فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده در اصل هشتاد و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است که هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است، چنین تعریفی اقتضای توجه نمایندگان به منافع ملی را دارد. اما با گذشت سال‌ها و پدید آمدن مسائل گوناگون در سطح ملی و حوزه‌های انتخابیه که بعضاً حاکی از تزاحمات و تعارضات منافع ملی و محلی بود، این شبهه و سؤال در ذهن نخبگان سیاسی به وجود آمد که اساساً شأن و جایگاه نهاد و نماینده مجلس شورای اسلامی دارای چه کیفیتی است و در موضوعات مختلف، نماینده بایستی چه موضعی را اتخاذ نماید. این مسئله به‌ویژه با گره‌خوردن منافع نامزدهای انتخاباتی مجلس شورای اسلامی با طرح‌ها و مصوبات محلی و منطقه‌ای که تأثیر زیادی بر رأی‌آوری ایشان دارد، پیچیدگی بیشتری نیز می‌یابد. ازاین‌رو لازم است که اندیشه‌های معمار کبیر انقلاب اسلامی در خصوص برداشت از نمایندگی مجلس مورد بررسی قرار گیرد تا بایسته‌های نمایندگی مجلس تعیین گردد. براین‌اساس سؤال اصلی در پژوهش حاضر آن است که «شأن و جایگاه ملی و محلی نمایندگان مجلس شورای اسلامی در اندیشه امام خمینی (ره) دارای چه کیفیتی است؟»، از همین رو برای جمع‌آوری داده از روش اسنادی - کتابخانه‌ای و برای تحلیل، روش کیفی تحلیل مضمون انتخاب شده است. نهایتاً آنکه 50 مضمون پایه ذیل چهار مضمون فراگیر (توصیه به مردم در انتخاب نماینده ملی، جایگاه ملی مجلس، وظایف نمایندگان ملی مجلس و ویژگی‌های یک مجلس ملی) که خود ذیل مضمون عالی «مجلس شورای اسلامی، یک مجلس ملی است» قرار داشتند، استخراج و صورت‌بندی شد.

چکیده مفهوم منافع ملی یکی از کلیدی ترین مفاهیم در طراحی سیاست خارجی کشورهاست. در منظر سازه‌ انگارانه منافع‌ ملی متاثر از هنجارها، آرمان‌ها و هویت‌ ملی است و بر خلاف رویکرد رئالیسم سنتی، برکنده از نظام ارزشی بازیگران سیاسی نیست. این پژوهش در چارچوب سازه‌ انگاری و با توجه به جایگاه رهبری در سیاستگذاری کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به بررسی نسبت هویت ملی و منافع ملی در منظومه فکری آیت الله خامنه ای می ‌پردازد. روش انجام این پژوهش تحلیل محتوایی بیانات آیت الله خامنه ای در خصوص نسبت هویت ملی و منافع ملی است. آیت الله خامنه ای هویت ملت ایران را متشکل از هویت اسلامی، هویت انقلابی و هویت ایرانی می دانند. در این پژوهش بر اساس نسبت سنجی هویت های پیش گفته، هویت های سه گانه را در سه بعد منافع فرهنگی، منافع سیاسی و منافع اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت و این نتیجه حاصل گردید که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران که برآمده از هویت ملی ملت ایران است و در هر سه سطح نسبتی حقیقی با سه سطح منافع دارد و در منظومه فکری آیت الله خامنه ای منافع ملی برآمده از لایه‌های ایرانی، اسلامی و انقلابی است. در اندیشه آیت الله خامنه ای هویت های سه گانه ملی رسیدن به استقلال فرهنگی، افزایش توان بازدارندگی سیاسی، امنیتی و افزایش ثروت ملی را تامین می‌ کند.

چکیده از جمله مسائل و چالش­های روابط بین­الملل، الزام حوزه سیاست خارجی در مبانی اخلاقی است؛ مسلم است که جدی­ترین و طولانی­ترین روابط در گستره زمان، روابط دولت­ها و قراردادهایی است که بین آن­ها منعقد گردیده است در واقع، پایبندی دولت­ها به تعهداتشان به عنوان موضوع اخلاقی در عرصه روابط کشورها با یکدیگر مورد مناقشه می­باشد. مسئله اصلی در این تحقیق، مبتنی بر این سوال است که آیا می­شود جهت حفظ و پیشبرد منافع ملی از اصول اخلاقی سیاست خارجی و به عبارتی از پایبندی به تعهداتی که در قراردادها صورت گرفته است، عدول کرد؟ یافته­های تحقیق، حاکی از آن است که سیاست­های اعمال شده در این حوزه، مبتنی بر تفکر اندیشمندان در کاربست مفاهیم واژه­های «تعهد» و «منفعت» در روابط بین­الملل است. به طور کلی دو رویکرد در این حوزه وجود دارد؛ سیاستی که منافع ملی را اولویت قرار می­دهد و رویکردی که معیار را در رفتار میان دولت­ها ارزش­های اخلاقی می­داند. روش تحقیق حاضر که استنتاج در نظرات و رفتار دولت­مردان در نظام بین­الملل است به صورت توصیفی- تحلیلی مورد بهره­برداری قرار می­گیرد.

چکیده اخیرا مقام معظم رهبری در جمع اخیر وزیر امور خارجه و سفرای ایران درخارج کشورکلیدواژه «دیپلماسی ایدئولوژیک» مطرح کردند، گرچه دیپلماسی ایدئولوژیک سابقه ای طولانی دارد وکشورها ازاین دیپلماسی استفاده می کنند اما دیپلماسی ایدئولوژیکی که مقام معظم رهبری مطرح کردندتلفیقی از سیاست آمیخته با آموزه‌های وحیانی است که برای نیل به اهداف نظام در همه ابعاد آن طراحی‌شده است. خاستگاه این بیان معظم له که «برخی به‌غلط، سخن از لزوم جدایی دیپلماسی از ایدئولوژی به میان می‌آوردند، در حالی‌که دیپلماسی ایدئولوژیک هیچ اشکالی ندارد و القاء تقابل میان ایدئولوژی و منافع ملی، صحیح و منطقی نیست؛ هدف از تشکیل جمهوری اسلامی حفظ منافع ملی، استقلال، آزادی، عدالت اجتماعی، قدرت و امنیت ملی‌ است و ایدئولوژی به دنبال تأمین و حفظ منافع ملی است و هویت ملت محسوب است»، از نص صریح قرآن کریم استنتاج شده و به آیه نفی سبیل «وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلا» (سوره نساء – آیه 141) مبنی بر نفی هرگونه سلطه کافران بر مسلمانان مستظهر است. درواقع این دیپلماسی براساس یک عقلانیتی هم مطرح شده است. لذا این تحقیق به این سئوال حواب می دهدکه آیا بین دیپلماسی ایدئولوژیک ومنافع ملی تعامل یا تقابل وجودارد؟که نگارنده معتقداست براساس اهداف واصول سیاست خارجی وبراساس چهارنوع عقلانیت ابزاری، اخلاقی، ارتباطی وانتقادی دیپلماسی ایدئولوژی منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را تضمین می کندودرجهت ارتقا آن می باشد.

چکیده سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی در مقایسه با دوره ریاست احمدی‌نژاد دچار تغییرات اساسی شد. غلبه گرایش‌های عملگرایانه و محافظه­کارانه بر گرایش‌های آرمانگرایانه و انقلابی را باید اصلی‌ترین نمود این تغییر به شمار آورد. از آنجائی‌که این تغییر رویکرد در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پدیده جدیدی نیست، بررسی این موضوع آثار مهمی بر درک و فهم بهتر سیاست خارجی ایران می‌گذارد. بر همین اساس بررسی چرایی این مسئله هدف اصلی این مقاله است.
بر اساس ادعای این مقاله، این تغییر اساسی در حوزه سیاست خارجی بیش از هر چیز به تغییر در تعریف مفهوم منافع ملی باز می‌گردد. تغییر و تحول این مفهوم به عنوان جوهر اصلی سیاست خارجی زمینه‌ساز تغییر در اولویت‌ها، جهت‌گیری‌ها و راهبردهای یک کشور در تعامل با محیط خارجی است. در اینجا تلاش شده است تا با در نظر داشتن سه مفهوم تغییر نخبگان، نوع برداشت از هویت ملی و تحولات ساختاری، چرایی
درک متفاوت از منافع ملی در دوره‌ای خاص از سیاست خارجی ج. ا. ایران را مورد واکاوی قرار دهیم. بنابراین شناخت نوع اثرگذاری مفاهیم سه‌گانه بر منافع ملی یک کشور به عنوان چارچوب مفهومی و بررسی نوع اثرگذاری آن بر تکوین سیاست خارجی دولت­های احمدی­نژاد و روحانی بخش‌های اصلی این مقاله را تشکیل داده است.

چکیده تحولات اخیر خاورمیانه تحت عنوان بیداری اسلامی، سوریه را درگیر یک جنگ داخلی تمام عیار کرد. ویژگی­های داخلی  سوریه به ویژه بافت قومی و مذهبی، موقعیت ژئواستراتژیک و رقابت­های منطقه­ای و بین المللی منجر به آن شده تا این کشور به کانون بحران خاورمیانه تبدیل گردد. پرسش­های اصلی در این پژوهش بر این مبنا قرار گرفته است که قدرت­های منطقه­ای و جهانی تاثیرگذار در بحران سوریه کدامند و چه اهدافی را در این کشور دنبال می­کنند؟ همچنین منافع ملی ایران، به عنوان یکی از بازیگران اصلی در تحولات سوریه، در چه چارچوبی بهتر قابل تحلیل است؟
روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی است و  از ترکیب دو نظریه «موازنه قوای نرم»  کنت والتز و «نظام بین المللی تک قطبی - چند قطبی» ساموئل هانتینگتون جهت تبیین موضوع استفاده شده است. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که آمریکا، روسیه، ترکیه و ج . ا . ایران کنشگران اصلی در تحولات داخلی سوریه هستند که ترکیبی از اهداف مختلف ژئوپلتیکی، استراتژیکی و ایدئولوژیکی را در سوریه دنبال می­کنند. رقابت­ها و تضاد منافع قدرت­های جهانی و منطقه­ای موجب تشدید و تداوم بحران سوریه و محرومیت مردم از حق تعیین سرنوشت خود شده است. در بین کنشگران، ایران تنها کشوری است که منافع ملی آن در سوریه ویژگی ژانوسی داشته و همزمان متاثر از مولفه­های واقع گرایانه و آرمانگرایانه یا انقلابی می­باشد.
 

چکیده اندیشمندان حوزه حقوق و روابط بین الملل منافع ملی را آن دسته از منافعی تلقی می نمایند که دولت ها در یک برهه زمانی خاص و در پرتو شرایط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، سیاست خارجی خود را بر مبنای آن تنظیم می‌ کنند و در روابط خود با سایر کشورها در پی تحقق آن می-‌باشند. جمهوری اسلامی ایران نیز که متأثر از شرایط و ارزش های انقلاب اسلامی بوده است همواره سعی نموده تا در محیط بین المللی بر اساس آرمان‌ های انقلابی خود گام بردارد. از طرفی همه کشورها ملزم به رعایت مفاد منشور ملل متحد نیز هستند. محقق در این پژوهش تأثیر اصول ارزش های انقلاب اسلامی را بر تعریف چارچوب های  امنیت و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را بررسی نموده و سعی کرده است تا این بررسی و تحلیل در پرتوی موازین منشور ملل متحد باشد. محقق در پایان این تحقیق که با روش ترکیبی مطالعات کتابخانه ای و روش‌ های میدانی انجام داده، نتیجه گرفته است که جمهوری اسلامی ایران در تصمیم گیری و تصمیم سازی کلان حوزه منافع ملی و امنیت ملی تنها زمانی طبق منشور ملل متحد عمل کرده که توانسته آن را با اصول انقلابی خود جمع ببندد.