دوره و شماره: دوره 15، شماره 3 - شماره پیاپی 58، پاییز 1405 
تعداد مقالات: 11

انبعاث مردمی در مواجهه با جنگ شناختی: بازخوانی سنت‌های الهی و صیرورت تمدنی

عباس ابراهیمی، سجاد نیکخو، عبدالحسین خسروپناه

چکیده در جهان معاصر،منازعات از ساحتهای فیزیکی فراتر رفته وبه‌عرصه های ادراکی ومعنایی کشیده شده است. جنگ‌ترکیبی شناختی،به‌عنوان پیشرفته‌ترین صورت نبرد، با هدف تسخیر اراده‌ها و فروپاشی نظام معنایی جامعه،ذهن انسان را به میدان اصلی نبرد تبدیل کرده است. این پدیده،در قالب جنگ‌های ترکیبی وبا بهره‌گیری از ابزارهای رسانه‌ای،اقتصادی و عملیات روانی، ایجاد بحران فراگیر با هسته‌ای شناختی را هدف قرار می دهد تا تاب آوری و اراده جمعی را تضعیف نماید. در چنین شرایطی، مدل های کلاسیک مدیریت بحران ناکارآمد بوده و اینجا انبعاث مردمی به عنوان تجلی سنت الهی راهکاری اساسی برای مواجهه با چالشهای نوین و تحقق رستاخیز اجتماعی و حرکت به سوی صیرورت تمدنی مطرح می‌شود.
این پژوهش با اتخاذ رویکرد کیفی مبتنی بر تحلیل ثانویه داده‌های علمی و اسنادی، به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که الگوی انبعاث مردمی در مواجهه با جنگ شناختی چگونه بر اساس سنت های الهی صور‌تبندی می‌شود و این الگو چگونه به صیرورت تمدنی جامعه منتهی می‌گردد. این پژوهش، مفاهیم بنیادین جنگ شناختی، انبعاث مردمی و صیرورت تمدنی را با تکیه بر منابع اصیل و متون دینی تبیین کرده و چارچوبی نظری برای فهم مقاومت در برابر جنگ‌شناختی ارائه می‌دهد.
یافته‌ها نشان می‌دهد که انبعاث و مبعوث شدن مردم، فرآیندی پویا و مستمر است که از واکنش اجتماعی در بزنگاههای بحرانی،به«صیرورت تمدنی»ارتقا می‌یابد. این فرآیند با هماهنگ‌سازی تمامی لایه‌های حیات اجتماعی(روابط با خدا، خود، خلق و دنیا)در پرتو برنامه جامع الهی وبا هدایت رهبری حکیمانه،جامعه را در برابر تهدیدات شناختی مقاوم ساخته وزمینه رابرای تحقق تمدن نوین اسلامی وآمادگی برای«طلوع ولایت عظمیٰ»که در بیانیه گام دوم به آن تصریح شده است را فراهم می‌آورد ودر واقع پدیده ی مبعوث شدن مردم مکانیسم موثر بقا وپویایی جامعه توحیدی در مواجهه با بحرانها وچالشهای بزرگ است

نقش علماء و روحانیت در کاهش آلام ناشی از اشغال ایران و قحطی در جنگ جهانی اوّل

بهاالدین قهرمانی نژاد شایق

چکیده بسم الله الرحمن الرحیم.تهاجم نیروهای بیگانه به کشور اسلامی‌مان، بارها و در قرون متمادی رخ داده‌است. نابسامانی و آلام سخت به‌ویژه قحطی، از عوارض این اشغالگری‌ها بوده‌است. یکی از این تهاجم‌های وحشیانه، توسط متفقین، یعنی قوای انگلیسی و روسیه تزاری، در جنگ جهانی اول، در حدّفاصل مردادماه 1293 ه.ش.، لغایت آبان‌ماه 1297 ه.ش.، برابر با 1332 ق لغایت 1336 ق و مصادف با 1914 م لغایت 1918 م رخ داده و صدمات ناشی از آن، در قحطی شدید و بی سابقه، بیماری مُسری و شهادت جمع کثیر و خیل عظیمی از هموطنانمان، متبلور گردیده و این صفحات دردناک در اثر اقدامات استعمارگران و عوامل داخلی ایشان،از کتاب های تاریخ معاصر،با لطائف الحِیَل،سانسور شده است.بنابراین پرسش اصلی و مهم این است که نقش ریشه‌دار علماء و روحانیت،با توجه به این که در طول تاریخ همواره پناهگاه اصلی توده های دردمند بوده چیست و چگونه توانسته با شیوه های مختلف خصوصا در قالب گروه‌های امداد و جمعیت های خیریه، علاوه بر مقاومت و جنگ با اشغالگران، در کاهش این آلام، مؤثّر باشند؟بنابراین، مقاله حاضر، درصدد بررسی این نقش، جایگاه و ابعاد آن می‌باشد. والله االمستعان

مدرنیزاسیون، اقتصاد رانتی و برساخته شدن هویت اجتماعی در دوره پهلوی دوم:درک انتقادی امر سیاسی

علی اشرف نظری، پرهام پوررمضان

چکیده ورود ایران به مرحله مدرنیزاسیون در دوران پهلوی دوم، با نوعی گسست ساختاری و تعارض آشکار با سنت های پیشین همراه شد. در حالی که در غرب، نوسازی معمولاً برآمده از تحولات درونی، نهادپذیری سیاسی و گسترش تدریجی مشارکت اجتماعی بود، در ایران این فرایند عمدتاً بر درآمدهای نفتی و اقتصاد رانتی متکی شد. این ویژگی، تأثیری بنیادین بر ماهیت «امر سیاسی» و چگونگی شکل‌گیری «هویت اجتماعی» در ایران گذاشت.با توجه به موارد مذکور، پرسش اصلی پژوهش را می‌توان ؛اقتصاد رانتی و پروژه مدرنیزاسیون دولتی در دوره پهلوی دوم چگونه بر، ساخت هویت اجتماعی و شکل‌گیری امر سیاسی در ایران تأثیر گذاشت؟دانست.در این پژوهش فرض بر آن است که اقتصاد تکیه‌دار بر نفت در این دوره، به تمرکز قدرت در دست دولت و تضعیف نهادهای مدنی انجامید. در نتیجه، هویت مدرن نه به صورت طبیعی، که به شکلی تصنعی وبرساخت شکل گرفت و به جای ایجاد پیوند اجتماعی، شکافی عمیق بین دولت و ملت ایجاد کرد.در پایان، با تحلیل کیفی داده‌هامی‌توان دریافت که مدرنیته دوره پهلوی دوم به دلیل عدم اتکا به خواست و مشارکت واقعی مردم، نتوانست مبانی مشروعیت‌بخش و هویت اجتماعی پایدار ایجاد کند. شکل‌گیری «هویتی دوپاره و بحرانی» درجامعه‌ای که در ظاهر مدرن می‌نمود، ولی در باطن با بیگانگی فرهنگی و گسست معنوی روبه‌رو بود. این تعارض کلان درونی، در نهایت به نارضایتی گسترده‌ای انجامید که یکی از عوامل اساسی وقوع انقلاب ۱۳۵۷ شد. تجربه این دوره به وضوح نشان می‌دهد که نوسازی واقعی و پایدار، تنها با سرمایه مالی و پروژه‌های عمرانی دولتی محقق نمی شود.

تحول شخصیت ایرانی به مثابه پیش شرط توسعه: تحلیلی نظری از الزامات توسعه در ایران

غلامعلی سلیمانی، زهرا دست آویز

چکیده تبیین نسبت میان تحول شخصیت و توسعه، از مباحث بنیادین در مطالعات توسعه به شمار می‌رود. اگرچه در بسیاری از رویکردهای معاصر، تحول شخصیت ذیل مفهوم توسعه انسانی تحلیل شده است، اما این تبیین، کمتر به بسترهای فرهنگی شکل‌گیری شخصیت و نقش آن‌ها در فرآیند توسعه توجه کرده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که نسبت تحول شخصیت ایرانی با توسعه چگونه قابل تبیین است و آیا می‌توان تحول شخصیت را صرفاً یکی از پیامدهای توسعه انسانی دانست یا باید آن را در چارچوب توسعه فرهنگی تحلیل کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، ضمن مرور ادبیات نظری توسعه، توسعه فرهنگی، توسعه انسانی و مطالعات مربوط به شخصیت و خلقیات ایرانی، به بازخوانی این رابطه پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شخصیت، پدیده‌ای تاریخی و فرهنگی است که در بستر نظام ارزش‌ها، الگوهای جامعه‌پذیری، حافظه تاریخی و نهادهای اجتماعی شکل می‌گیرد؛ ازاین‌رو، تحلیل تحول شخصیت، بیش از آنکه در قلمرو توسعه انسانی قابل تبیین باشد، در حوزه توسعه فرهنگی معنا پیدا می‌کند. بر این اساس، توسعه فرهنگی با دگرگون ساختن ارزش‌ها، هنجارها و الگوهای کنش اجتماعی، زمینه شکل‌گیری شخصیت‌های مسئول، قانون‌مدار، مشارکت‌جو و برخوردار از عقلانیت انتقادی را فراهم می‌سازد و این تحول شخصیتی نیز به‌عنوان سازوکاری میانجی، تحقق توسعه انسانی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را امکان‌پذیر می‌کند. در نتیجه، مقاله استدلال می‌کند که میان تحول شخصیت ایرانی و توسعه، رابطه‌ای تعاملی و بازتولیدشونده برقرار است؛ به‌گونه‌ای که توسعه فرهنگی بستر تحول شخصیت را فراهم می‌آورد و شخصیت تحول‌یافته نیز به استمرار و تعمیق فرآیند توسعه یاری می‌رساند.

واکاوی الگوی مبارزاتی دانشجویان در انقلاب اسلامی از تقابل تا کنش مدنی با اتکا بر نظریه گذار مسالمت‌آمیز جین شارپ

عادل تمیمی، شیوا جلال پور، فریدون اکبرزاده، حسین کریمی فرد

چکیده جنبش دانشجویی ایران در آستانۀ انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، دستخوش دگردیسی راهبردی از مبارزۀ مسلحانه به مقاومت مدنی شد. با وجود پیشینۀ قریب به دو دهه کنش‌های چریکی در میان دانشجویان، مسئلۀ محوری پژوهش، تبیین این گذارِ بنیادین است که نیازمند شناسایی عواملی بوده که در تعامل با یکدیگر، زمینه‌ساز تغییر الگوی مبارزاتی شده‌اند.
پرسش اصلی پژوهش آن است که «کدام عوامل و سازوکارهایی موجب تغییر الگوی مبارزاتی جنبش دانشجویی از کنش رادیکال و مسلحانه به مقاومت مدنی و غیرخشونت‌آمیز در سال‌های پایانی دوران پهلوی گردید؟» برای پاسخ، روش تحقیق تاریخی‑تحلیلی با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای به کار گرفته شده و داده‌ها در چارچوب نظری «مقاومت مدنی» جین شارپ و رویکرد ساختاری‑کارگزاری تحلیل شده‌اند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سه دسته عامل : ناکامی گروه‌های چریکی در جلب حمایت توده‌ای ؛ گسترش جامعۀ مدنی و نهادهای واسط (روحانیت مبارز، روشنفکران دینی، بازاریان و کارگران) ؛ و تغییر در گفتمان مسلط دانشجویی تحت تأثیر آرای روشنفکرانی چون دکتر شریعتی و تجربۀ کنش‌های نمادینی همچون «شب‌های شعر گوته» در این گذار نقش تعیین‌کننده داشته‌اند. جنبش دانشجویی با به‌کارگیری سه راهبرد شارپ – اعتراض و ترغیب (تظاهرات)، عدم‌همکاری (اعتصابات و تحصن‌ها) و مداخلۀ غیرخشونت‌آمیز (تبدیل دانشگاه به پایگاه اپوزیسیون) – توانست الگوی مبارزاتی خود را به کنش جمعی فراگیر تبدیل نماید.
نتایج حاکی از آن است که گذار راهبردی جنبش دانشجویی، نه یک تغییر تاکتیکی مقطعی، بلکه حاصل تحول هم‌زمان در سه سطح «کارگزاران» (شکست تجربۀ چریکی)، «نهادها» (گسترش جامعۀ مدنی) و «گفتمان» (نفوذ اندیشۀ دینی اصلاح‌طلبانه) بوده است. بدین‌ترتیب، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که پاسخ به پرسش فوق، از طریق تبیین تعامل پیچیدۀ «ناکامی راهبرد پیشین»، «تغییر فرصت‌های سیاسی» و «بازتعریف هویتی» کنشگران، در چارچوب نظریۀ مقاومت مدنی امکان‌پذیر است.

نقش مشارکت اجتماعی و اعتماد نهادی در تضعیف برنامه‌های توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران(مطالعه موردی: شهر نورآباد دلفان)

یونس حسن پور، رضا پریزاد

چکیده هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش فقدان انگیزه مشارکت‌های مردمی و بی‌اعتمادی متقابل مردم و مسئولان در تضعیف برنامه‌های توسعه اقتصادی در شهر نورآباد دلفان است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی از نوع پیمایشی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه و با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای گردآوری شده‌اند. جامعه آماری، ساکنان شهر نورآباد دلفان با جمعیت گزارش‌شده 71006 نفر بوده است. حجم نمونه در بخش روش‌شناسی 786 نفر گزارش شده، اما تحلیل‌های آماری موجود عمدتاً بر پایه 387 پرسشنامه معتبر انجام شده‌اند؛ ازاین‌رو، یافته‌های استنباطی بر مبنای داده‌های معتبر موجود تفسیر شده‌اند. نتایج همبستگی و رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد که فقدان انگیزه مشارکت‌های مردمی و بی‌اعتمادی متقابل مردم و مسئولان، اثری منفی و معنادار بر برنامه‌های توسعه اقتصادی دارند. فقدان انگیزه مشارکت مردمی با ضریب استانداردشده β=-0.153و بی‌اعتمادی متقابل با ضریب استانداردشده β=-0.095در مدل رگرسیون، از متغیرهای تبیین‌کننده کاهش کارآمدی برنامه‌های توسعه اقتصادی بوده‌اند. افزون بر این، تقابل سنت و نوگرایی، احساس نابرابری اجتماعی و عدم احساس امنیت اجتماعی نیز اثر منفی و معناداری بر متغیر وابسته داشته‌اند. یافته‌ها بیانگر آن است که توسعه اقتصادی در مناطق کمتر برخوردار با تزریق صرف منابع مالی، اجرای پروژه‌های عمرانی یا گسترش سازوکارهای اداری تحقق نمی‌یابد؛ بلکه مستلزم بازسازی اعتماد نهادی، گسترش مشارکت واقعی، تقویت شفافیت و پاسخ‌گویی، کاهش احساس نابرابری و توجه به ظرفیت‌های جامعه‌محور است.

تعارض اعتماد به خدا و اعتماد به مردم در حکمرانی اسلامی؛ رهیافتها و نظریه معیار

سید محمود مرویان حسینی، علی جلائیان اکبرنیا، محمد علی علیپور

چکیده در جهان معاصر، پیچیدگی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، اداره جامعه را با چالش‌های متعددی مواجه ساخته است. یکی از چالشهای مهم، اعتماد و تکیه بر نیروهای الهی و انسانی به عنوان امری کلیدی در حوزه حکومت‌داری و مدیریت جامعه است. در نگاه اسلامی، اصل توکل و اعتماد به خداوند متعال به عنوان پایه و اساس زندگی مؤمنان مورد تأکید قرار گرفته است. مسئله مورد بحث این است که در آموزه‌های اسلامی، آیا می‌توان بین اعتماد به خدا و اعتماد به مردم جمع کرد و در صورت امکان چگونه ممکن است و مقاله پیش‌رو با روش تحلیلی-توصیفی، به تبیین این موضوع پرداخته است. این پژوهه، سه فرضیه اصلی را در زمینه اعتماد به خدا مطرح می‌کند: انحصار اعتماد به خدا، اعتماد به خدا و سپس اعتماد به مردم، و اعتماد به مردم و سپس اعتماد به خدا. در مقابل، در بحث اعتماد به مردم، چهار فرضیه مورد بررسی قرار می‌گیرد: اعتماد ظاهری به مردم به عنوان ابزاری برای دلجویی، اعتماد واقعی به مردم به عنوان احترام به آنان، اعتماد به مردم به عنوان ابزاری برای تربیت سیاسی، و اعتماد به مؤمنان به عنوان مسیری برای جلب نصرت الهی. از یافته‌های این پژوهه می‌توان گفت که اعتماد و تکیه به خدای متعال به عنوان اصل و اساس مورد تأکید است و به میدان آوردن توان مردم، مشورت با آنان و به گونه‌ای اعتماد به آنها به منظور تحقق حکمرانی اسلامی ضروری است. چه اینکه سنت الهی در نصرت و تحقق نظام اسلامی خواست مردم و به میدان آمدن آنهاست.

واکاوی انتقادی نسبت روحانیت و روشنفکری در تاریخ معاصر ایران؛ مطالعه‌ی موردی: کتاب درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران (نوشته‌ی عیوضی و هراتی)

مهدی حسامپور، هادی باشد جهرمی

چکیده در تاریخ معاصر ایران، دو جریان نخبگانی روحانیت و روشنفکری از اوایل دوره قاجار نقش مهمی در شکل‌دهی به تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایفا کرده‌اند. اگرچه در آغاز، روحانیت به‌واسطه‌ی پیشینه تاریخی و جایگاه ساختاری خود، تأثیرگذاری بیشتری داشت، اما با گذشت زمان، جریان روشنفکری نیز به‌عنوان نیرویی مدرن و نوظهور وارد صحنه شد. تعامل و تقابل این دو جریان، به‌ویژه در مواجهه با مدرنیته و تحولات بنیادین ایران، یکی از محورهای اساسی فهم تاریخ معاصر و به‌ویژه انقلاب اسلامی به شمار می‌آید.
این پژوهش با مطالعه موردی کتاب درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران نوشته محمدرحیم عیوضی و محمدجواد هراتی، در پی پاسخ به این پرسش است که آیا کتاب مذکور توانسته است دوگانه‌ی روشنفکران و روحانیون را در روند تاریخ معاصر ایران برای فهم بهتر انقلاب اسلامی به‌خوبی تبیین کند یا با کاستی‌هایی مواجه است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه نویسندگان با هدف آموزش عمومی و ساده‌سازی مفاهیم، تلاش کرده‌اند دو الگوی «تعالی‌گرای دینی» و «شبه‌غرب‌گرای ترقی‌خواه» را از دل این دوگانه استخراج کنند، اما به دلیل فقدان یک ایده‌ محوری منسجم، تقلیل‌گرایی در تبیین جریان‌ها، عدم تبیین مبانی فکری این دو جریان، و بی‌توجهی نسبی به شواهد تاریخی، در دستیابی به هدف تحلیلی خود با کاستی‌هایی مواجه شده‌اند. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی از نوع انتقادی انجام شده است. واحد تحلیل، کتاب درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران (عیوضی و هراتی، چاپ ۱۴۰۲) است و تمامی فصل‌های آن بر اساس پنج شاخص دقت تاریخی، جامعیت، انسجام نظری، توازن روایی و کفایت منابع مورد تحلیل انتقادی قرار گرفته‌اند

طراحی و ارزیابی الگوی حکمرانی دانش در بنیاد شهید و امور ایثارگران کشور

محمد شفقتی، سیده لعیا مرتضوی، آیدا زمانی، پوران صورتی

چکیده هدف: انقلاب اسلامی با تغییرات ساختاری در نهادهای اجتماعی، ارزش‌ها و باورهای دینی، تأثیر قابل‌توجهی بر حکمرانی در عرصه های مختلف داشته است. حکمرانی دانش در سازمان‌های مأموریتی به دلیل حساسیت موقعیتی، می‌تواند تأثیر بسزایی در پیشبرد اهداف دانشی سازمان داشته باشد. با این حال، تاکنون الگویی جامع و بومی برای حکمرانی دانش در بنیاد شهید و امور ایثارگران ارائه نشده است.
روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی از نظریه داده‌بنیاد و در بخش کمی از روش توصیفی-پیمایشی استفاده گردید. جامعه آماری بخش کیفی شامل ۱۷ خبره (اساتید دانشگاه و مدیران ارشد) و بخش کمی شامل کارکنان بنیاد شهید بود که ۳۸۴ نفر به شیوه نمونه‌گیری چندمرحله‌ای خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کیفی مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمی پرسشنامه محقق‌ساخته بوده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها در بخش کیفی با نرم‌افزار MAXQDA24 و در بخش کمی تحلیل معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS3 انجام گردید.
یافته‌ها : در مجموع ۷۴ شاخص (مقوله فرعی) شناسایی گردید که در ۲۸ مقوله اصلی دسته‌بندی شدند. در مرحله کدگذاری سوم، ۱۰ مقوله اصلی در قالب شرایط علّی، محیطی، واسطه‌ای، راهبردها و پیامدها قرار گرفتند. اجرای صحیح حکمرانی دانش منجر به توسعه قابلیت‌های پویا، بهبود عملکرد، بقای بلندمدت سازمان، کاهش چالش‌های آتی و بهبود وضعیت ذینفعان می‌شود. مدل ساختاری روابط بین سازه‌ها از برازش علی مناسبی برخوردار بود.
نتیجه‌گیری: مدل پیشنهادی با ارائه راهبردهای عملی، نشان می‌دهد که حکمرانی دانش در سطح سازمانی موجب افزایش بهره‌وری، نوآوری، کارایی و کیفیت در بنیاد شهید و امور ایثارگران می‌گردد.

بررسی تطبیقی مفهوم توسعه و پیشرفت سیاسی در دوران قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای

محمد علی نظری، محمدرضا محمودپناهی

چکیده یکی از دغدغه‌های نظام‌های سیاسی و جریان‌های فکری در ایران در طول دویست سال گذشته تفکر، برنامه‌ریزی، سیاستگذاری و عمل برای دست‌یابی به توسعه و پیشرفت سیاسی بوده است،شکل‌گیری دو مفهوم توسعه و پیشرفت سیاسی در ایران حاصل تضارب آراء و شرایط سیاسی و اجتماعی است، توسعه و پیشرفت در پاسخ به عقب‌افتادگی ایران از سایر ملل در دوران قاجار مطرح شد، در دوران پهلوی ادامه یافت، انقلاب اسلامی پاسخی به عدم توسعه و پیشرفت در ایران بود. ادبیات آکادمیک علم سیاست در ایران تمایزی میان توسعه و پیشرفت قائل نیست، اما آیت‌الله خامنه‌ای توسعه سیاسی را مفهومی غربی و پیشرفت سیاسی را مفهومی بومی دانسته است، آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر انقلاب و مفسر اصلی قانون اساسی در این زمینه دارای دیدگاه خاص است، این مقاله سعی دارد به وسیله چارچوب مفهومی ساختارو کارگزار به این سوال پاسخ دهد، که دو مفهوم توسعه و پیشرفت سیاسی در دوران قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی با تاکید بر دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای چگونه قوام یافته است؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، توسعه مفهومی غربی و تحت تاثیر مبانی مدرنیته و پیشرفت مفهومی بومی و تحت تاثیر مبانی ارزشی داخلی است که با حمایت و خوانش خاص برخی از کارگزاران حکومتی و غیرحکومتی در اثر شرایط سیاسی ، اجتماعی داخلی و خارجی قوام یافته است.

کاربست سازۀ مفهومیِ «جهاد تبیین» در خنثی‌سازی استراتژی‌ ترکیبیِ دشمن

احسان کریمیان ها

چکیده مسئله‌ی دفاع در فضای بغرنج جامعه‌ی جهانیِ امروز، از جمله‌ی اساسی‌ترین اقداماتِ شکل‌دهنده‌‌ی ‌هویّتی در بافتارِ نهادی هرکشور، در راستای حفاظت از مجموعه‌ی دارایی‌های مادی و معنویِ آن خطّه به شمار می‌آید. این موضوع با عنایت بر روزآمدیِ دست‌افزارِ دشمن در آرایشِ تهاجمی از یک‌سو و بهره‌جویی از شیوه‌های نامتعارفِ مبارزه و هم‌گراییِ این روش‌ها، از سویی دیگر حاکی از آن است که می‌بایست امتزاجِ مرزهای تهدیدِ سخت و نرم را به عنوان پویه‌ی درنگ ناپذیرِ منطقِ جنگی نوین متذکّر شد. در این میان موقعیّت خاصِّ نظام مقدّس جمهوری اسلامی ایران در تمام شئونِ راهبردی خود باعث شده تا نیاز به الگوهای بازدارنده، متناسب با تهاجم هیبریدی دشمن، بیش از پیش احساس شود. این نوشتار برآن است تا با کندوکاوی در سازه‌ی مفهومیِ «جهادتبیین» مستنبَط از مکتب کلانِ پدافندیِ کشور در «اندیشه‌ی دفاعی» امام خامنه‌ای«مدظلّه العالی» به ابعادِ کارکردی چندگانه‌ی آن در مواجهه با مدرن‌ترین تهدیدات دشمن بپردازد تا از این رهگذر نشان دهد که سازه‌ی مفهومی “جهاد تبیین” به عنوان یک الگوی پدافندی، چگونه از طریق مکانیسم‌های بازدارندگیِ پویا، کارآمدیِ استراتژی‌های ترکیبیِ جبهه‌ی خَصم را در میدان جنگ شناختی خنثی می‌سازد؟ فرضیه‌ی این پژوهش که یافته‌ها نیز پشتیبان آن است بدین صورت تَنسیق یافته که سازه‌ی مفهومی«جهادتبیین» به عنوانِ محصولِ تبدیل تجربیّات دفاع مقدّس به نظریه کاربردی، در هیئتِ عمومی‌ترین نسخه‌ی پدافندی کشور ضمن برخورداری از مکانیسم بازدارندگیِ پویا، همچنین در یورش به استراتژی ترکیبیِ جبهه‌ی خَصم، به طرز چشم‌گیری کامیاب است. تحقیق حاضر با بهره‌گیری از روش کیفی و رویکرد تحلیلِ محتوا مبتنی بر رهیافتِ آینده‌پژوهی آنچنان‌که در سرشت مباحث پدافندی‌ نهفته، صورت‌بندی یافته است.