تحلیل رویه‌های الهی به‌عنوان مبانی تدوین سیاست‌های پایدار در آینده پژوهی دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
این مقاله به بررسی نقش و تأثیر رویه‌های الهی در فرهنگ وحیانی اسلام بر آینده‌پژوهی دینی می‌پردازد، که در آن مهدویت و انتظار به‌عنوان مبانی اساسی مطرح هستند. مسئله اصلی تحقیق درک چگونگی تأثیرگذاری این رویه‌ها به‌مثابه قوانین لایتغیر تاریخی در شکل‌دهی به آینده جوامع بشری است. هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین دقیق رویه‌های الهی با استفاده از آموزه‌های قرآنی و ارائه راهکارهایی برای بهره‌برداری از آن‌ها در ساخت جامعه‌ای عدالت‌محور و پایدار در بستر مهدویت است.
روش تحقیق کیفی بوده و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل تفسیری از منابع معتبر اسلامی انجام شده است. در این زمینه، مجموعه‌ای از رویه‌ها شامل هدایت و ضلالت، تدافع حق و باطل، مدیریت نعمت‌ها، آزمایش انسان‌ها و قوانین دیگر بررسی شد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویه‌های الهی نه تنها در تاریخ گذشته نقشی مؤثر داشته‌اند، بلکه در شکل‌دهی به آینده اجتماعی و فرهنگی جوامع امروزی نیز می‌توانند چارچوب‌های اصلی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌گرا و پایدار ارائه کنند. این قوانین از توان بالایی برای تقویت عدالت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی و همبستگی فرهنگی برخوردارند.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که با تکیه بر آموزه‌های مهدوی و درک عمیق رویه‌های الهی، می‌توان رویکردی جامع برای آینده‌پژوهی دینی ایجاد کرد که به چالش‌های معاصر پاسخ دهد و مسیری روشن و عدالت‌محور برای جوامع انسانی ترسیم کند. همچنین، این پژوهش بر نیاز به گسترش تحقیقات میان‌رشته‌ای برای بهبود فهم از این مفاهیم و تعمیق ارتباطات فرهنگی-دینی تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

تحلیل رویه‌های الهی به‌عنوان مبانی تدوین سیاست‌های پایدار در آینده پژوهی دینی

نویسنده English

Mohammad Esmaeil abdollahi
Faculty of Governance, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

این مقاله به بررسی نقش و تأثیر رویه‌های الهی در فرهنگ وحیانی اسلام بر آینده‌پژوهی دینی می‌پردازد، که در آن مهدویت و انتظار به‌عنوان مبانی اساسی مطرح هستند. مسئله اصلی تحقیق درک چگونگی تأثیرگذاری این رویه‌ها به‌مثابه قوانین لایتغیر تاریخی در شکل‌دهی به آینده جوامع بشری است. هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین دقیق رویه‌های الهی با استفاده از آموزه‌های قرآنی و ارائه راهکارهایی برای بهره‌برداری از آن‌ها در ساخت جامعه‌ای عدالت‌محور و پایدار در بستر مهدویت است.
روش تحقیق کیفی بوده و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل تفسیری از منابع معتبر اسلامی انجام شده است. در این زمینه، مجموعه‌ای از رویه‌ها شامل هدایت و ضلالت، تدافع حق و باطل، مدیریت نعمت‌ها، آزمایش انسان‌ها و قوانین دیگر بررسی شد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویه‌های الهی نه تنها در تاریخ گذشته نقشی مؤثر داشته‌اند، بلکه در شکل‌دهی به آینده اجتماعی و فرهنگی جوامع امروزی نیز می‌توانند چارچوب‌های اصلی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌گرا و پایدار ارائه کنند. این قوانین از توان بالایی برای تقویت عدالت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی و همبستگی فرهنگی برخوردارند.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که با تکیه بر آموزه‌های مهدوی و درک عمیق رویه‌های الهی، می‌توان رویکردی جامع برای آینده‌پژوهی دینی ایجاد کرد که به چالش‌های معاصر پاسخ دهد و مسیری روشن و عدالت‌محور برای جوامع انسانی ترسیم کند. همچنین، این پژوهش بر نیاز به گسترش تحقیقات میان‌رشته‌ای برای بهبود فهم از این مفاهیم و تعمیق ارتباطات فرهنگی-دینی تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها English

فرهنگ وحیانی
آینده‌پژوهی
رویه‌های الهی
آینده‌اندیشی قرآنی
رویه‌های تاریخی
قرآن کریم
ابیاری، ابراهیم. (1405 ق). الموسوعه القرآنیه. قاهره: موسسه سجل العرب.
ابن عربی، محی الدین ابن محمد. (1422 ق). تفسیر ابن عربی. بیروت: احیاءالتراث العربی.
 ابن کثیر دمشقی، اسماعیل ابن عمرو. (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه. 
 ابن منظور، محمد بن مکرم. (1405 ق). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
آلوسی، سید محمود. (1405 ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. دار احیاء التراث العربی.
 بحرانی، سید هاشم. (1416 ق). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
حسینی شیرازی، سید محمد. (1423 ق). تبیین القرآن. بیروت: دارالعلوم.
دشتی، محمد. (1379). ترجمه‌ی نهج البلاغه. قم: انتشارات لاهیجی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. بیروت: دارالعلم.
زیدان، عبدالکریم. (1378). رویه‌های الهی. چاپ نشده.
 سبزواری نجفی، محمد ابن حبیب الله. (1419 ق). ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
سید ابن طاووس، رضی الدین علی ابن موسی. (1399 ق). الطرائف فی معرفه مذاهب الطوائف. بیروت: مطبعة الخیام.
شوشتری، نورالله ابن شریف الدین. (1327). الصوارم المهرقه فی نقد الصواعق المحرقه. تهران: شرکت سهامی طبع کتاب.
شیبانی، محمدحسین. (1413 ق). نهج البیان عن کشف معانی القرآن. تهران: بنیاد دایره‌المعارف.
صادقی تهرانی، محمد. (1419 ق). البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن. قم: مولف.
صدر، محمدباقر. (1381). تفسیر موضوعی رویه‌های تاریخ در قرآن. قم: انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمد حسین. (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه.
طبرسی، فضل ابن حسن. (1377). تفسیر جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 طبری، محمد بن جریر. (1412 ق). جامع‌البیان عن تأویل آیات القرآن. دارالکتب العلمیه.
 طیب، سید عبدالحسین. (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام.
عبداللهی، محمد اسماعیل و قناعتی، ریحانه. (1403). "شاخص های آینده پژوهی حکمرانی دینی از منظر اندیشه های امامین انقلاب"، نشریه علمی آینده پژوهی انقلاب اسلامی، شماره 5، ص 38-11.
 عبداللهی، محمد اسماعیل. (1402). "فراتحلیل سرشت انسان از رهگذر مقایسه تطبیقی انگاره‌های حِکمی در اندیشه علامه طباطبایی و آگوستین"، پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه، دوره 4(7).
 قطب، سید. (1386). فی ظلال القرآن. انتشارات دار الشروق.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1378). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی.
 مطهری، مرتضی. (1383). فلسفه تاریخ (جلدهای 1-4). قم: انتشارات صدرا.
 نیشابوری، فضل ابن شاذان. (1402 ق). الایضاح. بیروت: موسسه الاعلمی.
Ali, I., & Abdollahi, M. E. 2024. Divine traditions and the governance of the city-state of Medina. *HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 80*(3), a10094. https://doi.org/10.4102/hts.v80i3.10094
Abyari, Ibrahim. 1405 AH). Al-Musawaa’ al-Qur’aniyah. Cairo: Sajjal al-Arab Institute.
Ibn Arabi, Muhyiddin ibn Muhammad. 1422 AH). Tafsir ibn Arabi. Beirut: Ihya’at al-Turahat al-Arabi.
Ibn Kathir al-Dimashqi, Ismail ibn Amr. 1419 AH). Tafsir al-Qur’an al-Azim. Beirut: Dar al-Kutb al-Ilmiyah.
Ibn Manzur, Muhammad ibn Makram. 1405 AH). Lisan al-Arab. Qom: Nashr al-Adab al-Hawza.
Alusi, Sayyid Mahmud. 1405 AH). Ruh al-Ma’ani fi tafsir al-Qur’an al-Azim wa al-Saba al-Muthani. Dar al-Ihya’at al-Turahat al-Arabi.
Bahrani, Sayyid Hashim. 1416 AH). Al-Burhan fi tafsir al-Qur’an. Tehran: Bi’sat Foundation.
Hosseini Shirazi, Sayyid Muhammad. 1423 AH). Tibbi’in al-Qur’an. Beirut: Dar al-Uloom.
, Muhammad. 1379). Translation of Nahjul Balagha. Qom: Lahiji Publications.
Isfahani, Hussein bin Muhammad. 1412 AH). Al-Mufradat fi Gharib al-Quran. Research by Safwan Adnan Davudi. Beirut: Dar al-Ilm.
Zeidan, Abdul Karim.). Ruyyah-e-Ilahi. Unpublished.
Sabzwari Najafi, Muhammad ibn Habibullah. 1419 AH). Guidance of the Mind to the Interpretation of the Qur'an. Beirut: Dar al-Ta'arif for Publications.
Sayyid Ibn Tawus, Razi al-Din Ali ibn Musa. 1399 AH). Al-Tara'if fi Ma'rifah madhahib at-Ta'wa'if. Beirut: Al-Khayyam Press
Shushtari, Nurullah ibn Sharif al-Din. 1327). Al-Sawarim al-Muhraqa fi Naqd al-Sawa'eq al-Muhraqa. Tehran: Sahami Taba Book Publishing Company.
. Shaibani, Muhammad Hussein1413 AH). Nahj al-Bayan an Kashf Maani al-Quran. Tehran: Encyclopedia Foundation
Sadeghi Tehrani, Muhammad. 1419 AH). Al-Balagh fi Tafsir al-Quran bi-Quran. Qom: Author.
. Sadr, Muhammad Baqir(1381. Thematic commentary on the procedures of history in the Qur'an. Qom: Islamic Publications.
 Tabatabaei, Muhammad Hossein.(1417 AH). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Qom: Jama'ah al-Mudrasin fi al-Hawza al-Alamiyyah.
 Tabarsi, Fadl ibn Hassan. 1377Tafsir Jama'i al-Jami'i. Tehran: Tehran University Publications.
Tabari, Muhammad ibn Jarir. 1412 AH). Jama'i al-Bayan an Ta'wi'at al-Quran. Dar al-Kutb al-Ilmiyah.
. Tayyib, Seyyed Abdul-Husayn1378Atib al-Bayan fi Tafsir al-Quran. Tehran: Islam Publications.
.Abdullahi, Muhammad Ismail and Qana'ati, Rayhana 1403 "Indicators of Future Studies of Religious Governance from the Perspective of the Thoughts of the Imams of the Islamic Revolution", Scientific Journal of Future Studies of the Islamic Revolution, No. 5, pp. 11-38.
. Abdullahi, Mohammad Ismail. 1402. "Metaanalysis of Human Nature through Comparative Comparison of Wise Ideas in the Thoughts of Allama Tabataba'i and Augustine", Shia Comparative Theology Research Journal, Volume 4(7).
. Qutb, Sayyid. 1386. In the Shadow of the Quran. Dar Al-Shoroq Publications.
. Misbah Yazdi, Mohammad Taqi. (1378 Society and History from the Perspective of the Quran. International Printing and Publishing Company of the Islamic Propaganda Organization.
Motahari, Morteza. 1383). Philosophy of History (Volumes 1-4 Qom: Sadra Publications.
Neyshaburi, Fadl Ibn Shazan. 1402 AH). Al-Aidhah. Beirut: Al-Alamy Institute.