فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده بیان مسئله: تحقق برابری، از اهداف همه پیامبران الهی، مکاتب فکری و رهبران مذهبی بوده است. و بسیاری از کنش های اجتماعی و جامعه شناسی و سیاسی امروزه حول محور واژه برابری شکل گرفته است. هدف پژوهش: تحلیل مضمونی مفهوم برابری در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای در نظام مردم سالار دینی، است. روش شناسی: برای تحقق این هدف، با استفاده از روش تحلیل مضمون سخنان و بیانات مقام معظم رهبری، مورد واکاوی قرار گرفته است. ابتدا با مراجعه به سخنرانی‌ها، متون و یادداشت‌های مرتبط با موضوع از منظر ایشان؛ 42 مورد مضامین پایه ای، سپس با دقت 13 مورد، مضامین سازمان دهنده و در پایان مضامین فراگیر شناسایی و آشکار شدند. مهمترین یافته‌های پژوهش عبارتند از: برابری در حکومت اسلامی، برابری فرصت ها و امکانات، برابری در برابر قانون، برابری ملّت ها و برابری نژادی، نفی برابری جنسیتی در غرب، نقد ادعای برابری در غرب. تحلیل یافته‌ها نشان داد: در اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای، برابری از اهمّیت بسیار بالایی برخوردار است، از نظر ایشان، برابری با عدالت تفاوت دارد، در نظام جمهوری اسلامی برابری وجود دارد، در حالی که برابری واقعی در جوامع غربی، به ویژه در آمریکا، علیرغم ادعاهایشان، وجود ندارد.

چکیده چکیده:
تدریس اثربخش و جریان‌ساز درس «دفاع مقدس و مقاومت» به عنوان یک مأموریت راهبردی در نظام آموزش عالی کشور، مستلزم بهره‌گیری از اساتیدی متبحّر، باانگیزه، دغدغه‌مند و واجد شایستگی‌های تخصصی و حرفه‌ای است. بر این اساس، مقاله ی حاضر با هدف طراحی مدل توانمندسازی حرفه‌ای اساتید درس دفاع مقدس و مقاومت در استان فارس سامان یافته است. این مطالعه از نظر دستاورد، کاربردی _ توسعه‌ای و از حیث استراتژی اجراء، در پارادایم روش‌شناسی کیفی از نوع اکتشافی قرار می‌گیرد. در گام نخست، ازجامعه آماری که شامل ۱۳۹ نفرازمشارکت کنندگان بالقوّه، شامل سیاست‌گذاران ارشد، صاحب‌نظران علمی و مدرسان پیشکسوت این حوزه در سطح استان فارس بود، تعداد17 نفردردسترس به روش نمونه‌گیری غیراحتمالی و شیوه هدفمند با تکنیک زنجیره‌ای (گلوله‌برفی) انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و ژرفانگر (مشتمل بر ۷ پرسش محوری و تخصصی) بطور متوسط 20 دقیقه برای هرنفر بود که تا نیل به کفایت و اشباع نظری تداوم یافت؛ داده‌های مکتسبه با تکنیک تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک تحلیل و کدگذاری شدند. تحلیل داده‌ها منتج در فاز کیفی به تکوین شبکه مضامینی منتهی شد که در مجموع ۱۳۲ مضمون(تم) پایه، ۱۸مضمون سازمان‌دهنده و ۵ مضمون فراگیر را در برگرفت. دستاوردهای این مقاله آشکار می‌سازد که فرآیند ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای اساتید این حوزه، پدیده‌ای نظام‌مند و برآمده از تعامل هم‌زمان الزامات تخصصی، مهارتی، بینشی و ساختاری است. الگوی نهایی و صحّه‌گذاری‌شده این تحقیق، چارچوبی جامع را در اختیار متولیان و برنامه‌ریزان آموزش عالی قرار می‌دهد تا از این طریق به ارتقای پویایی، اثربخشی و کیفیت تدریس این درس کلیدی مبادرت ورزند.

چکیده در این مقاله شاخص‌های حکمرانی خوب از دیدگاه نهج‌البلاغه و شاخص‌های اعلامی بانک جهانی به صورت تطبیقی بررسی می‌گردد. روش پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل محتوا از نوع تحلیل مضمونی است. ابزار گردآوری داده‌ها مطالعه اسناد و کتابخانه ای است. در این پژوهش استدلال می‌شود مفهوم و شاخص‌های حکمرانی شایسته (قانون‌گرایی، مبارزه با فساد، پاسخگویی، شفافیت، کارایی و اثربخشی) ارائه شده در نهج البلاغه تفاوت خاصی با شاخص‌های مورد نظر بانک جهانی یا سایر ارگان‌های بین‌المللی یا صاحب‌نظران ندارد. هیچ‌گاه واژه حکمرانی در مقابل مفهوم دموکراسی یا رویه‌های دموکراتیک مطرح نگردیده بلکه به شیوه و روش حکومت‌داری و تامین منافع عمومی توسط مسئولان سیاسی یک کشور ارتباط داشته است تا جایی که بسیاری از صاحبنظران مقوله حکمرانی، دموکراسی را نیز برای رسیدن به حکمرانی خوب لازم و کافی بر نشمرده و به جای آن تفکر توسعه‌خواه نخبگان فکری و ابزاری کشور را ضروری انگاشته‌اند. نتیجه آن که به جرات‌ می‌توان گفت که امام(ع) در این عهدنامه قطعا"فراتر از احکام و مؤلفه‌هایی که برای حکمرانی خوب لازم است، را تبیین نموده‌‌اند لذا تمامی شاخص‌های دقیق حکمرانی خوب در نهج‌البلاغه امیرالمونین (ع) قابل ردیابی و تطبیق با نظریات مدرن حکمرانی خوب به ویژه شاخص‌های دقیقی که بانک جهانی ارائه کرده است، می‌باشد.

چکیده حکمرانی دانش‌محور، سیاقی از حکمرانی است که در آن بر مبنای علم، فناوری، پژوهش، بصیرت دینی و آگاهی سیاسی مردم رابطة بین حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان ساماندهی می‌شود. دستیابی به شیوة حکمرانی دانش‌محور برای هر مقیاسی از حکمرانی از ضرورت‌های انکارناپذیر است. زیرا بدون الگوی مناسب در این حوزه، رشد و پیشرفت عادلانه غیرقابل امکان جهت اجراست. در جمهوری اسلامی ایران هم بیانیة گام دوم انقلاب، سند سیاستی کلان و چشم‌اندازی راهبردی برای نهادینه‌سازی حکمرانی در ابعاد مختلف است. بنابراین، کشف مضامین با غور در متن یکی از ملزومات اساسی برای برنامه‌ریزان در حوزه‌های گوناگون است. پژوهش حاضر به روش تحلیل مضمون با استفاده از دو روش ترکیبی براون و کلارک و نیز آتراید استیرلینگ به صورت همزمان با کُدگذاری از مضامین کلیدی، آشکار، پنهان و تکراری بیانیة گام دوم انقلاب در نرم‌افزار تحلیلی MAXQDA انجام شده است. برای این کار با فراخوانی متن بیانیة گام دوم انقلاب در نرم‌افزار و مطالعة چندین بارة متن، از ابتدای بیانیه اقدام به کُدگذاری مضامین شد. تعداد 636 کُد در قالب 70 مضمون پایه و 7 مضمون سازمان‌دهنده استخراج شد. مضامین سازمان‌دهندة هفت‌گانه در ذیل مضمون فراگیر «حکمرانی دانش‌محور مبتنی بر علم و فناوری، پژوهش، بصیرت دینی و آگاهی سیاسی» قرار گرفت.

چکیده چکیده:
از آنجا که فساد (اقتصادی و مالی) موجب تضعیف عدالت در جامعه و اختلال در تحقق به موقع اهداف کلان هر نظام سیاسی می‌گردد، لذا امر مبارزه با فساد امروزه به عنوان عامل مهم در دستیابی سریع به رشد و پیشرفت اقتصادی و نیز تحکیم پایه‌های همه حکومت‌ها مورد توجه جدی می‌باشد. اگرچه تاکنون پژوهش‌های متعددی پیرامون مبارزه با فساد صورت گرفته، اما آنچه پژوهش حاضر به دنبال آن است اینکه الگوی تحلیل مضمون مبارزه با فساد در منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی) از چه مضامین مرکزی و اصلی تشکیل شده است؟ در این پژوهش ضمن تبیین روش تحلیل مضمون و با استفاده از تکنیک تحلیل شبکه مضامین، تعداد 261 داده‌ی متن اصلی بیانات ایشان در اطراف دو موضوع "مبارزه با فساد" و "فساد اقتصادی" مورد تجزیه، تحلیل و بازآرایی دقیق قرار گرفت و در انتها 5 مضمون اصلی و فراگیر به عنوان مؤلفه‌های الگوی مبارزه با فساد در بیانات آیت الله خامنه‌ای به دست آمد. 1. مبارزه با فساد از اصول نظام اسلامی برای تحقق عدالت است. 2. نقطه کانونی شکل‌گیری فساد و نیز مبارزه با آن، اقدامات عملی قوه مجریه است. 3. لزوم برخورداری از شایستگی‌های فردی در امر مبارزه با فساد. 4. بستن گلوگاه‌های فساد با اصلاح نظام بانکی و گمرک. 5. شفافیت در وضع قوانین اقتصادی و محاکمه مفسدان.
واژگان کلیدی: تحلیل مضمون، شبکه مضامین، فساد اقتصادی، الگوی مبارزه با فساد، منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی).

چکیده چکیده
مقاله حاضر به تحلیل مضمون پیش شرط ها و استلزامات دولت اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری(حفظه الله) می‌پردازد. (مسأله) در این مقاله چیستی پیش شرط ها و استلزامات دولت اسلامی در اندیشه معظم له، با روش کیفی تحلیل مضمون و به کارگیری نرم افزار MAXQDA بررسی شده است. (روش) ایجاد دولت اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری(حفظه الله)، دارای جایگاهی مهم و کلیدی می باشد. در اندیشه ی تمدنی مقام معظم رهبری دولت اسلامی ابزاری برای تحقق حیات طیبه می‌باشد که در آن پیشرفت های مادی و معنوی در جامعه محقق خواهد شد. اینکه از نظر مقام معظم رهبری(حفظه الله) استلزامات تحقق دولت مطلوب اسلامی چیست و چه پیش شرط هایی برای ایجاد چنین دولت مطلوبی ضرورت دارد نیازمند بررسی و پژوهش می باشد. با توجه به بررسی سخنان مقام معظم رهبری(حفظه الله) درباره ماهیت، ضرورت، هدف و منابع و مبانی نظری تحقق دولت اسلامی در کشور، پیش شرط های لازم در تحقق دولت اسلامی را می توان نتیجه گرفت. معظم له معتقد هستند جهت تحقق دولت اسلامی که لازمه ی ایجاد حیات طیبه در جامعه می باشد، هم استلزامات ساختاری و بنیادی و هم استلزامات کارگزاری متناسب با منابع اسلامی استخراج گردیده و به کار گرفته شوند.(یافته‌ها)

چکیده بر اساس معارف انقلاب اسلامی، انقلاب پدیده‌ ای تکاملی است که به تغییر نظام سیاسی ختم نمی‌شود و پس از آن هم در جهت تحقق آرمان‌ ها ادامه می‌یابد. علاوه بر این مواجهه نظام اسلامی با مجموعه‌ ای از چالش‌های پیش‌ رو، ضرورت ایجاد تحول را دوچندان کرده است. لازمه تحول مطلوب و پایدار، شناخت عمیق خود این پدیده است؛ در همین راستا پژوهش حاضر به بررسی موضوع تحول از دیدگاه رهبر معظم انقلاب پرداخته است. با توجه به ماهیت اکتشافی این پژوهش و ضرورت کاوش نظری در متون موجود از رهبر انقلاب،‌ در این پژوهش از روش تحلیل مضمونی استفاده شده و درنهایت شبکه مضامین تحول ارائه شده است. لزوم تحول، ارکان و زیرساخت‌ های تحول، منطقه نوآوری در تحول، ویژگی‌ های تحول، زیرساخت‌ های ذهنی تحول، عوامل انسانی تحول، شرایط و توصیه‌ هایی برای تحول و موانع،‌ آفات و بدفهمی‌های تحول ارکان اصلی این شبکه را تشکیل می‌دهد.

چکیده هدف پژوهش حاضر تحلیل گفتمان بیانیه گام دوم انقلاب به منظور ایجاد یک نظام رفتاری برای اقدام است. این پژوهش از نظر طرح، کیفی و از نوع تحلیل گفتمان بوده و از نظر هدف در زمره پژوهش‏­های بنیادی قرار می­‏گیرد و با روش تجزیه و تحلیل مضمون انجام شده است. در پژوهش حاضر قلمرو پژوهش متن بیانیه گام دوم انقلاب و تحلیل بر مبنای این سند صورت پذیرفته است. به منظور تصدیق اعتبار ‌داده‌­های پژوهش از مفاهیمی همچون باورپذیری، قابل دفاع بودن و امانتداری استفاده شد. یافته‌­های پژوهش حاکی از آن است که گفتمان گام دوم انقلاب به مثابه یک نظام رفتاری در قالب مضامین مفهومی، ساختاری و عملکردی قابل تبیین می­‌باشد. از‌این‌رو بعد مفهومی شامل مؤلفه­‌هایی از قبیل درک معنای گام دوم انقلاب، هدف، ضرورت و راهکارها می‌­باشد. در بعد ساختاری مؤلفه­‌هایی از قبیل جهت‌­گیری راهبردی، طرح سازمانی و بستر فرهنگی اهمیت می­‌یابند. نهایتاً در بعد عملکردی نیز مؤلفه­‌هایی شامل فعالیت­‌های اصلی (مرکزی)، اقدامات زمینه­‌ساز و ملاحظات عملکردی قابل تبیین می­‌باشد. با توجه به تأکید مقام معظم رهبری بر عملی ‌سازی بیانیه گام دوم انقلاب و ضرورت کاربست الگویی کاربردی و از سوی دیگر با توجه به عدم وجود نظام رفتاری برای اقدام فراگیر، نظام رفتاری ارائه شده در این پژوهش و تلویحات کاربردی آن می­تواند به عنوان مبانی برای عمل مورد مداقه قرار گیرد.