فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده این مقاله با هدف تحلیل گفتمان پیام‌های آیت‌الله خامنه‌ای در رابطه با تجاوز رژیم صهیونیستی به ایران، از دیدگاه گفتمان انتقادی و با استفاده از رویکرد قدیم و جدید نورمن فرکلاف انجام شده است. این پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوایی و گفتمانی است و جامعه آماری آن شامل تمامی پیام‌های منتشر شده از سوی آیت‌الله خامنه‌ای در زمان تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به ایران است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شده و چهار پیام کلیدی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی جمع‌آوری شدند و با استفاده از چارچوب نظری فرکلاف تحلیل گردیدند. روایی و پایایی تحقیق با استفاده از روش‌های تأیید اسنادی و تحلیل چندگانه تضمین شد. یافته‌ها نشان دادند که گفتمان رهبری در این پیام‌ها با استفاده از مضامین مقاومتی، دینی و ملی، به تقویت انسجام اجتماعی، مقابله با تبلیغات دشمن و تقویت هویت ملی-دینی کمک کرده است. همچنین، این گفتمان به عنوان گفتمانی جایگزین، گفتمان وابسته به غرب را به چالش کشیده و موانع فرهنگی و سیاسی را شناسایی کرده است. در نهایت، چارچوب فرکلاف به‌خوبی توانسته رابطه بین زبان، قدرت و بافت اجتماعی را در ساختار گفتمانی رهبری آشکار کند.

چکیده در عصر روشنگری، دیدگاه ها به سمتی سوق یافت که آرای علمی جایگزین اسطوره‌ها گردید. در صورتی که اسطوره شناسی حاصل دستاوردها و اندیشه های حاکم بر انسان در هر یک از دوره های گذشته بوده است. برخی نظریات قرن بیستم، اسطوره ها را قابل انعطاف پذیر با اشکال جدید فرهنگی و اکتشافات بشری را نیز یکی از دلایل بازتعریف اسطوره های جدید مطابق با ساختار دنیای امروزی مطرح کرده اند. از سویی دیگر ایجاد وفاق ملی همواره یکی از مسائل پیشروی حکومت ها از جمله نظام سیاسی کشور ماست. اسطوره ها دستورالعمل ها و توجیهی منطقی که از طریق آن ها نسبت به دنیای سیاسی و اجتماعی خود واکنش نشان داده و تداعی‌کننده هویت واحد هستند. از این رو نظام سیاسی ج.ا.ایران در تلاش برای تحقق آرمان های اسلامی و ایرانی خود می تواند با بهره گیری از شخصیت شهید سلیمانی به عنوان اسطوره ملی به حفظ و تقویت یکپارچگی ملی نائل آید. هدف از این مقاله بررسی تأثیر اسطوره های ملی بر وفاق ملی با مطالعه موردی شهید قاسم سلیمانی می باشد. در این راستا، برای انجام تحقیق از نوع کیفی و روش تحلیل اسنادی، از فیش برداری منابع مرتبط برای گردآوری اطلاعات بهره جسته است. بر اساس یافته های مقاله، از دیگر ظرفیت ها و سرمایه های ملی ایران، شهید سلیمانی است که با بررسی واکنش گروه های مختلف پس از شهادت شهید سلیمانی متوجه همدلی و همبستگی آن ها خواهیم شد. شهید سلیمانی نقطه اتصال گروه های اجتماعی و سیاسی که می تواند به عنوان اسطوره ای ملی در اهداف و برنامه های سیاسی و اجتماعی نقش آفرینی کند. نمایان شدن این همبستگی ملی دلایلی دارد که در مطالعه شخصیت و نمودهای رفتاری شهید سلیمانی هویدا خواهد شد.

چکیده مفهوم منافع ملی یکی از کلیدی ترین مفاهیم در طراحی سیاست خارجی کشورهاست. در منظر سازه‌ انگارانه منافع‌ ملی متاثر از هنجارها، آرمان‌ها و هویت‌ ملی است و بر خلاف رویکرد رئالیسم سنتی، برکنده از نظام ارزشی بازیگران سیاسی نیست. این پژوهش در چارچوب سازه‌ انگاری و با توجه به جایگاه رهبری در سیاستگذاری کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به بررسی نسبت هویت ملی و منافع ملی در منظومه فکری آیت الله خامنه ای می ‌پردازد. روش انجام این پژوهش تحلیل محتوایی بیانات آیت الله خامنه ای در خصوص نسبت هویت ملی و منافع ملی است. آیت الله خامنه ای هویت ملت ایران را متشکل از هویت اسلامی، هویت انقلابی و هویت ایرانی می دانند. در این پژوهش بر اساس نسبت سنجی هویت های پیش گفته، هویت های سه گانه را در سه بعد منافع فرهنگی، منافع سیاسی و منافع اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت و این نتیجه حاصل گردید که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران که برآمده از هویت ملی ملت ایران است و در هر سه سطح نسبتی حقیقی با سه سطح منافع دارد و در منظومه فکری آیت الله خامنه ای منافع ملی برآمده از لایه‌های ایرانی، اسلامی و انقلابی است. در اندیشه آیت الله خامنه ای هویت های سه گانه ملی رسیدن به استقلال فرهنگی، افزایش توان بازدارندگی سیاسی، امنیتی و افزایش ثروت ملی را تامین می‌ کند.

چکیده نوشتۀ پیش رو درصدد آن است تا به پاسخ این پرسش دست یابد که سه انگاره های هویت ملی ایران به چه صورت و طی چه فرآیندی در تکوین، شکل گیری و استحکام و امتداد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران طیِ سال های 1384-1392 نقش پردازی می کنند. در این نگاره تلاش گردیده است که با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکاء بر داده های مبتنی بر رهیافت کتابخانه ای، ضمن در نظر گرفتن سه انگاره های هویت ملی به عنوان چهارچوب نظری، نحوه شکل گیری، قوام و دوام سیاست خارجی زمانۀ 1384-1392 جمهوری اسلامی ایران را مورد تبیین قرار دهد. کندوکاوها نشان دهندۀ آن است که سه گانۀ هویت ملی ایران یعنی ایرانیت، اسلامیت و تجدد، هر یک به نحوی در بافتارسازی سیاست خارجی این دوره موثر واقع بوده است. از این پژوهش بدین صورت افاده شده می وشد که سیاست خارجی ایران در بازه زمانی مشخص شده بعد از نظام معنایی معماری شده به شدت از سه گانه های اسلامیت، ایرانیت و تجدد و متعلقات آن متاثر می باشد و در واقع سیاست و مراودات خارجی ایران در بین سال های 1384-1392 برساختی از سه گانه های مذکور است.

چکیده هدف: نگاره حاضر بر آن است تا به این سوال پاسخ دهد که مولفه‌های هویت ملی ایران چگونه و به چه صورت در شکل‌گیری و قوام و دوام سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نقش­آفرینی می‌کنند.
روش: در پژوهش حاضر کوشیده می‌شود که با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر اطلاعات مبتنی بر روش کتابخآن‌های، ضمن تبیین مفهوم «هویت ملی»، نحوه تکوین و شکل‌گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران توضیح داده شود.
یافته: کنکاش­ها بیان گر آن است که سه مولفه هویت ملی-اسلامیت، ایرانیت و تجدد- بنا به نحوه تقدم و تاخر، هر کدام به گونه­ای در معماری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران موثر واقع بوده­اند.
نتیجه­گیری: از این مقاله اینگونه مستفاد می­گردد که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شدت از هویت ملی و مشخصه­های آن متاثر است و به واقع مناسبات و روابط خارجی ایران ناشی از بینشِ منبعث از هویت ملی آن برساخته می‌شود.
 
 

چکیده دوگانه تشیع و هوّیتِ ملی در ایران با نسبت‌های مختلفی مورد بررسی و تبیین قرار گرفته است. پژوهش حاضر مطابق نظر امام خمینی بر آن است که تشیع در ایران از سوی سلطنت صفوی با مؤلفه‌های زور یا اجبار، «اتفاق» نیفتاده، بلکه در فرایند زمان براساس تعلیم و ارشاد علما «ساخته» شده است؛ اگرچه نهاد سلطانی پس از رسمیت مذهب تشیع و هوّیت ملی شیعی در سرحدات ایرانی به سیاست‌گذاری‌های حاکمیتی مبادرت کرد، اما هویت ملی شیعی و بسط آن از ما قبل سلطنت صفوی و از طریق «سیاست‌های تعلیمی ـ ارشادی» عالمان و متفکران دینی آغاز و پس از آن با تأییدات و تعلیمات علما، سیاست‌گذاری‌های فرهنگی کارگزاران صفوی نیز بسط و تعمیق یافت. نتیجه اینکه صفویه نه‌تنها علّت تکوین فکر و هویت شیعی نیست، بلکه خود صفویه و ملیت شیعی محصول تکاپوی تشیعِ تعلیمْ بنیاد و ارشادْ محور است که در مؤلفه‌های گوناگون و متعددی عینیت معرفتی، اجتماعی و سیاسی پیدا کرد.