فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده در میان کشورهای اسلامی، مصر از جایگاه ویژه‌‌ای برخوردار است به دلایل مختلف ازجمله، وجود دانشگاه الازهر، حرکت اخوان المسلمین، مصلحان بزرگ، دین اسلام، تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران در ماهیت اسلامی انقلاب مصر با توجه به پیشینه بلندی که در اسلام‌گرایی دارد نمی‌‌توان تشکیک کرد.
مصر پیشتاز حرکت‌‌های اسلام‌گرایانه در جهان اسلام است و تبلور آن اخوان المسلمین است. به همین سبب مقابله باجنبش اخوان المسلمین ومبارزه باآن وکنترل اسلام‌گرایی در مصر یکی از سیاست‌‌های غرب و امریکا در بیداری اسلامی است، در این پژوهش به تأثیر انقلاب اسلامی ایران در مصربربیداری اسلامی مصر،و شخصیت‌‌های تأثیرگذار بر بیداری اسلامی در آن کشور و خواسته‌‌ای مردم مصر در بیداری اسلامی پرداخته شده این پژوهش تحلیلی وکتابخانه‌ای است.

چکیده بنیان­های فکری و هویتی یک جامعه در شکل­گیری و جهت­دهی به تحولات سیاسی و اجتماعی آن جامعه اهمیت بسیار دارد و سیر حرکت جامعه بر این اساس تعیین می­گردد. از طرفی تحولات سیاسی اجتماعی نیز در تکوین هویت­ها موثرند لذا بی­توجهی به این مسئله می­تواند از به سامان رسیدن جوامع در عرصه­های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جلوگیری و زمینه بروز چالش­های مهمی را فراهم آورد.
بررسی رابطه هویت و تحولات سیاسی اجتماعی از آن جهت حائز اهمیت است که اولاً این پدیده در فرآیند زمان در جامعه شکل گرفته و ازرویدادها و تغییر و تحولات تاریخی تاثیر پذیرفته است. ثانیاً هر هویتی در جامعه و میان گروه­های اجتماعی مشاهده می‌شود، برگرفته از جریان‌های تاریخی ادوار مختلف است همچنین از منظر جامعه شناختی از عوامل مهم انسجام اجتماعی، عامل هویت می‌باشد چراکه یک ملت هر چه که از هویت محکم­تر و منسجم­تری برخوردار باشد، به همان اندازه در تحکیم پایه­های همبستگی و وفاق اجتماعی موفق­تر خواهد بود.
برهمین اساس در این پژوهش، نقش و تاثیر عامل هویت در شکل­گیری حوادث دوره­ی معاصر ایران به ویژه انقلاب اسلامی وهمچنین تاثیرحوادث سیاسی و اجتماعی برهویت را با استفاده ازروش اسکینر مورد تحلیل وبررسی قرار داده­ایم.
 

چکیده ترویج ارزش­های انقلاب اسلامی یکی از اهداف اساسی انقلاب و زمینه قدرت نرم آن است. این مقاله با مبنا قرار دادن دیپلماسی فرهنگی در صدد تبیین مولفه‌های آن در جهت گسترش جهانی ارزش‌های انقلاب اسلامی ایران می‌باشد. سوال اصلی پژوهش این است که انقلاب اسلامی ایران در دیپلماسی فرهنگی خود می‌خواهد چه ارزش و بینشی را با چه روش و بـرنامه‌­ای‌ توسط چه نهاد و سازمانی با کدام کنشگر و کارگزاری، در جهان گسترش بدهد؟ برای تبیین مسئله و پاسخ به این سوال از نظریه هاگر استرند استفاده و عنوان شد که ارزش‌ها و فرهنگ انقلاب اسلامی با ویژگی‌های جهان شمولی هچون عدالت خواهی، آزادی خواهی، استقلال طلبی، استکبار و ظلم ستیزی، دفاع از مظلومان و مستضعفان، و ... از طریق ابزارهای مختلف دیپلماسی فرهنگی مانند دیپلماسی: رسانه­ای، علمی، آموزشی، هنری، گردشگری، مذهبی و زبانی؛ و با استفاده از ظرفیت سازمان­ها، ارگان­ها و نهادهای مختلف متولی امر فرهنگ؛ و بهره­مندی از نیروی انسانی کارآمد؛ در صدد ایجاد نظـم نـوین جهـانی و غلبه بر فرهنگ لیبرالیستی غربی می‌باشد.

چکیده این مقاله به دنبال فهم نگاه آیت ‌الله خامنه‌‌ای به مقوله آزادی است و سوال اصلی آن عبارت است از این‌که آزادی در اندیشه سیاسی آیت ‌الله خامنه‌‌ای چه معنا و مفهومی دارد و محدودیت‌‌های آن چیست؟ نتیجه حاصل از این پژوهش نشان می‌‌دهد آزادی موردنظر ایشان در نظام مردم‌‌سالاری دینی، آزادی در چارچوب قوانین اسلامی است و این مفهوم در مقابل آزادی لیبرالی قرار دارد. ایشان در گفتمان خود به غیریت­‌سازی با جریان لیبرالیسم که داعیه‌­دار آزادی در ایران و جهان است می‌­پردازد. بر این اساس آزادی لیبرالی را، آزادی در چارچوب تفکر اومانیستی قلمداد می‌‌کنند که انسان را دایر مدار عالم در نظر می‌‌گیرد و در مقابل این تفکر آزادی در مفهوم اسلامی را مفصل­‌بندی می­‌نماید که در آن آزادی در چارچوب جهان­‌بینی توحیدی معنا می‌­یابد. به ‌طور کلی از نظر ایشان، میان آزادی از دیدگاه اسلام و غرب چهار تفاوت اساسی وجود دارد: اول آنکه: در غرب، آزادی انسان، منهای حقیقتی به نام دین و خداست، در حالی که در مکتب اسلام، آزادی ریشه­ای الهی دارد. دوم آنکه: در تفکر غربی چون حقیقت و ارزش‌‌های اخلاقی نسبی است، آزادی نامحدود است. ولی در اسلام ارزش‌‌های ثابت وجود دارد و آزادی با این ارزش­‌ها محدود می‌‌شود. سوم آنکه: در غرب، حد آزادی را منافع مادی تشکیل می‌‌دهد. اما در منطق اسلامی مرز آزادی، ارزش‌‌های معنوی است و چهارم آنکه: آزادی در تفکر غربی با تکلیف منافات دارد درحالی­که در اسلام آزادی آن روی سکه تکلیف است. در این مقاله برای فهم مفهوم آزادی در اندیشه آیت ‌الله خامنه‌‌ای از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف بهره برده شده است.

چکیده به جهت نیازهای متغیر جامعه اسلامی، نظریه منطقه و مساحتی خالی از حکم الزامی به عنوان منطقة الفراغ مشخص شده و امر قانون گذاری در آن به ولی فقیه سپرده شده است. طبق نظر امام خمینیv در یک نظام دینی اسلامی، هرگز نمی­‌توان زمام حکومت را به دست کسی داد که در فقه و فقاهت متخصص نباشد و یا به آن بی­اعتنا باشد
یکی از اختیارات ولی فقیه، صدور حکم حکومتی در منطقه فراغ است. این حکم می­‌تواند در جهت اجرای احکام شرع یا در مقام اداره کشور باشد. حکم حکومتی می­‌تواند جنبه وضع قانون داشته باشد. مشروعیت حکم حکومتی، با نظریه منطقه الفراغ بی­ارتباط نیست به تعبیری دیگر، حکم حکومتی به اختیارات حاکم اسلامی در منطقه الفراغ ناظر است. هرچند حاکم اسلامی می­‌تواند در حوزه احکام ثابت نیز در زمینه اجرا یا تزاحم، به صدور حکم اقدام کند.

چکیده گذار از سیاست خارجی وابسته به سیاست خارجی مستقل را باید از اصلی­ترین نتایج انقلاب اسلامی ایران به­شمار آورد. امری که صراحتاً در متن قانون اساسی ج.ا.ایران بدان تصریح شده است. تاکید رهبران انقلاب اسلامی بر استمرار تام و تمام این سیاست آثار و پیامدهای متعددی داشته است. فارغ از آثار مثبت اتخاذ این سیاست نباید از هزینه­های پرداخت­شده برای دنبال نمودن این رفتار غفلت شود. جنگ تحمیلی هشت ساله و تحریم­های همه­جانبه علیه ملت ایران تنها دو مورد از هزینه­های استقلال­طلبی جمهوری اسلامی ایران در طی این چند دهه بوده است.در این پژوهش با بهره­‌مندی از روش توصیفی - تحلیلی ضمن جمع­‌آوری اطلاعات به شیوه‌ کتابخانه­‌ای تلاش شده تا پس از تبیین چارچوب سیاست خارجی مستقل بر اساس متن قانون اساسی ج.ا.ایران به بررسی ادعای خود مبنی بر سیاست خارجی مستقل ایران در دوران امیرکبیر پرداخته شود. بدین منظور با پیروی از این دیدگاه که سیاست خارجی کشورها دنباله سیاست داخلی آن­ها است، تلاش شده تا مسئله استقلال به عنوان یک مفهوم غالباً مربوط به سیاست خارجی هم در متن قانون اساسی و هم در سیاست­های اصلاح طلبانه امیرکبیر در سه بعد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده امروزه اقتصاد مقاومتی به عنوان یکی از راه­های نیل به موفقیت جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی مطرح می­باشد. رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز توجه ویژه­ای به جاری­سازی و عملی نمودن اقتصاد مقاومتی دارند. هدف این پژوهش طراحی الگوی اقتصاد مقاومتی بر اساس بیانات مقام معظم رهبری می­باشد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی است که به روش توصیفی پیمایشی اجرا شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از روش همبستگی پیرسون استفاده شد. همچنین جهت برازش مدل نهایی از روش معادلات ساختاری بهره­گرفته شده است.  بر اساس نتایج مشخص گردید که در میان ابعاد اقتصاد مقاومتی، حمایت از تولید ملی دارای بالاترین همبستگی است  از طرفی و پس از حصول مدل پژوهش، کلیه شاخص­های برازش مدل نهایی نشان­دهنده وضعیت مطلوب و قابل قبولی می­باشند. در پایان پیامدهای فردی، مدیریتی و سازمانی به عنوان سه راهکار و پیامد کلی در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی ارائه گردیده است.
 
 
 

چکیده مقاله حاضر تلاش می‏­کند، بخشی از بازتاب­‏های انقلاب اسلامی در کشور یمن را بر اساس نظریه پخش «انتشار» تحلیل کند. از این ‏رو، انقلاب اسلامی با وجهه دینی – معنوی بستر و مبدا پخش؛ و کشور اسلامی یمن مقصد پخش و اشاعه هستند. نگارنده در صدد است به این سوال اساسی پاسخ دهد که، انقلاب چه تاثیری در بیداری اسلامی یمن داشته و چگونه بازتاب یافته است؟ برای بررسی موضوع، از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده و برای تبیین نیز نظریه پخش انتخاب شده است. داده­‏ها و اطلاعات به روش کتابخانه­‏ای گردآوری شده است. بررسی شواهد نشان می­‏دهد، انقلاب اسلامی در یمن از جنبه سیاسی و معنوی اثر بخش بوده است. تحلیل و بررسی صورت گرفته بر اساس نظریه پخش و انتشار نشان می­‏دهد که افزایش ظرفیت مقاومت مردمی و انصارالله، رویکرد اسلام‏گرایی سیاسی ریشه در بازتاب انقلاب اسلامی دارد. الگوگیری گروه‏­هایی مثل انصارالله و نهضت‏­های اسلامی از انقلاب اسلامی، مقاومت و ایستادگی در مقابل منافع قدرت­‏های بزرگ، به خصوص عربستان از مهم­‏ترین شواهد عینی پخش و تاثیرپذیری از انقلاب است.

چکیده یکی ازگفتمان­های اصلی اثرگذار بر پدیده­ی انقلاب اسلامی ایجاد عدالت در ابعاد اقتصادی و اجتماعی در جامعه بود. چنین هدفی در قالب شعارهای مردم پیش از انقلاب اسلامی و رهنمودهای حضرت امام خمینی در سال­های پیش از انقلاب و در آستانه­ی انقلاب به وضوح قابل ملاحظه بود. پس از انقلاب نیز این خواسته و هدف کلان در مبانی و بنیان­های قانون اساسی و اسناد بالادستی خود را نشان داد. مقاله­ی حاضر در صدد پاسخ­گویی به این پرسش است که گفتمان عدالت به چه نحوی در برنامه­های توسعه بازنمایی شده است؟ به عبارت دیگر گفتمان عدالت چه جایگاهی در اسناد بالادستی در طی چهار دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی داشته است؟ در پاسخ به این پرسش این مقاله با در نظر گرفتن سلسله مراتب اسناد بالادستی سیاست­های متاثر از گفتمان عدالت اقتصادی و اجتماعی را با استفاده از روش اسنادی گردآوری کرده و با روش تجزیه و تحلیل تفسیری آن­ها را مورد تحلیل قرار می­دهد. بررسی اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی نشان می­دهد سیاستگذار برای ایجاد عدالت از سیاستگذاری توامان در دو حوزه اقتصادی و اجتماعی استفاده نموده است. به این ترتیب که برای رفع موانع عدالت اجتماعی به ایجاد اهرم­هایی از طریق تامین و تقویت عدالت اقتصادی پرداخته است اما چنین سیاستگذاری ای در طول زمان با تغییر، تحول و تکامل مواجه بوده است.