداری از کودکان بی‌سرپرست در شهر بابل در جهت کاهش تنش‌های روانی کودکان از دیدگاه روان‌شناسی محیط با تمرکز بر رفتارگرایی. پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته معماری، موسسه آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی طبری.
پیمان فقیه، شیما و صداقتی فرد، مجتبی. (1397). اثربخشی معنادرمانی بر معنای زندگی دختران بی‌سرپرست و بدسرپرست مستقر در مراکز شبه خانواده شهر تهران. فصلنامه مددکاری اجتماعی، دوره چهار، شماره 7: 15-22.
پیمان نامه حقوق کودک (1392). صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد(یونیسف)، تهران.
توسلی، غلامعباس. (1391). نظریه­های جامعه شناسی. تهران: انتشارات سمت.
جامعی، سارا و مسعود، محمد. (1394). طراحی مرکز نگهداری از کودکان بی‌سرپرست بر اساس نیازها و تاثیرات آن بر اصلاح الگوی رفتاری این کودکان. کنفرانس ملی مهندسی معماری، عمران و توسعه کالبدی، کوهدشت، اردیبهشت ماه.
حصارسرخی، ربابه، اصغری نکاح، سیدمحسن، لعل‌زاده کندکلی، انسیه و پروانه، الهام. (1395). مقایسه پرخاشگری و دانش هیجانی کودکان پسر بی‌سرپرست و بدسرپرست با کودکان عادی. فصلنامه سلامت روانی کودک، دوره دو، شماره 3: 77-85 .
دستورالعمل تخصصی دفتر امور کودکان و نوجوانان، 1397، سازمان بهزیستی کشور.
دستورالعمل تخصصی مراقبت و پروش از کودکان تحت سرپرستی 1392، سازمان بهزیستی کشور.
دشتی، علی و افشاری، مهنوش. (1394). طراحی خانه کودکان بی‌سرپرست. اولین همایش علمی پژوهشی افق‌های نوین در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی، انجمن علمی توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین، تهران، 26 مردادماه.
رجبی، مسلم، بگیان کوله‌مرز، محمدجواد، بختی، مجتبی و کریمی‌نژاد، کلثوم. (1396). مقایسه شاخص‌های سلامت روان در کودکان بی‌سرپرست نگهداری شده در مراکز با کودکان سپرده شده نزد اقوام در استان لرستان. مجله پرستاری کودکان،دوره یک، شماره 4: ۳۶-۴۲.
رزاقی، رضا (1396). مراقبت و توانمندسازی کودکان دور از خانه، تهران: نشر ارجمند، چاپ اول.
رضایی، الهام و حاجی علیزاده، کبری. (1396). مقایسه رفتارهای پرخطر، مهارت‌های ارتباطی و خودکارآمدی در نوجوانان پرورشگاهی، خانواده‌های جایگزین و عادی شهر بندرعباس. آموزش پرستاری، دوره پنجم، شماره 6: 54-61 .
ریتزر، جورج. (2010). نظریه جامعه شناسی. ترجمه هوشنگ نایبی (1395). تهران: نشر نی.
زائرکعبه، صبا و رف رف، شهرزاد. (1394). تاثیر روانشناسی محیطی در مراکز نگهداری از کودکان بی‌سرپرست، اولین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، یزد.
سالنامه آماری سازمان بهزیستی کشور (1399). سازمان بهزیستی کشور، تهران.
سلیمانی‌فرد، سولماز. (1388). مقایسه میزان مهارت‌های اجتماعی نوجوانان بی‌سرپرست ساکن در مراکز با مهارت‌های اجتماعی نوجوانان ساکن در خانواده جایگزین مورد شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روان‌شناسی بالینی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، دانشکده علوم رفتاری.
شریعتی‌پور، سارا، برابادی، حسین‌احمد و حیدرنیا، احمد. (1398). اثربخشی واقعیت‌درمانی گروهی مبتنی بر تئوری انتخاب بر سرمایه‌ی روان‌شناختی دختران نوجوان بی‌سرپرست. پژوهش‌های مشاوره، دوره هفتادویک شماره 18: 37-60.
عابدی جعفری، ح، تسلیمی، م. س ، فقیهی، ا،و شیخ زاده، م. (1390). تحلیل مضمون شبکه مضمون:روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده های کیفی، اندیشۀ مدیریت راهبردی،دوره دو شماره 5: 151-168
عبدی، مجید و عسگری، فائزه. (1400). اثربخشی «خانواده ‌درمانی کارکردی» بر تمایز یافتگی خود و رضایتمندی زناشویی دانشجویان متاهل. فصلنامه مدیریت ارتقای سلامت، دوره چهار، شماره۱۰: 136-147.
علیزاده، سیما، راهب، غنچه، میرزائی، زهرا و حسین‌زاده، سمانه. (1399). اثربخشی آموزش کفایت اجتماعی بر گرایش به رفتارهای پرخطر نوجوانان پسر مراکز شبانه‌روزی بهزیستی در شهرهای مشهد و سبزوار. مجله توانبخشی، دوره یک، شماره ۲۱ :54-73.
عشقی ثانی، نبی اله (1394). شیوه نامه مراقبت و تربیت فرزندان، تهران: سازمان بهزیستی کشور.
فراتی، حسن، جوکار، علی اکبر و هراتی، لیلا. (1399). ارزیابی عملکرد مراکز نگهداری نوجوانان بی‌سرپرست سازمان بهزیستی کشور با روش AHP و ARAS (مورد مطالعه: استان­های سمنان، گلستان و خراسان شمالی). مدیریت سازمان های دولتی،دروه دو، شماره 8 : 113-128.
فروغیان، مریم. (1395). نظریه های جامعه شناسی. تهران: انتشارات سیما.
قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست (1395)، تهران: سازمان بهزیستی کشور.
کرد، زهرا، دشت بزرگی، بهمن، ریاحی، فروغ و لطیفی، سیدمحمود. (1400). بررسی رابطه کارکرد خانواده با میزان بار مراقبتی تجربه شده والدین دارای کودک مبتلا به اختلال ADHD. مجله پرستاری کودکان،دوره چهار، شماره ۷: 74-83 .
کریمی، صدیقه، نجفی، محمود و محمدی‌فر، محمدعلی. (1395). مقایسه اختلالات رفتاری، عزت‌نفس و رضایت از زندگی در دانش‌آموزان بی‌سرپرست و عادی. روان شناسی مدرسه، دوره سه، شماره 5: 167-182.
گلاسر، ویلیام ترجمه علی صاحبی(1399)، درآمدی بر روانشناسی امید؛ نظریه انتخاب، تهـران: نشر سخن.(سال انتشار اثر به زبان اصلی 1998).
ملکی فاراب، ندا، شجاع نوری، فروغ الصباح، بستان نجفی، حسین، حسینیان، سیمین و لبیبی، محمدمهدی. (1396). تدوین شاخث ها و ترسیم الگوی کارکردهای خانواده در اسلام با بهره گیری از تکنیک پژوهش کیفی داده بنیاد. مطالعات زن و خانواده، دوره دو، شماره5: 61-99.
Bakker, Bakker, A, Maertens, K.J, Van Son, M.J, Van Loey, N.E. (2013). Psychological consequences of pediatric burns from a child and family perspective: A review of the empirical literature, Clinical psychology review, 33(3), 361-371.
Bowlby, J. (2007). Attachment. PWN Scientific Publishing House. Warsaw. Chicago, IL: Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 2(5), 77-101. 
Bridges, W. (2018). Managing Transitions: Making the Most of Change. (25th Ed). Cambridge, MA: Da Capo Press.
Chiroma, N. (2016). Providing mentoring for orphans and vulnerable children in internally displaced person camps. The case of northern Nigeria, 72(1), 1-7.
-Dorsey, S., Lucid, L., Murray, L., Bolton, P., Itemba, D., Manongi, R, et al. (2015). A qualitative study of mental health problems among orphaned children and adolescents in Tanzania. The Journal of Nervous and Mental Disease, 203(11), 70-864.
Häggman-Laitila, A., Salokekkilä, P., & Karki, S. (2018). Transition to adult life of young people leaving foster care: A qualitative systematic review. Children and Youth Services Review, 95(2), 134-143.
Meghdadpour, S., Curtis, S., Pettifor, A., & MacPhail, C. (2012). Factors associated with substance use among orphaned and non-orphaned youth in South Africa. J Adolesc, 35(5), 29-40.
Menzel, A. (2014). From Endangered Family Towards Own Family. Experiences and Expectations of Social Orphans. Pedagogy, 116(4), 170–182.
Mercy, S., & Latifat, I. (2017). Orphanhood Prevalence, Living Arrangements and Orphan Hood Reporting in Lesotho, Malawi and Zimbabwe. Journal of Child Indicators Research, 10(4), 929-943.
Miller-Slough, R. L. & Dunsmore, Julie C. (2016) "Parent and Friend Emotion Socialization in Adolescence: Associations with Psychological Adjustment". Adolescent Research Review, 1(4), 287-305.
Nestler, J., & Goldbeck, L. (2011). A pilot study of social competence group training for adolescents with borderline intellectual functioning and emotional and behavioral problems (SCT-ABI). Journal of Intellectual Disability Research, 55(2), 31-41.
Perry, E. W., Culbreth, R., Swahn, M., Kasirye, R., & Self-Brown, S. (2020). Psychological Distress Among Orphaned Youth and Youth Reporting Sexual Exploitation in Kampala, Uganda. Children and youth services review, 35(1), 105-119.
Rahman, W., Mullick, M., Pathan, MAS., Chowdhury, NF., Shahidullah, M., Ahmed, H., et al. (2012). Prevalence of behavioral and emotional disorders among the orphans and factors associated with these disorders. Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University Journal, 5(1), 29-34.
Refaeli, T., Benbenishty, R., & Zeira, A. (2019). Predictors of life satisfaction among care leavers: A mixed-method longitudinal study. Children and Youth Services Review, 99(3), 146-155.
Seidman, S. (2016). Contested knowledge: Social theory today. John Wiley & Sons.
Shaw, M., Steyn, M., & Simeon, E. (2020). The need for preparing youth aging out of foster care for independent living in South Africa. Children and Youth Services Review, 72(4), 104-109.
Udovenko, I., Melnychuk, T., & Gorbaniuk, J. (2020). Mentoring as an individual form of preparing orphans for independent living in Ukraine. Current Problems of Psychiatry, 21(3), 167-173.
Yaremenko, O. (2016). Conducting research on the provision of social services to children: an analyst. Report. Ukraine Inst. of Soc. experiment. Them.
Zapata, L., Kissin, D., Bogoliubova, O., Yorick, R., MarieKraft, J., Jamieson, D., Marchbanks, P., & D.Hillis, S. (2013). Orphaned and abused youth are vulnerable to pregnancy and suicide risk. Child Abuse & Neglect, 37(5), 310-319.
Zeman, J., Cassano, M., & Adrian Molly, C. (2013). Socialization influences on children's and adolescents' emotional self-regulation processes. Handbook of self-regulatory processes in development: New directions and international perspectives, 14(5), 79-106.