فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده تحولات اساسی در ماهیت، ساختار و منابع قدرت در ایران و نهادینه‌سازی قدرت سیاسی منحصر‌ به‌فرد را می‌توان یکی از دستاوردهای مهم پیروزی انقلاب‌اسلامی دانست که با تدابیر امام‌خمینی (ره) بر پایه نظریه ولایت‌فقیه و ارزش‌های الهی- اسلامی با تکیه و تاکید بر مردمی بودن این نظام بنا نهاده شد. حضور و مشارکت مردم در شکل‌گیری قدرت سیاسی کشور، ولی‌نعمت دانستن آنها و اجتناب از تجربه دوران رژیم پهلوی در ظاهری بودن مشارکت مردم در بیانات، ارائه طریق و نیز در وصیت‌نامه الهی- سیاسی ‌امام خمینی(ره) مورد تاکید بوده است. رهبری انقلاب نیز با همین رویکرد، در اغلب فرمایشات و توصیه‌ها بر ضرورت و اهمیت مردمی ‌بودن نظام جمهوری‌اسلامی ایران تاکید نموده‌اند. این مقاله با تبیین و بررسی مشارکت و نقش مردم در اداره کشور، در صدد پاسخ به این سوال محوری است که عمده‌ترین ساز و-کارهای مناسب جهت اعتلای کارآمدی از طریق افزایش مشارکت و حضور مردم در عرصه‌های مختلف نظام جمهوری اسلامی ایران کدام است؟ در پاسخ، این فرضیه مطرح می‌گردد که در دیدگاه اسلامی و نظام جمهوری‌اسلامی ایران ساز وکارهای ویژه‌ای برای تقویت و افزایش میزان مشارکت مردم و مردمی کردن نظام ‌اسلامی ایران مد نظر رهبران و قانون اساسی این کشور است. در این تحقیق سعی برآن شده است تا با بررسی آثار و مکتوبات مدون، این ساز وکارها به روش کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی تحلیلی با نگاهی جدید مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

چکیده هدف پژوهش حاضر، بررسی فهم نخبگان و استعدادهای برتر از جایگاه خود در نظام اجتماعی ایران است؛.تحقیق حاضر که به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته، مشتمل بر دو بخش است این تحقیق به مبانی تئوریک نخبه گرایی، به جامعه شناسی طبقات اجتماعی از دیدگاه مارکس. همچنین الیتیسم، پلورالیسم و نقد دموکراسی و همچنین تبیین مناسبات قدرت در جامعه ایران در دوران قاجار و پهلوی می پردازد که به تفکیک در مورد دوران قاجار، سلطنت رضاشاه و سلطنت محمد رضا شاه بحث می گردد. نتایج تحقیق نشان می دهد که صورت بندی مفهوم دموکراسی در غرب در قالب "پلورالیسم الیتیستی" یا "پلورالیسم نخبگان" برخاسته از تحول ساختار کاپیتالیستی است. زیرا ویژگی های اساسی سرمایه داری قرن بیستم را بدون تردید باید در سلطه اقتصادی بنگاههای بزرگ و افول سرمایه داری رقابتی جستجو کرد. شاه که در مرکز مدار الیتیسم قرار داشت همچنین شاه می توانست نخبگان غیر حاکم از طبقات پایین را وارد مدار الیتیسم کند. ساختار نخبه گرایی در دوره پهلوی هم دارای ویژگی هایی چون شاه مداری، اشراف سالاری به جای شایسته سالاری، کنترل مشارکت سیاسی و موازنه قوا میان نخبگان بود

چکیده این مقاله در نظر دارد با استفاده از روش تحلیل اسنادی، به بررسی مؤلفه‌های رفتار سیاسی درباریان پهلوی در دوره تاریخی 1342 تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 در چارچوب نظری آموزه‌های نهج‌البلاغه بپردازد. براین اساس، ابتدا دیدگاه امام‌علی× درباره شاخص‌های رفتار سیاسی حاکمان سیاسی مطرح و سپس مؤلفه‌های رفتار سیاسی درباریان پهلوی در مقایسه با دیدگاه امام‌علی× مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه، بیانگر این نکته است که ایجاد شرایط نامطلوب وابستگی، تبعیض، بی‌عدالتی و از‌بین رفتن فضای باز سیاسی، باعث نا‌مشروع شناخته شدن حکومت پهلوی و مطرح شدن ایدئولوژی جایگزین از سوی علما و در نهایت، گسترش روحیه انقلابی و اقدام علیه درباریان پهلوی شد که به نوبۀ خود، نقش مؤثری در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کرد.