فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده مقاله حاضر به بازخوانی نقش مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی پرداخته است و بر این باور است که در قانون اساسی از نظر هستی‌شناسی، حقیقت رأی مردم پذیرفته شده و از نظر معرفت‌شناختی نیز امکان وصول به آن حقیقت مورد تأکید قرار گرفته و از جمله در نحوه تعیین رهبر و مراقبت بر رهبری به آن واقعیت اجتماعی بخشیده است.
همچنین با اذعان به فلسفه وجودی مجلس خبرگان رهبری در می‌یابد که اولاً باعث نظام‌مند کردن این نگرش و نهادینه کردن آن می‌باشد؛ ثانیاً نقش اطمینان و آرامش‌بخشی به جامعه را در شرایط بحرانی ناشی از فوت، کناره‌گیری و یا عزل رهبری را برعهده می‌گیرد و ثالثاً نقش و جایگاه بی‌بدیل آن را روشن می‌سازد.

چکیده این مقاله به بررسی جایگاه نمایندگان مجلس در فقه اسلامی می‌پردازد. برخی قائل به تطبیق مفهوم نمایندگی مجلس با وکالت در شرع هستند و در مقابل، برخی این تطبیق را به دلایل زیادی رد می‌کنند.
در این بین امام خمینی+ به عنوان یک فقیه و مؤسس نظام هر چند بارها از نمایندگان مجلس تعبیر به وکلای ملت می‌کرد، اما آنچه از مجموع سخنان ایشان به دست می‌آید اینکه اطلاق وکلای ملت به نمایندگان مجلس بر اساس معنای لغوی وکالت و توسعه در آن و نه تطابق مفهوم وکالت در فقه با نمایندگی مجلس بود.

چکیده از جمله اصطلاحات جدیدی که در خانواده واژگان امنیتی طی دهه اخیر شایان توجه به نظر می‌رسد، اصطلاح «امنیت اخلاقی» ابداعی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی است. بررسی محقق حاکی از این واقعیت است که در ادبیات امنیت‌پژوهانه مکاتب غربی، این واژه تعریف روشنی ندارد، اما این واژه، دارای بار معناشناختی نوینی در حوزه مطالعات امنیتی به ویژه، امنیت اجتماعی و انسانی است؛ امنیتی که ابعاد فرهنگی، هنجاری، ارزش‌ها، اخلاق، کرامت و شرافت انسانی، حجب و حیا و شرم را که در ارتباط نزدیکی با سبک زندگی می‌باشد، شامل می‌گردد. نوشتار حاضر پویشی علمی به منظور تبیین معناشناسانه «امنیت اخلاقی» از منظر آیت‌الله خامنه‌ای می‌باشد. کارکردهای اخلاق، مؤلفه‌های امنیت اخلاقی وشاخص‌های آن از جمله مواردی است که در این مقاله بررسی می‌شود.

چکیده انقلاب اسلامی ایران را می‌توان نمونه بارز و بدیهی انقلاب‌های مانا به شمار آورد؛ چراکه ثبات در انقلاب ایران با گذشت زمان، ارتقا یافته و حمایت مردمی نیز در هر دوره‌ای به فراخور شرایط و بستر سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بازتعریف می‌شود. این پژوهش در نظر دارد که چرایی مانایی انقلاب ایران را مورد بررسی قرار داده و نشان دهد که جامعیت گفتمان انقلاب اسلامی ایران که دستگاه معرفتی نیروهای اجتماعی را مبتنی بر رضایت و اقناع درونی شکل می‌دهد، عامل اصلی پویایی و ماندگاری انقلاب ایران به شمار می‌آید.

چکیده مقاله حاضر، به دنبال پاسخ به این سؤال است که مفهوم نظری و عملی کارآمدی و کارایی در نظریات توسعه غربی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به چه معنا و دارای چه شاخصه‌ها و تمایزاتی است و از سویی چه راهکارهایی برای افزایش کارآمدی نظام فعلی جمهوری اسلامی قابل پیش‌بینی و پیشنهاد است؟
در راستای پاسخ به این سؤال تلاش شده است که مفهوم کارآمدی در برخی از نظریه‌های توسعه سیاسی غرب، نظریه بحران‌ها، نظریه کارکردگرای ساختاری سیستمی بررسی شده و آنگاه مفاهیم کارآمدی و کارایی در اندیشه امام علی× بحث گشته و سپس با مقارنه این آراء و با پرداختن به دیدگاه‌های مقام معظم رهبری و اندیشمندان داخلی، شاخصه‌های بومی و متمایز کارآمدی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه گردد.

چکیده نظام‌ها، متشکل از نهادها، و نهادها متشکل از ساختارها هستند، ازاین‌رو تبیین یک الگوی نظام‌سازی نیازمند بررسی نهادها و ساختارهای موجود در آن است. هر تعریفی از مردم سالاری دربرگیرنده دو مبنای «مشارکت» و «رقابت» می‌باشد. «نهاد قانون اساسی» اصول متعددی را به منظور تضمین مردم‌سالاری و حاکمیت مردم اختصاص داده است. «مشارکت سیاسی» با استناد به «متدولوژی مورد اجماعِ ارزیابی دموکراسی» در این الگو محقق شده است، اما در سوی دیگر ضعف‌های «مقومات رقابت سیاسی» و «کثرت‌سالاری چارچوب‌مند»، چالشی است که این پژوهش متوجه این الگو می‌بیند.

چکیده سؤال اصلی در این نوشتار آن است که با توجه به مرکب بودن ساختار وجودی انسان از روح و بدن آیا سیاست و حکمت عملی متکفل امور او می‌تواند تک ساحتی و تک بعدی باشد؟ با توجه به این پرسش بنیادی و سؤال اصلی در مقاله پیش روی که اجمالاً پاسخ منفی را در پی دارد پیش فرض این پژوهش نیز بر این اساس استوار می‌باشد که انسان‌شناسی انقلاب اسلامی، سیاست و حکمت عملی غیر سکولار را برای اداره انسان ضروری می‌سازد و سنخ سکولار و غیر متألهانه آن فاقد پاسخی جامع به نیازهای چنین است.

چکیده مقاله حاضر به بررسی مهم‌ترین تحولات نهضت روحانیت ایران در طول دوره پهلوی می‌پردازد. پرسش مهمی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که نهضت روحانیت ایران در اواخر دوره پهلوی به رهبری امام خمینی چگونه متحول شده؟ دیگری اینکه تحول در رویکرد سیاسی چه تأثیری در آینده نهضت داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد سیر تحولی نهضت روحانیت از سیاست‌گریزی یا عدم دخالت در سیاست با رهبری امام خمینی+ و با طرح دکترین ولایت فقیه به ضرورت دخالت در مسائل سیاسی تحول و تغییر یافته است. این تحول در نهایت موجب تأسیس و شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی ایران و تداوم آن شده است.

چکیده فهم تاریخ سیاسی ایران و تحولات آن بدون در نظر گرفتن روحانیان شیعه به عنوان قدرتمندترین نیروی جامعه مدنی ایران امری ناممکن است. این مقاله به دنبال بررسی علل سیاسی شدن روحانیت شیعه در تاریخ ایران از منظر جامعه‌شناسی سیاسی است؛ لذا ابتدا با نگاهی گذرا، جامعه‌شناسی سیاسی مذهب را توضیح داده و سپس با بررسی موضوع رابطه دولت و روحانیان به عملکرد سیاسی روحانیان شیعه در فاصله زمانی تشکیل دولت صفویه تا انقلاب اسلامی می‌پردازد. آنچه در اینجا مدنظر می‌باشد نه ذکر تحولات، بلکه دلیل تحول رفتار سیاسی روحانیان از انزوا تا قدرت‌یابی و با توجه به بستر اجتماعی آن می‌باشد.

چکیده در این مقاله به بررسی مبانی و اصول حاکم بر نظریه نهضتی امام خمینی+ پرداخته می‌شود. در دیدگاه امام خمینی+ آگاهی و بیداری ملت‌ها نسبت به وضعیت نامطلوب تحمیلی، هدایت آگاهانه و مدبرانه پیروان نهضت توسط رهبری الهی و مورد قبول عامه و ایمان به آرمان الهی (خداباوری) مبانی نهضت را تشکیل می‌دهند و تفکیک‌ناپذیری دین از سیاست، تحول فرد و جامعه، ظلم‌ستیزی، آمادگی همه‌جانبه، تلاش برای تصاحب قدرت بر محور حق، اتحاد مسلمانان، استقلال ملت‌های مسلمان و امید به آینده و انتظار مصلح جهانی اصول اجتناب‌ناپذیری است که رهبران و طرفداران نهضت اسلامی باید به آن توجه کنند.