فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده هدف از مقاله حاضر شناخت تاکتیک­های رسانه­ای آمریکا برای خنثی سازی و کاهش اثرات تحریم‌های وضع شده علیه ایران بود. در همین راستا سوالی که مطرح گردید این بود که ایالات متحده از چه تاکتیک­های رسانه­ای برای تقویت اثرگذاری تحریم‌ها بر شهروندان و مقامات جمهوری اسلامی استفاده می­کند؟ یافته­های پژوهش ما را به تاکتیک­هایی همچون شایعه پراکنی، تصویرسازی ذهنی، تخریب روحیه، اغراق و ... رهنمون کرد. نتیجه­گیری مقاله نشان داد رسانه­های غربی موفق شده­اند در برخی موارد تاثیرات جدی بر ذهن مخاطبان ایرانی گذاشته و مشکلاتی را در حوزه اقتصادی و گاه سیاسی برای دولت ایجاد نمایند. برای انجام پژوهش از روش توصیفی - تحلیلی استفاده گردید.

چکیده از جمله موضوعات مهم در حوزه انقلاب اسلامی ایران ، تأثیرگذاری آن بر کشورهای دیگر؛ به ویژه جنبش­های اسلامی است که توجه اندیشمندان علوم سیاسی را به خود جلب کرده و از جمله آنها جنبش اسلامی حزب الله لبنان است. پژوهش حاضر به روش کتابخانه­ای به تحلیل مؤلفه­های تأثیرگذاری حداکثری انقلاب اسلامی ایران ، بر این جنبش بر اساس تئوری پخش می­پردازد. تئوری پخش ابتدا در مورد نحوه اشاعه بیماری­های سل ، وبا و...به­کاربرده­می­شد که بعدها معنای آن توسعه پیداکرده و در مورد اشاعه مسائل و موضوعات دیگر ، از جمله موضوعات فرهنگی نیز به­کاربرده­شد. این مقاله ضمن تبیین تئوری پخش و عوامل مؤثر در آن ، میزان تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران ، بر جنبش حزب الله لبنان را بر اساس عوامل تئوری پخش تحلیل کرده­است.
پژوهش حاضر به این نتیجه رسیده که انقلاب اسلامی ایران ، از میان تمامی ملت­های آزاده جهان و تمامی مسلمانان و جنبش­های اسلامی ، بیشترین تأثیرگذاری را بر جنبش اسلامی حزب الله لبنان داشته­است.­ بر اساس عوامل تئوری پخش ، مؤلفه­های این  تأثیرگذاری حداکثری ، مورد تحلیل واقع شده که نزدیکی حد اکثری مبانی فکری و عقیدتی این جنبش با مبانی و ارزش­ها و آرمان­های انقلاب اسلامی ایران و وجود بیشترین وجوه اشتراک بین مبانی انقلاب اسلامی ایران و مبانی فکری جنبش حزب الله ، مهم­ترین این مؤلفه­ها است.

چکیده همگرایی در سطح بین الملل ، فرآیندی در زمینه افزایش همکاری میان دولت‌ها ، گامی در راستای همگون سازی ارزشها و روند تدریجی انتقال اقتدار به نهادهای فوق ملی می باشد که در راستای رسیدن به اهداف و مصالح همگانی اهمیت و ضرورت دارد. با توجه به اینکه یکی از آموزه‌های انقلاب اسلامی ایجاد همگرایی اسلامی است ، مقاله حاضر در پی آن است که نشان دهد انقلاب اسلامی و آموزه های آن چه فرصتهایی را برای همگرایی جهان اسلام ایجاد نموده و برای تقویت همگرایی چه راهکارهایی وجود دارد؟ فرضیه این پژوهش با استفاده از نظریه کارکردگرایی نوین ، این گزاره است که انقلاب اسلامی با توجه به دارا بودن جاذبه‌های ایدئولوژیک و هویت‌بخشی همچون حمایت از ملل مستضعف ، حمایت از نهضتهای اسلامی و داشتن آموزه وحدت‌گرایی اسلامی و نیز با عنایت به تسری ارزش‌های اسلامی و انسانی به کشورهای تحت ستم و ملل مسلمان ، توانسته در مساله همگرایی جهان اسلام فرصت‌های زیادی ایجاد نماید و در این راستا اقدامات مهمی همچون تاسیس نهادهایی نظیر جامعه‌المصطفی العالمیه و مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی انجام داده که دارای دستاوردهای مثبتی می باشد؛ البته در سطح دولتها با موانع و محدودیت هایی مواجه بوده که با ارائه راهکارهایی نظیر دیپلماسی بین کشورهای اسلامی ، روشنگرى نسبت به نقش سیاست هاى استکبارى و اجماع سازی علیه جریانهای وحدت ستیز در جهان اسلام قابل ارائه می باشد. در این مقاله ، روش توصیفی تحلیلی مورد بهره گیری قرار گرفته است.

چکیده اخیرا مقام معظم رهبری در جمع اخیر وزیر امور خارجه و سفرای ایران درخارج کشورکلیدواژه «دیپلماسی ایدئولوژیک» مطرح کردند، گرچه دیپلماسی ایدئولوژیک سابقه ای طولانی دارد وکشورها ازاین دیپلماسی استفاده می کنند اما دیپلماسی ایدئولوژیکی که مقام معظم رهبری مطرح کردندتلفیقی از سیاست آمیخته با آموزه‌های وحیانی است که برای نیل به اهداف نظام در همه ابعاد آن طراحی‌شده است. خاستگاه این بیان معظم له که «برخی به‌غلط، سخن از لزوم جدایی دیپلماسی از ایدئولوژی به میان می‌آوردند، در حالی‌که دیپلماسی ایدئولوژیک هیچ اشکالی ندارد و القاء تقابل میان ایدئولوژی و منافع ملی، صحیح و منطقی نیست؛ هدف از تشکیل جمهوری اسلامی حفظ منافع ملی، استقلال، آزادی، عدالت اجتماعی، قدرت و امنیت ملی‌ است و ایدئولوژی به دنبال تأمین و حفظ منافع ملی است و هویت ملت محسوب است»، از نص صریح قرآن کریم استنتاج شده و به آیه نفی سبیل «وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلا» (سوره نساء – آیه 141) مبنی بر نفی هرگونه سلطه کافران بر مسلمانان مستظهر است. درواقع این دیپلماسی براساس یک عقلانیتی هم مطرح شده است. لذا این تحقیق به این سئوال حواب می دهدکه آیا بین دیپلماسی ایدئولوژیک ومنافع ملی تعامل یا تقابل وجودارد؟که نگارنده معتقداست براساس اهداف واصول سیاست خارجی وبراساس چهارنوع عقلانیت ابزاری، اخلاقی، ارتباطی وانتقادی دیپلماسی ایدئولوژی منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را تضمین می کندودرجهت ارتقا آن می باشد.

چکیده جامعه­شناسان عوامل متعددی را در تغییرات اجتماعی مؤثر می­دانند. در این میان گردش بی­وقفه جمعیت از طریق از میان رفتن نسل­های قدیمی­تر و پیدایش نسل­های تازه به گونه­ای پیوسته در همه جوامع رخ می­دهد. این موضوع مورد توجه اغلب پژوهشگران علوم اجتماعی می­باشد. پدیده­هایی همچون «تفاوت نسل­ها» و یا «گسست نسل­ها» که از عوامل مؤثر در دگرگونی­های اجتماعی دوران جدید بشمار می­آیند ، محصول چنین فرایندی است. بی­گمان فاصله میان نسل پیشین و نسل جدید به دلیل تغییر در برخی باورها و تفاوت در ادبیات و منطق فهم پدیده­ها و درگیرشدن با شرایط جدید ، مطالبات تازه­ای را برای نسل تازه پدید می­آورد. جوانان در نقطه چرخش تاریخی این جابجایی نسلی قرار می­گیرند. تلاش آنان هم برای انجام تغییر و هم طرح نظریات و خواسته­های جدید با توجه به تنوع و گستردگی آنان ، در عرصه­ها و زمینه­های گوناگون نمود پیدا می­کند و از این جاست که پدیده­ای تحت عنوان «اختلاف نسلی» پیش می­آید. از آنجا که روابط بین نسلی دربردارنده همبستگی اجتماعی و منافع ملی است ، کوشش­های فراوانی برای تعیین این بخش از آسیب­های اجتماعی به وقوع پیوسته است. عبور مؤفقیت­آمیز از شرایط تحول نسلی به شرایط جامعه­پذیری بستگی دارد. جامعه­پذیری مهم­ترین عامل برای برداشتن شکاف­های اجتماعی در زمانی است که نسل­ها به طور مشخص در حال عوض شدن هستند. چنانچه الگوهای نسل­های پیشین برای نسل­ نو اقناع کننده باشد ، شکاف­های نسلی قابل تحمل بوده و جامعه دچار بحران هویت نمی­گردد.
نظام­های سیاسی مهم­ترین منبع جامعه­پذیری بشمار می­آیند که از طریق افزایش ظرفیت­های خود برای پاسخ به مطالبات و انتظارات نسل جدید کوشش می­کنند تا فاصله­ها را کاهش داده و قابل تحمل سازند. چنانچه اختلالاتی در کارکردهای نظام سیاسی پدید آید گسست میان نسل­ها رخ خواهد داد و بحران هویت پیامد آن خواهد بود. حال پرسش این است که نقش سامانه سیاسی پس از انقلاب در مناسبات نسلی چگونه بوده است؟   

چکیده      وقوع انقلاب اسلامی ایران تاثیر شگرفی بر جنبش های اسلامی بویژه جنبش های شیعی داشته است. یکی از مهمترین آنها  ،گروههای شیعی یمن است. که بیش از هزارسال ، قدرت وحکومت را در این کشور در دست داشتند در سال ۱۹۶۲با کودتایی که باحمایت وتحریک کشور مصر انجام گرفت ، قدرت را از دست دادند. پرسش مقاله: انقلاب اسلامی ایران در همگرایی جنبشهای اسلامی منطقه ی خاور میانه بویژه گروههای شیعی یمن چه نقشی داشته است؟ با استفاده از نظریه پخش به مثابه چارچوب نظری به دنبال اثبات این فرضیه است.« انقلاب اسلامی ایران باعث انسجام ، وحدت بیشتر و احیای گروه های شیعی یمن شده است».یافته ها بیانگر آن است که گروههای شیعی یمن پیش از وقوع انقلاب اسلامی ، کمترین دخالت و مشارکت را در امور حکومتی یمن داشته اند و به نوعی دچار انزوای سیاسی شده بود اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و پیامدهای پخش وسیع آن درمنطقه ، منجر به خروج تدریجی شیعیان یمن بویژه گروه های شیعی شمال یمن از انزوای چند ساله گردید. جنبشها و خیزشهایی که منجر به جنگ هایی شد که از سال ۲۰۰۴ تا سال۲۰۱۰ ادامه داشت ودرنهایت گروههای شیعی توانستند از سال ۲۰۱۱مجددا به احیا و تجدید قدرت خود بپردازند.

چکیده تطهیر کارگزاران و خصوصاً دو پادشاه پهلوی، به عنوانِ یک پروژه تاریخی-رسانه ای مورد توجه مخالفانِ نظام اسلامی قرار گرفته و با مطالب زیادی این رویکرد، تولید و منتشر شده است. خدشه در ذهنیت تاریخی نسل امروز و آینده، ایجاد تردید در علل وقوع انقلاب اسلامی و نیز کارآمدی جمهوری اسلامی، از جمله نتایج پروژه تطهیر در ایران است.
این نوشتار با اتکا بر مستندات تاریخی، به بازکاوی ابعاد گسترده تحقق پروژه تطهیر در جمهوری اسلامی پرداخته است. ضمن مرور هشدارهای تاریخی امام خمینی نسبت به تطهیر پهلوی و انوشیروان سازی از آنان، برخی مصادیق برجسته تاریخی مطرح و به اختصار مورد نقادی قرار گرفته است که تکثیر الگوی نقد مورد استفاده در این مقاله، تا حدود زیادی مخاطب را نسبت به تأثیر عمیق و ناخودآگاه مطالب تاریخی خلاف واقع، مصون خواهد کرد. 

چکیده سن امید به زندگی ، به عنوان معیاری برای تشخیص متوسط طول عمر مفید افراد یک جامعه است. این معیار نشان  می دهد که هر فرد باید حداقل توقع چند سال زندگی در جامعه اى که در آن متولد شده یا زیست می کند را داشته باشد. شیوه ارائه خدمات بهداشتی و درمانی ، سطح آموزش و تربیت ، نگرش فردى ، آزادى هاى اجتماعى و وجود رسانه های فراگیر ، سبک زندگی رایج ، کمیت و کیفیت استرس های روانى و فیزیولوژیک ، میزان تفریحات مجاز و شادی های عمومى و اجتماعى ، سلامت محیط زیست و نیز شرایط اقتصادی را  می توان از مهمترین عوامل موثر بر شاخص امید به زندگی  برشمرد. در این پژوهش نقش دانش و هنر طراحی در هر یک از مؤلفه هاى احصاء شده به عنوان عواملی در جهت دستیابى به بیشینه افزایش سن امید به زندگی در شهروندان ایرانى در کشور ایران به شیوه مطالعه کتابخانه اى و شبکه اى مورد بررسی قرار می گیرد.

چکیده میزان توفیق یا عدم توفیق نهضت‌های انقلابی تا حدِ قابل توجهی به میزان بسیج توده‌ها در روند مبارزات انقلابی بستگی دارد. در پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز، توده مردم نقش بسزایی ایفاء کرده‌اند. با این حال، فهم بازیگری مردم در روند ِانقلاب، بدون ِشناخت ِنقش عنصر رهبری و چگونگی آن، در جهت دهی و بسیج‌گری مردم ممکن نیست. این مقاله با روش کیفی و از نوع تحلیل اسنادی درصدد پاسخ به این سوال اصلی است: «امام خمینی ره به عنوان رهبر انقلاب اسلامی چگونه مبادرت به بسیج ِمردم در فرآیند انقلاب کرد؟».امام خمینی ره  به عنوان رهبر و استراتژیست انقلاب، محور برنامه مبارزاتی خود را بر  بیدارسازی و  آگاهی بخشی به مردم استوار کرد و در راستای بسیج مردم، اقدام به اتخاذ استرات‍ژی‌هایی نظیر همذات‌پنداری با مردم و اعتماد به آنان، بهره‌گیری از ادبیات و آیین‌های نمادین مذهبی برای بسیج سیاسی مردم، تأکید بر ارتباطات و آگاهی‌بخشی، مردم‌گرایی و مقاومت منفی و تأکید برعدم خشونت کرد.

چکیده تحولات بزرگی که در چند سال اخیر در جهان عرب اتفاق افتاد و پس­لرزه­های آن همچنان ادامه دارد، توجه بسیاری از محققان و تحلیل­گران در حوزه انقلاب­ها را به خود جلب کرده است. در این میان نظریه­های ساختارگرایانه از مهم­ترین رویکردهای پژوهشگران در تبیین انقلاب­ها است. در میان این نظریه­ها،‌ نظریه انقلاب اجتماعی در کتاب«دولت­ها و انقلاب­های اجتماعی» مشهورترین نمونه در میان نسل سوم نظریه­های انقلاب می­باشد. اما با توجه به آنچه که اسکاچپول اذعان دارد،‌ نظریه وی توانایی تبیین انقلاب ایران را ندارد. از اینرو سؤالی که ایجاد می­شود این است که آیا اسکاچپول باید تنها نظریه­اش را در مورد ایران تغییر دهد یا خیر و این نظریه توانایی تبیین سایر انقلاب­های جهان اسلام را دارد. بنابراین هدف مقاله، «مقایسه انقلاب­های مصر، تونس» بر اساس نظریه انقلاب اجتماعی است. سؤال اصلی این مقاله این است که آیا نظریه انقلاب اجتماعی قابلیت تبیین انقلاب­های مصر و تونس را دارد؟ فرضیه مقاله این است که نظریه انقلاب اجتماعی نه تنها توانایی تببین انقلاب ایران را ندارد بلکه این امر در مورد سایر انقلاب­های جهان اسلام نیز صدق می­کند.