دوره و شماره: دوره 13، شماره 4 - شماره پیاپی 51، زمستان 1403 
تعداد مقالات: 16

تبارشناسی مشروعیت سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی

صفحه 7-24

مهناز رحمانی، علی فلاح نژاد، علی فلاحی سیف الدین

چکیده در چارچوب رهیافت پساساختارگرایانه گفتمان‌ها تعیین‌کننده حیات و کنش سیاسی هستند. از همین منظر، مشروعیت سیاسی در پرتو گفتمان سیاسی شکل می‌گیرد و با تغییر گفتمان‌ها، نظام معنایی و هنجاری دگرگون می‌شود.
انقلاب اسلامی ایران، پدیده‌ای نوظهور بود که رویکرد اسلام سیاسی فقاهتی را مبنایی برای خلق گفتمان و نظام معنایی جدید قرار داد و در پرتو آن مشروعیت سیاسی، معنایی متفاوت یافت. نوشتار حاضر در پی بررسی و تحلیل مفهوم مشروعیت سیاسی در این گفتمان سیاسی است. تمرکز اصلی معطوف بدان خواهد بود که مشروعیت سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی و خرده گفتمان‌های برآمده از این گفتمان چگونه شکل گرفته است و عناصر مقوم این گفتمان به ویژه عنصر «ولایت فقیه»، «اسلامیت» و «ایرانیت» چه تاثیر در این فرایند داشته‌اند.
این پژوهش با التزام روشی و نه هستی شناختی به رویکرد تبارشناسانه فوکو و تحلیل‌های گفتمانی سعی دارد شکل‌گیری مفهوم مشروعیت به مثابه هنجاری سامان بخش به رابطه حکم و اطاعت در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی و خرده گفتمان‌های برآمده از آن را بررسی کند.

تأثیر قدرت نرم وهابیت سعودی بر آسیب‌های وارد بر صلح جهانی از دیدگاه پیتر ماندویل و نقد آن از دیدگاه انقلاب اسلامی

صفحه 25-44

حمید شهریاری

چکیده این مقاله به تحلیل دیدگاه‌های پیتر مندویل و نقدهای مطرح شده از سوی انقلاب اسلامی در مورد نقش وهابیت سعودی در صلح جهانی می‌پردازد. مندویل یک استاد برجسته در زمینه سیاست و دین است. او ترویج وهابیت را تحت حمایت مالی و راهبردی عربستان سعودی می‌بیند که بر مبنای تعامل پیچیده‌ای میان حاکمیت سعودی و نهادهای دینی شکل گرفته است. از دیدگاه مندویل فراملی‌گرایی مذهبی عربستان به معنای «صدور وهابیت» ده‌ها کشور را تحت تأثیر قرار داده و مخاطراتی را برای صلح جهانی پدید آورده است. در عین حال بافت محلی و شرائط محیطی موجب شده ورود وهابیت در هر کشور شیوه خاصی به خود بگیرد. در کشورهای مختلف عوامل محلی به دلیل منافع اقتصادی به استقبال وهابیت رفته‌اند. این اثرات باید مورد بررسی قرار گیرد و الگوهای آن استخراج شود. با قطع صدور وهابیت از طریق حمایت‌های سعودی می‌توان امید داشت که اثرات جهانی ناشی از ترویج وهابیت در آن بافت محلی متوقف شود و یکبار دیگر شاهد صلح جهانی در این مناطق باشیم. مندویل به طور خاص مواردی از این الگوها را که طرح می‌کند. ما در اینجا ضمن طرح این الگوها به نقد نظرات او از دیدگاه انقلاب اسلامی می‌پردازیم. نتایج حاصل از این بررسی نشان می‌دهد که چرخش سعودی از افراطی‌گری وهابی به اسلام سکولار می‌تواند تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهد.
در بخش بعدی، مقاله به نقدهای انقلاب اسلامی می‌پردازد که وهابیت را به عنوان ابزاری برای مقابله با نفوذ ایران و شیعیان می‌بیند. این بخش بر تأثیرات مخرب وهابیت بر صلح جهانی و نقش آن در ترویج تنفر و تروریسم و نیز گسترش خشونت و تفرقه بین امت اسلامی تأکید می‌کند. مقاله بر این نکته تأکید دارد که تغییرات اخیر در سیاست‌های داخلی و خارجی عربستان سعودی می‌تواند نقش مهمی در کاهش تنش‌های جهانی و ترویج صلح داشته باشد.

الگوی تحلیل مضمون مبارزه با فساد در منظومه فکری آیت الله خامنه‌ای

صفحه 45-71

سیدحسین افتخار افضلی، ابراهیم کلانتری، غلامعلی سلیمانی، محمداسماعیل نباتیان

چکیده چکیده:
از آنجا که فساد (اقتصادی و مالی) موجب تضعیف عدالت در جامعه و اختلال در تحقق به موقع اهداف کلان هر نظام سیاسی می‌گردد، لذا امر مبارزه با فساد امروزه به عنوان عامل مهم در دستیابی سریع به رشد و پیشرفت اقتصادی و نیز تحکیم پایه‌های همه حکومت‌ها مورد توجه جدی می‌باشد. اگرچه تاکنون پژوهش‌های متعددی پیرامون مبارزه با فساد صورت گرفته، اما آنچه پژوهش حاضر به دنبال آن است اینکه الگوی تحلیل مضمون مبارزه با فساد در منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی) از چه مضامین مرکزی و اصلی تشکیل شده است؟ در این پژوهش ضمن تبیین روش تحلیل مضمون و با استفاده از تکنیک تحلیل شبکه مضامین، تعداد 261 داده‌ی متن اصلی بیانات ایشان در اطراف دو موضوع "مبارزه با فساد" و "فساد اقتصادی" مورد تجزیه، تحلیل و بازآرایی دقیق قرار گرفت و در انتها 5 مضمون اصلی و فراگیر به عنوان مؤلفه‌های الگوی مبارزه با فساد در بیانات آیت الله خامنه‌ای به دست آمد. 1. مبارزه با فساد از اصول نظام اسلامی برای تحقق عدالت است. 2. نقطه کانونی شکل‌گیری فساد و نیز مبارزه با آن، اقدامات عملی قوه مجریه است. 3. لزوم برخورداری از شایستگی‌های فردی در امر مبارزه با فساد. 4. بستن گلوگاه‌های فساد با اصلاح نظام بانکی و گمرک. 5. شفافیت در وضع قوانین اقتصادی و محاکمه مفسدان.
واژگان کلیدی: تحلیل مضمون، شبکه مضامین، فساد اقتصادی، الگوی مبارزه با فساد، منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی).

تطبیق تئوری پنجره شکسته بر مناسبات سیاسی حاکم بر نمایندگان مجلس شورای اسلامی تحلیل محتوای کیفی بیانات مقام معظم رهبری

صفحه 73-99

مینا نظری، مسعود اخوان کاظمی

چکیده پژوهش زیر در مقام تطبیق تئوری پنجره شکسته بر مناسبات سیاسی حاکم بر نمایندگان مجلس شورای اسلامی، صورت پذیرفته است. از این رو در بخش نخست، به شرح و تفصیل تئوری پنجره شکسته پرداخته و در گام دوم، با تحلیل محتوای کیفی بیانات مقام معظم رهبری، پنجره های شکسته موجود در مراحل انتخاب و اشتغال نمایندگان مجلس شورای اسلامی را معرفی و شناسایی می کند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد برابر با تحلیل محتوای کیفی بیانات مقام معظم رهبری، ارائه وعده های غیر واقعی،وابستگی به کانون های قدرت و ثروت، ریخت و پاش ها و صرف پول های کثیف انتخاباتی در حوزه های انتخابی نمایندگان و اثر پذیری از جو، دوقطبی شدن، سبقت طرح ها بر لوایح، و رقابت پنداری با دیگر قوا، از مهمترین پنجره های شکسته حاکم برمناسبات سیاسی نمایندگان مجلس شورای اسلامی هستند که می توانند به بحران آفرینی درنظام سیاسی بینجامد.
ترکیب رویکرد واقع گرایی در کنار آرمان گرایی، انجام امر به معروف و نهی از منکر در سطح کارگزاران در کنار بهره گیری از مکانیزم های کنترل رسمی، همچون اصلاح قوانین انتخاباتی، می توانند در کاهش پنجره های شکسته و پایداری نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران موثر باشند

تبیین و بررسی تأثیرپذیری انقلاب اسلامی ایران از واقعه عاشورا از منظر خاورشناسان

صفحه 101-122

محمدمهدی باباپور گل افشانی، مجتبی صبوری

چکیده مقاله حاضر به تحلیل و بررسی تأثیرات واقعه عاشورا بر انقلاب اسلامی ایران از منظر خاورشناسان می‌پردازد. عاشورا، به عنوان یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخ اسلام، نه تنها در بعد دینی و فرهنگی ایران، بلکه در شکل‌گیری و تکوین هویت و جنبش های اجتماعی و سیاسی مردم ایران تأثیرگذار بوده است. خاورشناسان، با بررسی ابعاد مختلف این واقعه، همچون ابعاد فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، نقش آن را در تحولات اجتماعی و سیاسی ایران در قرن بیستم ارزیابی کرده‌اند. ویژ‌گی‌های آموزه‌های عاشورا، شامل فداکاری، ظلم‌ستیزی و حق‌طلبی، به عنوان اصولی بنیادین، در فرآیند شکل‌گیری نظریه‌ها و ایدئولوژی‌های انقلاب اسلامی به کار گرفته شده است. در این راستا، این تحقیق با مرور آثار و نظرات خاورشناسان برجسته، به تحلیل اینکه چگونه آموزه‌های عاشورا در آگاهی و بسیج اجتماعی مردم ایران مؤثر واقع شده و به پیشبرد انقلاب اسلامی کمک کرده است، می‌پردازد. بدین‌وسیله، هدف از این پژوهش روشن ساختن تعاملات عمیق بین تاریخ، فرهنگ و سیاست در بستر انقلاب اسلامی ایران و تأکید بر نقش محوری عاشورا در این فرآیند است. روش تحقیق ما توصیفی و کتابخانه ای بر اساس عامل مذهب و ریشه‌یابی انقلاب اسلامی ایران در فرهنگ عاشورا با تمرکز بر دیدگاه خاورشناسان است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که واقعه عاشورا به‌عنوان یک الهام‌بخش عمیق، در روند شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی ایران تأثیرات گسترده‌ای داشته و ارزش‌های نهفته در آن، به شکل‌گیری هویت و آرمان‌های انقلابی کمک کرده است

شناسایی پیشران‌های موفقیت انضباط مالی و اقتصادی از دیدگاه امام خامنه‌ای(مدظله العالی)

صفحه 123-146

سیداصغر جعفری

چکیده یکی از مهم‌ترین موضوع‌ها در شرایط کنونی برای کشور در حوزه اقتصادی که رهبر معظم انقلاب اسلامی امام خامنه‌ای(مدظله) در مناسبت‌های گوناگون بر آن تاکید داشته‌اند، رعایت انضباط مالی و اقتصادی و صرفه جویی در منابع است. زیرا، درست مصرف کردن و صرفه‌جویی موجب می‌شود تا منابع اعم از طبیعی، مالی و انسانی در راستای تولید محصولات و خدمات به خوبی مورد استفاده قرار گرفته و جرایم در حوزه اقتصادی شیوع پیدا نکند. هدف کلی پژوهش حاضر شناسایی پیشران‌های موفقیت انضباط مالی و اقتصادی از دیدگاه امام خامنه‌ای(مدظله) است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده‌ها از نوع توصیفی-تحلیلی است. برای شناسایی عوامل موفقیت در انضباط مالی و اقتصادی، فرمایشات امام خامنه‌ای(مدظله) از سال 1368 تا 1401 بررسی شد. در این پژوهش، 14 شاخص اساسی موفقیت انضباط مالی و اقتصادی شناسایی و در 3 مقوله اجتماعی، رفتاری و مدیریتی طبقه‌بندی شدند. نتیجه حاصله دلالت بر آن دارد که مقوله اجتماعی با شاخص‌های صرفه‌جویی، عدم افراط و تفریط، قانون‌مداری و رعایت مقررات و انضباط اجتماعی؛ و مقوله رفتاری با شاخص‌های تقوا در امور، دوری از تجمل‌گرایی و مال‌اندوزی و احتراز از فساد و مقوله مدیریتی با شاخص‌های اهتمام به اقتصاد مقاومتی، برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی مصارف، صرف منابع مالی در تولید به جای مصرف، گرفتن تصمیم‌های قاطع و اجرا در عمل، اهتمام در ارتقای بهره‌وری و اتکا بر نیروی انسانی مومن و انقلابی به عنوان عوامل مؤثر بر موفقیت انضباط مالی و اقتصادی محسوب می‌شوند.

تأثیر سیاست های دولت بر توسعه دیجیتال در ایران (1368- 1392)

صفحه 147-169

سجاد سعیدی، سیدعبدالامیر نبوی، علی مرشدی زاد

چکیده امروزه نقش و شیوه سیاستگذاری دولت­ها در امر توسعه از جایگاه مهمی برخوردار است. با رشد فناوری به­ خصوص فناوری دیجیتال در ایران، سیاستگذاری و حکمرانی دولت­ها در این عرصه نیز مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. مقاله حاضر با هدف بررسی تأثیر سیاست­های دولتی بر توسعه دیجیتال در ایران نگاشته شده است و پرسش محوری آن است که: سیاست­های دولتی چه تأثیری بر توسعه دیجیتال در ایران (1392-1368) داشته است؟در این چارچوب به بررسی سیاست­های دولت­های سازندگی، اصلاحات و عدالت­محور در سیاست­گذاری دیجیتال و تأثیرات آن بر جامعه ایران پرداخته می­شود. فرضیه تحقیق آن است که سه دولت یادشده با وجود اختلافات سیاسی و ایدئولوژیک، با ورود ابزارهای لازم همچون رایانه و گوشی تلفن همراه، ایجاد بسترهای پرسرعت اینترنت و اجازه فعالیت شبکه­ های مجازی و... به توسعه دیجیتالیسم در ایران کمک نموده ­اند. این پژوهش به روش کیفی (تحلیل ثانویه) و با گردآوری اطلاعات به­صورت کتابخانه ­ای نگاشته شده است. یافته­ های تحقیق براساس پنج شاخص زیرساخت­های دیجیتال، توسعه مراکز علمی و دانشگاهی، تأسیس شرکت­های فناورانه، تلاش برای ایجاد شبکه اطلاعات وسیاست­های توسعه نرم افزاری، نشان می­ دهد که سیاست­های دولتی با قرار گرفتن در مسیر توسعه به ­خصوص توسعه دیجیتال، موجبات تغییرات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و همچنین فربه شدن طبقه متوسط جدید شهری را فراهم نموده­ اند.

مؤلفه‌ها و شاخصه های عزت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر اساس دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای

صفحه 171-197

مجید بهستانی، عبدالرضا مغوئی نژاد

چکیده یکی از دعواهای جناح‌های سیاسی در کشورها در سیاست خارجی این است که آیا دولت توانسته است رفتار خارجی عزت‌مدارانه‌ای اتخاذ کنند یا خیر؟ در جمهوری اسلامی نیز به دلیل ماهیت انقلاب اسلامی، این سئوال بسیار بحث‌برانگیز بوده است و بعضا یکی از عوامل اصلی روی کار آمدن یا برکنار شدن یک دولت به حساب آمده‌اند. زمانی که مقام معظم رهبری، آیت‌الله خامنه‌ای بر اصول سه گانه «عزت، حکمت، مصلحت» در سیاست خارجی تأکید کردند، این امر بیش از پیش مورد توجه سیاستمداران و فعالان سیاسی قرار گرفت. در حالی که بیش از چهل سال است که جناح‌های سیاسی له و علیه یکدیگر از این واژه استفاده می‌کنند، در عین حال این واژه به صورت علمی مفهوم‌پردازی نشده، و شاخصه‌های آن محل مناقشه است. از آن جهت که تفاوت فلسفه‌ها به تفاوت مفاهیم و شاخصه‌ها منجر خواهد شد، در این مقاله مفهوم عزت در سیاست خارجی از منظر اندیشه رهبر انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای مورد بحث و تحلیل قرار خواهد گرفت. برای پاسخ به این سئوال که شاخصه‌های عزت در سیاست خارجی از نگاه رهبر انقلاب چه می‌باشد، از روش نظریه زمینه ای بیانات رهبری استفاده گردید. از مجموعه مؤلفه‌های استخراج شده، شاخصه‌هائی مانند حفظ تمامیت ارضی، رعایت احکام اسلامی، حفظ حقوق ملت، یا بی‌اعتنائی به قدرتهای بزرگ به دست آمده‌اند.

بررسی چگونگی تخریب انقلاب اسلامی در یک دهه اخیر سینمای سیاسی غرب

صفحه 199-228

رضا فرخی، اردشیر سنایی، رضا جلالی، علی طباطبایی پناه

چکیده در چندین دهه اخیر در جهت توجیه رفتارهای کشورهای غربی علیه ایران، سینمای سیاسی غرب ارزش های انقلاب اسلامی را مورد هدف قرار داده و به دنبال تخریب آنها در افکار عمومی جهان بوده است. در این راستا در آثار تولید شده در سینمای سیاسی غرب در یک دهه اخیر شاهد تلاش برای ارائه تصویری مطابق با خواست سیاستمداران غربی از ارزش های انقلاب اسلامی بوده ایم. این مقاله با هدف بررسی همین فرآینده وارونه نمایی ارزش های انقلاب اسلامی و تخریب آنها در سینمای سیاسی غرب نگارش درآمده است. سوال اصلی این پژوهش این است که سینمای سیاسی غرب در چند سال اخیر در راستای تخریب انقلاب اسلامی ایران چه موضوعاتی را مورد توجه قرار داده است؟ پیام تصویری که از ایران پس از انقلاب در سینمای غرب ارائه می شود برای مخاطب جهانی آن چیست؟ فرضیه مقاله این موضوع می باشد که سینمای سیاسی غرب در چندین دهه گذشته سعی کرده با ارائه تصویری منفی از ایران پس از انقلاب ، به تخریب پدیده انقلاب اسلامی ایران و ارزش های آن بپردازد. در این مقاله از نظریه برجسته سازی به عنوان نظریه پژوهشی و از روش تحلیل مضمون بهره برده شده است. یافته های این مقاله نشان می دهد که موضوعات متعددی درباره انقلاب اسلامی و ایران پس از انقلاب در سینمای سیاسی غرب و محصولاتش در یک دهه اخیر مطرح شده است. از جمله این موضوعات می توان به افزایش فقر و عقب ماندگی پس از انقلاب اسلامی، ایجاد فشار بر جامعه زنان و سلب آزادی آنها و افزایش فشر بر جامعه جوان و ایجاد افسردگی در میان آنها، ایجاد فضای سیاسی بسته و عامل انسداد سیاسی و تبدیل ایران به عاملی برای تهدید صلح جهانی و یهودی ستیزی اشاره کرد.

مطالعه رابطه بین دین‌داری و فرهنگ سیاسی (تعامل دین و سیاست) بعد از انقلاب اسلامی ایران

صفحه 229-248

طاها عشایری، فاطمه حسنی، سیدعلی میرلوحی، الهام عباسی

چکیده دین به معنای باور، ارزش‌ها و اعمال عبادی-الهی است که خداوند برای راهنمایی و تنظیم رفتار انسان‌ها در اجتماع آن را از طریق انبیاء الهی و امامان معصوم ارسال کرده و این رسالت در زمان غیبت بر عهده ولایت‌فقیه است. از این طریق دین‌داری (پدیده آسمانی-فرازمینی) با سیاست، حکمرانی و اجتماع (پدیده زمینی-این جهانی) پیونده خورده و معنا می‌یابد. نقش دین‌داری جامعه در ظهور انقلاب اسلامی ایران و افزایش مشارکت سیاسی به دلیل ارتقای فرهنگ سیاسی، در طول تاریخ کاملاً مشهوداست. بر این اساس؛ هدف اصلی پژوهش مطالعه رابطه بین دین‌داری و فرهنگ سیاسی ایران است. روش تحقیق از نوع فراتحلیل کمی، حجم نمونه برابر 15 پژوهش از جامعه آماری 26 سند علمی به روش نمونه‌گیری غیر احتمالی با ارزیابی ملاک ورود خروج انتخاب‌شده است. نتایج نشان می‌دهد که میزان دین‌داری بر فرهنگ سیاسی بعد از انقلاب اسلامی تأثیر معنی‌داری داشته و مقدار اثر آن برابر با 44 درصد است. همچنین دین‌داری مناسکی (31 درصد)؛ دین‌داری پیامدی (34 درصد)؛ دین‌داری اعتقادی (28 درصد)؛ دین‌داری تجربی (36 درصد) و دین‌داری عبادی (40 درصد) بر فرهنگ سیاسی تأثیر داشته است. درنهایت دین و سیاست در ایران پس از انقلاب اسلامی درهم‌تنیده، پیونده خورده، تعاملی دوسویه و تکمیلی بوده و برای تدوین حکمرانی اسلامی بر مبنای دین‌داری؛ حضور جهاد و تبیین دینی در عرصه سیاست و فرهنگ سیاسی امری الزامی بوده و حکومت اسلامی؛ نیازمند سیاست‌گذاری نوین در این عرصه است.

کتابخانه‌ها و همسویی با بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی

صفحه 249-277

یعقوب نوروزی، جعفر عباداله، محمدرضا خرم آبادی آرانی

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر تبیین جایگاه و نقش کتابخانه‌ها در همسویی با بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی است.
روش: این پژوهش از نظر طرح، کیفی و از نوع تحلیل گفتمان بوده و با روش تجزیه‌وتحلیل مضمون انجام شده است. در پژوهش حاضر قلمرو پژوهش متن بیانیه گام دوم انقلاب است. به‌منظور تصدیق اعتبار ‌داده‌‌های پژوهش از مفاهیمی همچون باورپذیری، قابل‌دفاع بودن و امانت‌داری استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد، توجه به کتابخانه‌ها در دستیابی به تحقق گام دوم انقلاب اسلامی و رسیدن به ایران قوی در سرفصل علم و پژوهش بیانیه گام دوم نقش بسیار پر رنگی دارد؛ زیرا موضوعاتی نظیر «توسعه فرهنگ مطالعه»، «ترویج روحیه کنجکاوی و پرسش‌گری»، «تکریم مفاخر علمی»، «ترویج علم‌اندوزی» و... که در بیانیه گام دوم مطرح شده است از شاهراه کتابخانه‌ها می‌گذرد.
نتایج: همسویی کتابخانه با بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی به معنای تطابق کتابخانه‌ها و خدمات کتابخانه‌ای با اصول و اهداف بیانیه مذکور است. اصول اصلی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی شامل ارزش‌های اسلامی و انقلابی، تعهد به سرمایه اجتماعی، ترویج تعالی علمی و فرهنگی، تحقق استقلال ملی، حفظ و تقویت اخلاق اسلامی است. به همین دلیل، کتابخانه‌ها میتوانند از تطابق با این اصول در ارائه خدمات و فرآیند مدیریت خود پیروی کنند. همسویی کتابخانه با بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی به معنای ارتقاء فرهنگ اسلامی، انتشار دستاوردهای علمی و اطلاعاتی با تمرکز بر ارزش‌های دینی و انقلابی، ترویج تحقیقات علمی متناسب با نیازهای کشور، حمایت از حقوق انسانی و ترویج اخلاق اسلامی است. از این رو، کتابخانه‌ها باید در خدمات خود به مردم و ارائه منابع علمی و منابع اطلاعاتی، اصول اخلاقی و اسلامی را رعایت کرده و تلاش کنند تا به تحقق اهداف بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی کمک کنند

مفهوم عدالت در اندیشه ایرانشهری و اندیشه اسلامی با تکیه بر آموزه‌های نهج‌البلاغه؛ الگوسازی انقلاب اسلامی

صفحه 279-299

مرتضی علویان، احمد جهانی نسب

چکیده عدالت بخش قابل توجهی از مباحث اندیشه اسلامی را به خود اختصاص داده و مکاتب فکری و شخصیت‌های مختلفی بدان پرداخته‌اند و ابعاد آن را مورد توجه قرار داده‌اند(بیان مسئله). شناخت جایگاه عدالت در حوزه‌های سیاسی و اجتماعی بدین جهت است که اجرا و استقرار آن در جامعه، ضامن تحقق افراد به سوی سعادت حقیقی و دستیابی به جامعه‌ای سالم است(هدف). از این‌رو، نوشتار حاضر در پی یافتن پاسخی به این پرسش اساسی است که با توجه به محوریت مفهوم عدل در جهان‌شناسی ایرانشهری و اندیشه اسلامی، نسبت این دو را بویژه با تکیه بر آراء و اندیشه‌های علی‌بن ابیطالب(ع) در نهج‌البلاغه چه صورت‌بندی مفهومی و نظری می‌توان کرد و ابعاد آن را مورد تحلیل قرار داد؟(سؤال اصلی). لذا به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای(روش تحقیق) و بهره‌گیری از الگوی هرمنوتیک پنهان‌نگاری متن‌گرا لئو اشتراوس(روش‌شناسی)، در نهایت چنین نتیجه‌گیری شد: مفهوم داد در اندیشه ایرانشهری در ارتباط منطقی با مفاهیمی چون اشه، فره شاهی، خویشکاری و ... قرار دارد و منظور از آن، قرار گرفتن در مسیر اشه[نظم حاکم بر هستی و قانون کیهانی] است. عدل در نهج‌البلاغه با استناد به منابع اصیل اسلامی با واژه قسط در قرآن قرابت نزدیکی دارد. داد در عرصه اجتماعی به شکل امنیت و صیانت از نظم کیهانی و تعادل هستی توسط شهریار صاحب فره ایزدی معنا می‌شود. اما عدالت بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه دارای اصالت و ارزش ذاتی بوده و به سیاست عمومی تعبیر می‌شود که می‌توان از آن عدالت اجتماعی را نیز استنباط کرد(یافته‌ها).

آسیب شناسی علل کاهش مشارکت سیاسی در یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی از منظر نظریه درماندگی آموخته شده

صفحه 300-325

فرزانه‌السادات کمیلی، هادی صادقی اول

چکیده در کشورهای دارای نظام سیاسی مردم‌سالار، برگزاری انتخابات و میزان مشارکت از مهمترین شاخصه‌های ارزیابی نظام سیاسی است. اهمیت آن سبب گردیده بسیاری از مطالعات سیاسی معطوف به بررسی این پدیده گردد. این پژوهش با اتخاذ رویکردی میان‌رشته‌ای و با به کارگیری نظریه «درماندگی آموخته‌شده» مارتین سلیگمن به تبیین علل کاهش مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 1398 پرداخته است؛ طبق این نظریه، کاهش نرخ مشارکت را می‌بایست در تجربه ناکامی‌های روانشناختی پیشین جستجو کرد که برای این مهم به سراغ روندها و رویدادها خواهیم رفت: چرخش‌های سیاسی متنوع در طی 4 دهه استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران به سبب عدم توانایی کافی در تحقق شعارها، بخش قابل توجهی از اقشار جامعه را ناامید از دستیابی به خواست‌هایشان گردانید. و نیز رویدادهای تلخ واقع‌شده در2 سال منتهی به یازدهمین انتخابات مجلس، سبب گردید فضای روانشناختی جامعه به سمت ناتوانی از امکان تأثیرگذاری بر عرصه سیاسی سوق یابد. شکست‌های پیاپی، به افراد، درمانده شدن را می‌آموزد و در نهایت آنان را به ورطه انفعال می‌کشاند که در انتخابات 1398 این انفعال، محصول رویگردانی از گفتمان‌های سیاسی و تحمل رویدادهای تأثربار مکرر بود که خود را در با بی‌تفاوتی و عدم مشارکت ابراز نمود.

واکاوی نقش کمیته زرگنده در تغییرات نظام سیاسی ایران

صفحه 327-354

بهاالدین قهرمانی نژاد شایق، روح الله جلالی اصل

چکیده طی دو سدۀ اخیر، ایران،با وجود منابع غنی،در مسیر شرق آسیا و آب های آزاد جنوب و افریقا بودن،طمع ابر قدرت ها را به خود جلب نموده بود و قرارداد 1919 وثوق‌الدوله که تامین‌کننده منافع حداکثری دولت استعماری انگلیس و بریتانیا بود و در پی انقلاب اکتبر 1917م روسیه و تقلیل دخالت‌های تزار در ایران به وجود آمد،یکی از راه های مستعمره شدن آن محسوب می شد که نفوذ روحانیت آگاه و در کنار توده های مردم و خیرخواه واقعی ملت، مانند شهید آیت الله مدرس و اقدامات روشنگرانۀ وی باعث ابطال این قراداد خفت بار و شوم گردید.اما استعمار پیر انگلیس،خشمگینانه،اقدام استعماری و پردۀ دوم نقشۀ خودش را با کمک عوامل غربگرا و فراماسون در ایران،پیاده نموده و کودتای ۱۲۹۹ش، جایگزین قرارداد 1919م نمود. مقدمات چنین نقشه ای با کمیته‌ای سرّی تحت عنوان کمیته آهن یا کمیته زرگنده،صورت پذیرفت.نظر به این واکاوی فعالیت های اعضای کمیتۀ ،
اطلاعات تاریخی مهمی در به خدمت گرفتن نخبگان برای اجرای مقاصد از پیش برنامه‌ریزی شده بیگانگان در ایران به ما می‌دهد،نشان دهندۀ این معناست که اعضای آن، نقش اساسی در تحولات سیاسی زمان خود در نظام سیاسی ایران ایفاء نموده اند؛علاوه بر این که منشاء و برنامه های آن تماما و از نظرتشکیلات به انگلستان می‌رسیده است. در واقع این کمیته، پیاده‌کننده بخش ایرانی پازل سیاست‌های انگلستان در انتقال قدرت بوده است.بنابراین مقالۀ حاضر در صدد بررسی و به دست آوردن نقش این کمیته در تحولات سیاسی آن روز و به دست آوردن شیوۀ انتقال قدرت از قاجار به پهلوی در این دوره، می باشد،مطلبی که به نحو جدی، کمتر به آن پرداخته شده است و به نظر می رسد،این نقش،بسیار تعیین کننده و گره از برخی واقعیت های سیاسی و پشت پردۀ انتقال قدرت از قاجار به پهلوی،باز کند.

مؤلفه‌های حلقه میانی در گام دوم انقلاب اسلامی با تأکید بر منظومه فکری مقام معظم رهبری

صفحه 355-376

محمدممهدی نبی زاده

چکیده حلقه میانی یکی از مفاهیمی است که مانند خیلی از مفاهیم دیگر همچون استکبارستیزی، شیطان بزرگ و امثال آن زاییده ادبیات انقلاب اسلامی است. از منظر مقام معظم رهبری جامعه ایران احتیاج به یک حرکت عمومی با جهت‌گیری رسیدن به جامعه اسلامی و سپس تمدن اسلامی دارد که راهبری این حرکت عظیم به معنای تمرکز، ایجاد برنامه کار، پیدا کردن و ارائه راهکار و برنامه‌ریزی و هدایت عموم مردم در نیل به چشم انداز مذکور بعهده حلقه‌های میانی است. لذا با توجه به نقش بی بدیل آنها در این مسأله مهم و توانایی اتصال و ارتباط و تفاهم بدنه‌ی جامعه با مجموعه حاکمیت توسط این گروه‌های مردمی و همچنین قرار داشتن در برهه زمانی گام دوم انقلاب اسلامی، دست‌یابی به مؤلفه‌ها و عناصر تشکیل دهنده مفهوم حلقه‌ میانی نقش بسزایی در فهم دقیق‌تر و عمیق‌تر از آن و به تبع کشف و استخراج کارکردها و معرفی آن به جامعه ی مخاطب این امر خواهد داشت. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد اموری از قبیل مسأله محوری و تمرکز بر مأموریت مشخص، عدم ابتنا به قدرت حاکمیتی و متوقف نبودن بر پشتوانه مالی دولتی، جوان محوری و تلاش در جهت خودسازی مقدم بر جامعه سازی و جلوداری حرکت عمومی جامعه اسلامی مؤلفه‌های اصلی این مفهوم را تشکیل می‌دهند. پژوهش حاضر اطلاعات را به صورت کتابخانه‌ای جمع‌آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌نماید.

وضعیت شناسی دروس معارف اسلامی (روش ، استاد- دانشجو ، محتوا)

نیره قوی

چکیده در مورد دروس عمومی ارائه شده در دانشگاههای کشور، دیدگاههای مخالف وموافق متعددی پیرامون وظایف، اهداف، نقش و جایگاه دروس عمومی در کنار دروس تخصصی در دانشگاه‌ها شکل گرفته و نظرات متعددی در خصوص ابعاد کمی و کیفی آن مطرح شده است. به هر صورت، در دانشگاهها، ضمن تأکید بر آموزش و دروس تخصصی، آموزش و دروس عمومی نیز کارکرد و نقش خود را در کلاسهای دانشگاهی تا دروه کارشناسی ایجاد و حفظ کرد و به بخشی اساسی و جدایی‌ناپذیر از برنامه درسی آموزش عالی شناخته شد.در این پژوهش برای وضعیت‌سنجی دروس معارف،بر اساس قالب‌های مختلف موجود پژوهشی اعم از مقالات علمی (94 مورد)،رساله‌ها و پایانامه‌ها (15 مورد)، کتب (12 مورد)، طرح پژوهشی (19 ) مورد های تخصصی، مصاحبه‌ها و یادداشت‌ها ( 34 مورد) تحلیل و یافته ها ارائه گردید ه است.. در همین راستا، با عنایت به منابع در دسترس، در خصوص ابعاد چهارگانه‌یِ روش و شیوه‌های تدریس، ویژگی‌های اساتید، نگاه دانشجویان، محتوای دروس معارف اسلامی پژوهش با روش کیفی و با تکنیک فراترکیب با ابزار گردآوری کتابخانه‌ای انجام شده است .سوال این پژوهش این است که، وضعیت دروس معارف در ابعاد چهارگانه مذکوراز نظر کیفیت در نگاه اساتید و صاحب‌نظران چگونه است و برای بهبود آن چه راهکارها پیشنهاد شده است ؟.مهمترین یافته ها عبارتند از؛ تاکید بیشتر بر ادبیات پژوهشی در قالب مقالات (حدود 54درصد)، سپس یادداشت‌ها، مصاحبه‌ها و نشست‌ها (حدود 21درصد) و توجه کمتر به پژوهش در این مقوله در قالب کتاب (حدود 7درصد)، رساله (حدود 8.5 درصد) و طرح‌ها(9.5 درصد).این یعنی نیاز به برنامه‌ریزی جهت تهیه متن و محتوای تحلیل در خصوص دروس معارف در قالب‌های مهمی چون کتاب و طرح‌ها بیشتر احساس می‌شود. پژوهش‌های منتشر شده حاکی از آنند که اغلب ادبیات مرتبط با دروس معارف (بیش از 80 درصد) در مجلات و مراکز مرتبط با نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها تولید شده‌اند.