فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده یکی از اساسی‌ترین نهادهای مردم‌سالاری کنونی پارلمان (مجلس) است. در کشورهایی که مردم در آن‌ها حق حاکمیت دارند، پارلمان می‌تواند به دو صورت دو مجلسی یا تک مجلسی باشد. اعضای این پارلمان می‌توانند با رای مردم انتخاب شوند یا توسط افراد یا نهادهای دیگر منصوب شوند. در نظام حقوق اساسی ایران، مجلس شورای اسلامی نهاد نمایندگی محسوب می‌گردد و وظایف خود را به دو شیوه اصلی قانون‌گذاری و نظارت ایفا می‌کند. در این راستا این سال مطرح می‌شود که از مجلس شورای اسلامی در مردم‌سالاری دینی چه جایگاه نظارتی دارد؟ در پاسخ به این پرسش و در قالب یافته‌ها بیان می‌شود که در مردم‌سالاری دینی حاکم بر جمهوری اسلامی ایران، مجلس دارای پنج بعد نظارتی است. این ابعاد شامل نظارت تأسیسی، نظارت اطلاعی، نظارت سیاسی، نظارت مالی و نظارت استصوابی است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. در این روش، اطلاعات و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی مانند کتاب‌ها، مقالات، و اسناد جمع‌آوری و سپس به طور دقیق و موشکافانه مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند.

چکیده بنا بر مدنی­الطبع بودن نوع بشر، امنیت به ‌عنوان یک مقوله فطری در طول تاریخ در ابعاد و سطوح مختلف، مورد توجه همه نظام‌ها سیاسی، ادیان، مکاتب و ایدئولوژی‌ها بوده است. تثبیت، نهادینگی و دغدغه­مندی مسئله امنیت در ابعاد و سطوح مختلف آن به‌طور اخص بعد فرهنگی در سطح جامعه، نقش غیره قابل‌انکاری در پایداری و ضرورت نظم اجتماعی، حیات سیاسی مطلوب و دست‌یابی به پیشرفت و توسعه مادی ـ معنوی در همه نظام‌های سیاسی دارد و داشته است .در این پژوهش تلاش شده است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای ـ اسنادی با تحلیل بیانات رهبر انقلاب به واشکافی و تحلیل مقوله امنیت فرهنگی در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران پرداخته ­شود. در این راستا مساعی برآن است به این سؤال پاسخ دهد که در منظومه فکری و نگاه مدیریتی مقام معظم رهبری، امنیت فرهنگی چه جایگاهی دارد؟ نسبت فرهنگ وامنیت چگونه ارزیابی می‌شود؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که فرهنگ همواره در تئوری‌ها و نظریه‌پردازی‌های مدیریت اجتماعی، به عنوان محوریت و شاکله ساختاردهی و سازماندهی نظام اجتماعی مطرح بوده است، اخیراً با مطرح‌شدن پاردایم جهانی‌شدن فرهنگ و رشد فناوری‌های ارتباطی ـ اطلاعاتی، بر اهمیت آن افزوده‌ شده است. انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان حرکت و جنبشی فرهنگی به این مسئله به صورت ویژه توجه داشته است. در بیانات و آثار مختلف رهبر انقلاب، اغلب نابسامانی‌ها، معضلات و ناهنجاری‌­های اجتماعی، معلول اختلال و هرج مرج موجود در قرارگاه فرهنگی کشور بوده؛ از این‌رو با تکیه ‌بر مبانی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی اسلامی، تزریق امنیت فرهنگی و برون‌رفت از وضعیت موجود با اخلاق­محوری، معنویت­گستری، عقلانیت، در قالب کار جهادی، خدمت­محوری، سبک زندگی ایرانی ـ  اسلامی، تمدن نوین اسلامی، آتش به اختیار بودن همه اقشار جامعه امکان‌پذیراست.

چکیده انقلاب اسلامی ایران منشأ ظهور نظریه جدیدی در جهان معاصر گردید که توانست چندین مبنای پذیرفته شده آن را به چالش کشاند؛ این انقلاب، بر خلاف گفتمان مسلط بر جهان، اولاً معتقد به حضور دین در عرصه زندگی اجتماعی بود و ثانیاً دین و دموکراسی و مردم‌سالاری را قابل جمع بلکه لازم الجمع می دانست و بر همین اساس، نظریه جدیدی تحت عنوان مردم‌سالاری دینی ارائه کرد که نظام جمهوری اسلامی یک مدل محقق از آن می باشد. ما در این نوشتار در پی آن هستیم تا ماهیت نظام جمهوری اسلامی را از نگاه معماران اصلی انقلاب اسلامی، همانند امام خمینی، شهید مطهری، شهید بهشتی، شهید صدر و  آیت الله خامنه‌ای، تبیین کنیم. به نظر می رسد از منظر این بزرگان مبنای مشروعیت نظام جمهوری اسلامی، دوگانه یعنی خدا و مردم است و از همین روست که مردم‌سالاری دینی از نگاه آنان مفهومی بسیط و درون دینی است نه مرکب و برون دینی؛ به عبارت دیگر دین و مردم‌سالاری دو مقوله غیر قابل تفکیک از یکدیگر هستند و مردم‌سالاری جزئی مبنایی از دین محسوب می شود که در صورت فقدان آن، اسلامیت نظام نیز مخدوش خواهد شد. این حقیقت را می توان در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که مرحوم شهید بهشتی نقشی تعیین کننده در تدوین آن داشت نیز  به وضوح مشاهده کرد.

چکیده این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی در پی آن است با تأکید بر آیات قرآنی ضمن پاسخگویی به چیستی جنگ نرم، الگوی جنگ نرم را در چهارچوب گفتمان انقلاب اسلامی فهم و تحلیل نماید و در ادامه مبانی و مؤلفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران را توضیح دهد. بقاء و استمرار نظام‌های دموکراتیک و مردم سالار وابستگی زیادی به قدرت نرم دارد و این مؤلفه‌ای است که نظام های اقتدارگرا به‌شدت از آن محرومند. افزایش قدرت نرم توانایی جذب افکار، اذهان و قلوب مردم را فراهم می‌کند و از طرفی دیگر منجر به هم افزایی و ذخیره‌سازی قدرت سخت و نیمه‌سخت در مواقع بحرانی می شود. این تحقیق نشان می‌دهد پایه و اساس قدرت جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با نظام‌های لیبرال دموکراسی غربی از نوع قدرت نرمی است که بر پایه ارشاد است و نه اجبار و اغواء و لذا این نوع قدرت باز تعریفی از نگرش آیات قران به قدرت است. مبانی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بر گرفته از فرهنگ اسلام ناب محمدی است که توانسته افکار و اذهان مردم ایران را به‌خود جلب کند.      

چکیده امام خمینی زیر بنای اساسی امنیت و ابعاد مادی و غیر مادی آن را در حوزه امنیت معنوی و ایمان الهی جستجو می‌کند و هدف حکومت را تأمین امنیت و آرامشی می‌داند که به دنبال آن، تعالی و سیر روحی و الی الله و هدایت به سوی خدا پیدا شود و زمینه‌های توجه به خدا و عبودیت الهی و سیر به سوی خدا محقق گردد. از این منظر، فقط حکومت عادله‌ای که دارای انگیزه‌های الهی، اخلاقی و مبتنی بر ارزش‌های معنوی انسانی باشد خواهد توانست امنیت را برقرار و جامعه را مهار و اصلاح کند. این همان حکومتی است که انبیا به دنبال آن بوده‌اند و چنین حکومتی جز با همراهی و مشارکت مردم و نقش تثبیتی آنان محقق نخواهد شد. بنابراین،اصلی‌ترین هدف تأسیس نظام سیاسی، تحقق جامعه‌ای توحیدی و بر پایه امنیت معنوی و ایمان به خالق متعال بوده و مشارکت و مطاوعت مردمی نیز مکمل و متمم و ابزار نیل به این هدف متعالی است. ضمن اینکه این مشارکت از جنس مسئولیت و تکلیف شرعی و همگانی است.