معیارهای تفکیک بین اعتراض و اغتشاش در حکومت اسلامی از منظر ثقلین
دوره 15، شماره 2، تابستان 1405
محمدعلی محمدی
چکیده وجود حاکم در جامعه ضروری است؛ گاه مردم تصمیم حاکم را بر نمی تابند و اعتراض می‌کنند. اعتراضات یاد شده گاه به نفع جامعه و گاه به ضرر جامعه است، از این رو شناخت معیارهای اعتراض بجا و نابجا، ضروری و بایسته است. مسئله پژوهش فرارو، «تبیین معیارهای تفکیک بین اعتراض و اغتشاش در حکومت اسلامی از منظر ثقلین» است. تحقیق با روش تحلیل محتوا و بر اساس منابع کتابخانه ای و بررسی قرآن و سیره معصومان صورت گرفته و به این نتیجه رسیده است که از منظر قرآن و روایات، آنگاه اعتراض‌ها شایسته و پذیرفتنی است که عوامل چهارگانه «غایت»، «صورت»، «مادّه» و «فاعل» آنها، شرایط خاصی داشته باشند. از حیث غایت، اعتراض باید با هدف اصلاح انجام شده و نتیجه آن تضعیف اسلام و حکومت اسلامی نباشد، از حیث صورت باید مسالمت آمیز، بدون حمل سلاح بوده و بدون پشتیبانی استکبار جهانی باشد. از حیث «مادّه» اعتراض‌ها باید با حفظ حرمت دین، افراد و جامعه باشد. از حیث فاعل، تا زمانی که افراد اقدامی انجام نداده باشند، قابل پیگیری نیستند، اسلام و کفر شهروندان در این باره تفاوتی ندارد، اعتراض افراد فریب خورده و افرادی که توبه کنند، با توجه به مراحلی که دارد، قابل تفکیک است.