فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده      انقلاب 1357 را از آن رو اسلامی می‌نامند که عمده جریان حاضر در رهبری، ایدئولوژی و سازمان آن را نیروهای مذهبی تشکیل می‌دادند. هدف مقاله حاضر آن است که نوع تقابل حکومت پهلوی با این جریان وسیع حاضر در انقلاب را بررسی کند. بر همین اساس پرسشی که در این مقاله به آن پرداختیم از این قرار است: حکومت پهلوی دوم در راستای تضمین بقا چه موضعی  را در قبال اپوزیسیون مذهبی اتخاذ کرد؟ روش این مقاله توصیفی- تحلیلی و شیوه گردآوری داده‌ها نیز کتابخانه‌ای است. از منظر نظری، این مقاله از چارچوب مفهومی سه گانه (سرکوب، تسهیل و تساهل) که چارلز تیلی در کتاب «از بسیج تا انقلاب» به آن پرداخته بهره برده است. در ادبیات پژوهش  این مقاله تاکید کردیم که سه گانه چارلز تیلی تاکنون به شکل خاص و متمرکز درباره انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار نگرفته است و عمده پژوهش‌های صورت گرفته، نظریه «بسیج منابع» تیلی را «به شکل کلی» درباره انقلاب اسلامی بکار برده‌اند. محدوده زمانی این پژوهش دهه 40 و 50 شمسی است. واکاوی داده‌های متعدد تاریخی نشان می‌دهد در حکومت پهلوی دامنه «سرکوب» نیروهای مذهبی گسترده، «تساهل» اندک و «تسهیل» به مراتب کمتر  بوده است. حکومت پهلوی اندک تسهیلات ارائه شده را برای مخالفین میانه‌رو به کار برد. تیلی نظام‌های سیاسی را به چهار دسته سرکوبگر، توتالیتر، متساهل و ضعیف تقسیم می‌کند. بر اساس شواهد تاریخی موجود که از موضع حکومت پهلوی نسبت به مخالفین مذهبی بدست می‌آید، این حکومت را باید یک نظام سرکوبگر نامید.

چکیده عراق از ناهمگن­ترین کشورهای قومی و زبانی حوزه ژئوپلیتیک خاورمیانه عربی است. اقدامات جنگ­افروزانه مقامات سابق عراق، تداوم بی­ثباتی­های سیاسی، پیدایش بسترهای مساعد و مناسب زایش و کنشگری گروه­های تکفیری و افراطی و حضور قدرت های فرامنطقه‌ای از مواردی است که زمینه چالش­آفرینی و تهدید امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران محسوب می­شود. عراق پساصدام را باید کانون قدرت و نفوذ شیعیان قلمداد نمود، زیرا جریان­های قدرتمندی همچون مرجعیت عالی شیعیان، جریان صدر و دیگر طیف­های سیاسی شیعه از نفوذ و قدرت بالایی در  بین جریان سیاسی عراق برخوردارند. ظهور داعش و قدرت یابی ان در عراق و  شکل گیری بحران امنیتی در عراق و احتمال بالای تسری ان به همسایگان از جمله ایران، باعث شد تا جمهوری اسلامی ایران راهبرد فعالانه ای را برای مواجهه با این بحران امنیتی منطقه ای و جهانی در پیش بگیرد.  با توجه به مباحث فوق، سوالات پژوهش این­گونه مطرح می‌شود که: 1- ایران چه نقشی در شکست داعش داشته است ؟ 2- منابع قدرت ایران در عراق چیست و چگونه این منابع به ایران برای همکاری و اتحاد راهبردی با عراق پسا داعش کمک می­کند؟ 2- جایگاه احزاب سیاسی عراق و گروه­های بسیج مردمی این کشور در راستای اتحاد و همکاری راهبردی چه بوده است؟ هدف این مقاله، تشخیص و شناخت منابع قدرت ایران در عراق برای مدیریت راهبردی مناسب و حصول نتیجه در عراق پسا داعش است؛ روش مورد استفاده در این پژوهش به منظور تحلیل و نتیجه­گیری، روش توصیفی- تحلیلی و چارچوب نظری آن نیز قدرت هوشمند است.    

چکیده      اندیشه سیاسى اسلام در چند دهه اخیر شاهد تحولات عمده و نوآورى‌هاى مهمى بوده است. مهم‌ترین و برجسته‌ترین تحول در اندیشه سیاسى اسلام را مى‌توان در تحولات انقلاب اسلامى و آراء و اندیشه‌هاى رهبران انقلاب اسلامى در ایران یافت.آراء و اندیشه‌هاى امام خمینى^(ره)، خود به عنوان بنیانگذار نخستین نظام سیاسى اصیل شیعى در ایران حایز اهمیت است. اندیشه سیاسى آیت‌اللّه خامنه‌اى نیز به عنوان شاگرد و یار وفادار امام خمینى نقش و جایگاه مهمى دارد. بینش حکیمانه و تجربه عملى رهبرى نظام اسلامى در کوران حوادث مختلف در نزدیک به چند دهه،اهمیت توجه به اندیشه‌ها و آراء سیاسى ایشان را برجسته ساخته است. نتیجه پژوهش حاضر بیان گر آن است که؛ بررسی سه دهه در فضای نظر و عمل مقام معظم رهبری نشان از نظام هماهنگی دارد به گونه‌ای که اجزایش یک کل نظام‌مند را تشکیل می‌دهد که ادامه‌دهنده گفتمان فکری علمای گذشته و استمرار بخش گفتمان امام خمینی‌^(ره) است و با رویکرد اجتهادی به مسایل معاصر می‌پردازد.

چکیده      «مقاومت اسلامی» و«فرهنگ جهادی» از مفاهیمی است که در آیات قرآن کریم بر آن تأکید شده است. هدف از پژوهش پیش رو تبیین «مؤلفه‌های قرآن بنیان فرهنگ  جهادی است که از نظرگاه مقام معظم رهبری، در تقویت مقاومت اسلامی نقش اساسی دارد.» علی رغم تأثیری که فرهنگ جهادی در مقاومت داشته و زیرساخت مقاومت محسوب می شود، ولی در این باره تحقیقی به نظر نرسید از این رو مسئله پژوهش«ناشناخته ماندن تأثیر فرهنگ جهادی بر مقاومت اسلامی» است. فرضیه پژوهش این است که «مؤلفه‌های سه گانه بینشی، گرایشی و کنشی فرهنگ جهادی  به مثابه زیرساخت و درتقویت مقاومت اسلامی نقش‌آفرینند و بدون توجه به مؤلفه‌های یاد شده، مقاومت اسلامی شکل نخواهد گرفت.» این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی سامان یافته است. پژوهش نشان می‌دهد که: در سپهر اندیشه مقام معظم رهبری که مستظهر به آیات کریمه الهی است، فرهنگ جهادی، از زیر ساخت‌ها و لوازم اصلی مقاومت اسلامی می‌باشد. خدامحوری، ولایت مداری، بصیرت، دشمن شناسی و خودباوری مهمترین مولفه‌های بینشی فرهنگ جهادی هستند که در تقویت مقاومت اسلامی نقش آفرینند. از میان مؤلفه‌های گرایشی فرهنگ جهادی، شجاعت، خستگی ناپذیری و مسئولیت پذیری، از لوازم اصلی مقاومت جامعه اسلامی است. از میان مؤلفه‌های کنشی فرهنگ جهادی، مدیریت جهادی، سرعت عمل و تعاون لازمه مقاوم اسلامی است.

چکیده تمدن به معنای پیشرفت­های فیزیکی و مظاهر رفاه اجتماعی، زائیده نیاز، عقلانیت و خلاقیت آدمی است و فرهنگ یعنی مجموعه باورها، ارزش­ها و سنت­ها می تواند علاوه بر جهت دادن، عامل موثری در ارتقاء و ماندگاری آن تمدن و جامعه  باشد. در این میان، منش حاکمان و عملکرد اخلاقی آنها در پیشرفت و یا عقب ماندگی جامعه و تمدن بشری بسیار تاثیر گذار است. بنا بر آموزه های قرآنی و روایی، رهبران و کارگزاران جوامع اسلامی اگر متخلق به اخلاق انسانی و با ارزش های الهی آشنا و در مراودات خود با آحاد مردم بدآنها پایبند باشند، شهروندانی سرشار از آرامش روانی، همدلی و همیاری، برخوردار از حقوق مشروع و مستعد رشد و کمال مادی و معنوی را سامان خواهند داد و پیوستگی این جوامع سالم و پویا، تمدنی شکوهمند و ماندگار را به ارمغان خواهد آورد. تعبیر قرآنی« ولایت » در مورد حاکمیت و نیز تعبیر«ولی » در مورد حاکم، گواهی است بر این حقیقت که حاکمان اصیل جوامع اسلامی باید در کنار شایستگی های عملی و اجرایی، از نوعی کاریزما نیز در میان شهروندان جامعه خود برخوردار باشند و البته این تاثیر گذاری معنوی، جز با آراسته بودن ایشان به ارزش های اخلاقی حاصل نخواهد شد.

چکیده      یکی از سطوح مهم امنیت، امنیت ملی است؛ مسئله مرجع امنیت ملی نیز دارای جایگاه مهمی در نظریات امنیتی خواهد بود. از آنجا که اسلام دینی جامع و در همه ابعاد زندگی انسان، صاحب نظریه است، سؤال این است که نظر اسلام در مورد مرجع امنیت ملی چیست. برای پی‌بردن به ایده شریعتِ اسلامِ راستین، باید از مسیر فقه شیعه گذر کرد. یکی از فقهای امامیه آیت‌الله خامنه‌ای است که دارای جایگاه منحصربه‌فرد اجتماعی و سیاسی بوده؛ لذا اندیشه فقهی ایشان دارای پشتوانه عظیم چنین تجربه‌ای است. مسئله‌ی مقاله حاضر، چیستی مرجع امنیت ملی از منظر فقهی آیت‌الله خامنه‌ای است. این پژوهشِ بنیادی و اکتشافی در صدد است با روش استنباط استنادی، سخنان و مکتوبات رهبر انقلاب را بررسی نموده؛ با ملاک‌هایی نظیر تصریح، تأکید، تکرار و ...، مرجع امنیت ملی را از بین مهم‌ترین موضوعات امنیتی، به‌دست آورد. ازآنجاکه محور امنیت در این نوشتار، انسان و حقوق اوست، شاکله بحث بر اساس تقسیم به حقوق متصل بنیادین و حقوق متصل روبنایی و حقوق منفصل طراحی گردیده و بر طبق یافته‌های تحقیق حاضر، از بین سه مورد مذکور به ترتیب سه موضوع اسلام، ثبات کشور و استقلال، دارای اهمیت بیشتر بوده و از بین این موارد، اسلام، چه در قالب ایمان و باور ملی و چه ایدئولوژی نظام سیاسی، دارای اولویت بیشتر و مرجع امنیت ملی از منظر رهبر انقلاب اسلامی است و دو موضوع دیگر نقشی مقدمی و اجتناب‌ناپذیر نسبت به آن دارند.

چکیده بررسی نقش و تأثیر فرهنگ در توسعه سیاسی و اجتماعی از اهمیت بسیار برخوردار است. توسعه سیاسی به عنوان یکی از ابعاد مهم توسعه همه جانبه و پایدار از یک طرف مستلزم تحول در ساخت سیاسی و از طرف دیگر مستلزم تحول در حوزه فرهنگ است؛ به عبارت دیگر دلایل توسعه نیافتگی سیاسی را باید از دو منظر مختلف مورد مطالعه قرار داد. نخست مطالعه ساخت سیاسی در بعد کلان و ساختارهای سیاسی در بعد خرد و دوم مطالعه ابعاد مختلف فرهنگ. چندپارگی فرهنگی در ایران که بیشتر ناشی از شکاف های تمدنی بوده است، از رویارویی دو نظام متفاوت معرفتی با ارزش های کاملاً از هم تمایز حکایت می کند؛ و چالش این دو نظام معرفتی با هم باعث ایجاد جو بدبینی، بی اعتمادی، ترس و خشونت در حوزه اجتماعی و سیاسی گردیده و مانع پیدایش همپذیری و تساهل لازم برای مشارکت و رقابت سیاسی که از شاخص های اصلی توسعه سیاسی می­باشند گردیده است. این پژوهش با طرح این سوال که چندپارگی فرهنگی و تعارض این پاره فرهنگ ها در طول تاریخ معاصر ایران چه تاثیری بر توسعه سیاسی داشته است این فرضیه را مطرح نموده است که چندپارگی فرهنگی و تعارض این پاره فرهنگ ها با هم، باعث عدم توسعه یافتگی سیاسی و ایجاد رژیم های غیررقابتی در ایران معاصر گردیده است. با عنایت به موضوع مورد بحث روش توصیفی و تحلیلی که دارای اشارات تاریخی- تحلیلی بر اساس مبانی تئوریک و شاخص هاست بعنوان روش تحقیق انتخاب شده است.

چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی نقش بیمه ها در تحقق منوبات رهبری در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی ایران و بررسی نحوه تعامل صنعت بیمه با سایر دستگاههای اجرایی و حاکمیتی بمنظور دستیابی به اهداف مندرج در این سند است. مدل پژوهش توصیفی- تحلیلی است که در آن با رویکرد اسنادی و رجوع به منابع مرتبط از جمله کتاب ها، مقالات و سایت های معتبر در ارتباط با بیانیه گام دوم انقلاب بدست آمده است. در نقش فزاینده و تاثیر گذار بیمه برای رسیدن کشوربه قله های ترقی و بر قراری آرامش، اطمینان و تضمین  برای سرمایه گذاران خرد و کلان شکی نیست، اما صنعت بیمه کشور هم باید با تلاش و کوشش خاص، تمامی اهتمام خود را در راستای تضمین سرمایه گذاریها و القای حس آرامش و اطمینان برای سطوح مختلف جامعه، رسالت و تعهد خود را انجام دهد. از این رو سوال اصلی پژوهش حاضر این است که صنعت بیمه کشورو به ویژه بخش های ارتباطی و تبلیغاتی این صنعت چه تاثیری در تحقق منویات ارایه شده در این بیانیه را دارند؟ برای تحقق کامل این بیانیه نباید از نقش تاثیر کذار این صنعت غافل شد، چراکه آرامش و اطمینانی که فعالان این بخش از جامعه به سایر بخش ها هدیه می کنند می تواند مسیر دستیابی به اهداف این بیاینه را هموارتر کند.

چکیده  



هر انقلابی در معرض آسیب‌ها و انحرافات فرهنگی است که ممکن است در مسیر حرکت آن خلل وارد کند. از این‌رو، چالش و دغدغه اصلی همه تحولات بزرگ انقلاب‌ها، صیانت از جهت‌گیری‌های غلط فرهنگی آنهاست. برای ارزیابی و تحلیل حرکت انقلاب اسلامی و جلوگیری از انحراف، باید به شاخص‌ها اساسی فرهنگ انقلاب اسلامی توجه شود و حرکت انقلاب اسلامی با آنها سنجیده شود و پس از آن، انقلاب اسلامی در ابعاد مختلف، آسیب‌شناسی شود و کانون های آسیب، شناسایی، ترمیم و اصلاح شوند.
بنابراین پرسش این پژوهش عبارت‌است از اینکه «شاخص‌های فرهنگ در انقلاب اسلامی چیست؟». نوع پژوهش کاربردی و برای بررسی این موضوع از روش توصیفی – تحلیلی جهت تعیین و تبیین شاخص‌های فرهنگ انقلاب اسلامی استفاده شده است.
بر اساس نتایج به‌دست آمده از این پژوهش الگـویی بـرای طبقه‌بندی شاخص‌های فرهنگی در سه سطح شاخص‌های استراتژیک، شاخص‌های هدف(بعد) و شاخص‌های عملیاتی(مولفه) پیشنهاد شد که هر سطح دارای مؤلفـه‌هـای هماهنـگ و شـاخص‌هـای مناسب خود است. البته این الگو در هـر سـطح انقسـام بـه اجـزای خردتر و ارتباط آنها مشخص گردیده است.

چکیده مدیریت جهادی، یک سبک مدیریتی برگرفته از مدیریت اسلامی است که کلیه اصول، مبانی و مولفه­های آن منطبق با مبانی، اصول و مدیریت اسلامی است و وجه ممیزی آن با مدیریت اسلامی، برجسته بودن روحیه مبارزه گری، ایثار و از خودگذشتگی و در نهایت ذوب اراده انسان در اراده الهی است. نوع تحقیق کاربردی و شیوه آن توصیفی- پیمایشی با استفاده از تکنیک دلفی است. هدف از این پژوهش« شناسایی عوامل موثر در توسعه مدیریت جهادی در انقلاب اسلامیی آینده» است. حجم نمونه آماری این پژوهش را  25 نفر از خبرگان وصاحب نظران مدیریت جهادی در انقلاب اسلامی ایران تشکیل داده­اند. محققین در پاسخ به این سوال که عوامل موثر در توسعه مدیریت جهادی در انقلاب اسلامیی آینده چه می باشد؟ فرم مصاحبه­ای را دررابطه با متغیرهای تحقیق تهیه و پس از توزیع و جمع آوری، تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده بیانگر آن است که عوامل موثر در ارتقای مدیریت جهادی در انقلاب اسلامی آینده دارای دو بعد فردی و سازمانی است که مولفه­ها و شاخصه­های احصاء این دو پژوهش آورده شده است. شایان ذکر است اعتبار بدست آمده با استفاده از فرمول هالستی (93/0) بیانگر این است که فرم مصاحبه از اعتبار بالایی برخوردار است.

چکیده نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای تشکیل حکومت شیعی با پیروزی انقلاب اسلامی وارد مرحله جدیدی گردیده و مبانی نظری آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. یکی از فقهای به نام که نظریه ایشان به عنوان نظریه ای متفاوت با اندیشه امام خمینی (ره) مطرح گردید، آیت ‌الله خویی (ره) می باشند. سوال اصلی در اینجا عبارت است از اینکه موضوع ولایت فقیه در اندیشه ایشان با چه مبانی ای قابل اثبات است ؟ برای فهم نظر دقیق ایشان، توجه به سیر تطور نظریه ولایت‌‌ فقیه آیت ‌الله خویی (ره) در ادوار اخیر که در درس خارج فقه و اصول ایشان قابل ‌ملاحظه است، کاملا ضروری است و به نظر می‌رسد برخی ابهامات درباره نظریه ولایت‌‌ فقیه، ناشی از کم توجهی به همین مساله باشد. در این نوشتار اثبات خواهد شد اندیشه ایشان در این موضوع حاکی از وحدت نتیجه با اندیشه امام خمینی (ره) ضمن تفاوت در نحوه استدلال است.

چکیده اقتدار، مبحثی راهبردی و نیاز مبرم حکومت‌ها است. از مهم‌ترین عواملی که در اقتدار ملی اثرگذار است، رهبر جامعه است. پس از رحلت امام خمینی(ره) تاکنون، رهبری ایران اسلامی بر عهده‌ی آیت‌الله خامنه‌ای است. اقتدار از منظر ایشان بسیار مورد توجه بوده است و آثار مهمی دربردارد. اثر حاضر، پژوهشی توصیفی-اکتشافی است که با استفاده از فرایند تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA، آثار اقتدار ملی را در بیانات معظم‌له بررسی و مبانی قرآنی آن را استخراج نموده است. دستیابی به اهداف و منافع اثری است که اقتدار ملی در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در پی دارد که خود به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. آثار داخلی به‌ترتیب فزونی شامل: برقراری امنیت، ایجاد عزت و عظمت، بقاء و ثبات کشور، برپایی دین و اخلاق و حرکت و پیشرفت کشور است. آثار خارجی نیز به ترتیب شامل: تأثیر بر دشمن، تأثیر بر دیگر ملل و تأثیر بر مناسبات و روابط بین‌الملل است.