فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده فضای مجازی یکی از موضوعات راهبردی و استراتژیک جهان امروز است که به عنوان پرچالش­ترین و به روزترین مسائل جهان مطرح می­باشد . یکی از وجهه­های قدرتمندی فضای مجازی،  تاثیرگذاری آنها  بر فضای سیاسی و به طور ویژه کارویژه­های دولت می­باشد. از سویی دیگر یکی از انواع شکافهای اجتماعی سیاسی شکاف دولت ملت است که امروزه از درجه اهمیت بالایی برخوردارمی­باشد. با توجه به افزایش تصاعدی ضریب نفوذ اینترنت در ایران و گسترش کاربری فضای مجازی و در کنار آن افزایش ارایه محتوا در حوزه­های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، توجه به ابعاد گوناگون و چالش­های پیش روی آن را ضروری کرده است. در همین راستا سوال اصلی مقاله بدین صورت است که فضای مجازی چه تاثیری بر شکاف دولت ملت در ایران بین سال­های 90تا96 داشته است؟ نتایج تحقیق نشان می­دهد که ساعات استفاده یا مدت زمانی که کاربران در فضای مجازی سپری می­کنند، می­تواند بر اعتماد سیاسی و نیز ذهنیت آنها از بی­ثباتی سیاسی اثرگذار باشد. نتایج این تحقیق نشان داد که میزان استفاده از فضای، بر اعتماد به نهادها و به ویژه بر اعتماد به کنشگران سیاسی و همچنین وقوع برخی بی­ثباتی­های سیاسی  تأثیر دارد. بنابراین فضای مجازی با تاثیرگذاری بر اعتماد سیاسی و بی­ثباتی سیاسی شکاف دولت ملت را متاثر نموده است.

چکیده یکی از شاخص­‌های انقلابی ماندن، حساسیت در برابر دشمن است که لازمه آن شناخت دشمن و انتخاب نحوه برخورد مناسب با وی می‌­باشد. از سوی دیگر تحلیل قرآنی چگونگی حساسیت با توجه به صحت، جامعیت و جهان‌ شمولی آیات، برای ارائه نظریه بومی اسلامی در حوزه برخورد با دشمن ضروری است. پژوهش حاضر برای رسیدن به این هدف با گردآوری، طبقه­‌بندی و تحلیل آیات با کمک منابع کتابخانه­‌ای حدیثی، تفسیری و تاریخی به دنبال یافتن مراتب حساسیت نیروهای انقلابی در برابر دشمن از دیدگاه آیات قرآن کریم می­‌باشد. ازاین­‌رو با تبیین لغوی - قرآنی مفاهیم حساسیت، نیروهای انقلابی و دشمن، به ذکر مراتب حساسیت در برابر دشمن پرداخته و پنج مرتبه کلی برای آن ذکر کرده است که عبارت­‌اند از: شناخت دشمن و اهداف دشمنی، شناخت زمینه‌­ها و راه­‌های دشمنی، تبیین صریح و شفاف مواضع، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و جهاد همه‌­جانبه با دشمن.
 

چکیده آنچه می­‌تواند ماهیت علوم انسانی و یا چیستی آن را بیان کند، شاید در نزدیک­‌ترین و در عین حال دقیق‌­ترین معنا «صفت» آن باشد: یعنی «انسانی»: که این امر به معنای آن است که این علوم ماهیتا، به گونه­‌ای بنیادین به انسان تعلق دارند. «انسان» هم موضوع این دانش­‌ها است و هم دانشگر و پژوهشگر آنها. بر این مبنا در این تحقیق، بر آنیم که با واکاوی آثار امام خمینیv این فرضیه را به آزمون بگذاریم  که در قاموس اندیشه ایشان، علوم انسانی نمی­تواند بریده از زیست بوم فرهنگی و اعتقادی نگریسته شود. این پژوهش و تدقیق، نهایتا ما را به این شناخت رهنمون می­سازد که در واقع هدف و رسالت علوم انسانی  در اندیشه امام خمینیv پاسخ­گویی به مسائل و بحران­های جامعه اسلامی است. و هنگامی که امام خمینیv از اسلامی شدن علوم انسانی صحبت می­کند در واقع همان بومی سازی علوم انسانی را با توجه به اقتضائات انقلاب اسلامی پی می­گیرد.

چکیده یکی از نسخه­ های راهبردی جمهوری اسلامی ایران برای داشتن نظامی توانمند و پویا، «استحکام ساخت درونی قدرت ملی» می­باشد که برآمده از تجربیات انقلاب اسلامی و آموزه­های دینی می­باشد. این رویکرد بومی نسبت به قدرت، به معنای استحکام بنیان­های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی به همراه تقویت استخوان­بندی تشکیلاتی نظام جمهوری اسلامی ایران می­باشد. با توجه به اهمیت قدرتمندی جمهوری اسلامی ایران برای دست-یابی به اهداف داخلی و خارجی، مقاله حاضر سعی دارد با بهره­ گیری از روش تحلیلی - توصیفی به این سوال پاسخ دهد که؛ ترکیب استحکام ساخت قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران دارای چه بار مفهومی و معنایی ای می­باشد؟ به همین منظور، بعد از بررسی مفاهیم کلیدی این اصلاح راهبردی، از چارچوب نظری ساخت درونی (نظریه آرایش درونی باطنی و ظاهری) برای تبیین استحکام ساخت درونی قدرت ملی بهره گرفته شده است. یافته­ ها نشان می­دهند که استحکام ساخت قدرت ناظر بر؛ ظرفیت­های درونی و ملی یک نظام ملی، مقاومت درونی در برابر تغییرات مختلف بیرونی، قدرت درونی ملت، عزم و اراده جدی ملت، آرمان­های جمهوری اسلامی و اقتدار همه جانبه و درونزا می-باشد که دستاورد آن، آبادانی مادی و معنوی جامعه ایرانی خواهد بود.
 
 

چکیده یکی از اصول مهم و اساسی اسلام  اصل «صلح» است.  مسلمانان، از صدر اسلام تا کنون در موارد زیادی، از این اصل در رشد و گسترش اسلام بهره برده­اند. جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی، نیز با پذیرش اصل صلح در قانون اساسی، موجبات گسترش خود در روابط با سایر کشورها را فراهم آورده است. برخی از جوامع اسلامی به تصور اینکه این اصل در برابر تمامی دشمنان نظام اسلامی کاربرد دارد در پی مصالحه با کشورهای متخاصم دین و نظام اسلامی می­شوند. اما شواهد نقلی، عقلی و عینی نشان می­دهد این اصل تنها در مواردی کاربرد دارد که دشمنان نظام در پی جنگ یا توطئه علیه تمامیت ارضی نظام نباشند و در مواردی که دشمن از تمام حربه­های موجود همچون ترور دانشمندان و انواع تحریم­های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... استفاده می­کند کاربردی ندارد. بنابراین اصل اولی در مقابل این نوع دشمن، مقاومت و مبارزه است نه صلح. پژوهش حاضر با بررسی آیات، روایات و برخی شواهد تاریخی در پی اثبات اولویت اصل «مقاومت و مبارزه» در مقابل تحریم­ها، نسبت به اصل «صلح» در مقابله با دشمن متخاصم است.
 
 

چکیده مقایسه قدرت نرم کشورها یکی از موضوعات جدید در سیاست تطبیقی می­باشد که در عرصه سیاستگذاری ها و بازسازی عملکرد ملی موثر می­باشد. انقلاب اسلامی یکی از پدیده­های سیاسی می­باشد که با وقوع آن، چهره دوم قدرت یعنی قدرت نرم در عرصه سیاست بین الملل مطرح گشت. از آنجایی که روند بیداری مردم مصر و انقلاب 25 ژانویه 2011 در این کشور، به لحاظ ساختارها و ماهیت رژیم­های گذشته و شرایط وقوع شباهت زیادی به یکدیگر دارند، این مقاله تلاش دارد منابع قدرت نرم این دو انقلاب را مورد بررسی قرار دهد. به همین منظور، نگارندگان با بهره­گیری از روش تحلیل مقایسه­ای و مدل دووجهی قدرت نرم، به این سوال پاسخ دهند که؛ مولفه­های فرهنگی و سیاسی قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران (1979) و انقلاب مصر (2011) کدامند؟ مفروض مقاله به این قرار است که منابع قدرت نرم انقلاب اسلامی رو به تزاید دارد و در نقطه مقابل، منابع فرهنگی و سیاسی قدرت در روند انقلابی کشور مصر، با فرسایش مواجه است. برای مقایسه روند قدرت نرم در این دو انقلاب، با ارائه شاخص­های سنجش­پذیر در دو حوزه فرهنگی و سیاسی، تلاش می­شود برجستگی منابع قدرت مورد ارزیابی قرار گیرد. به همین منظور با بهره­گیری از پرسشنامه و نرم افزار SPSS سعی می­شود داده­های کمی مربوط به هر مولفه مورد مداقه قرار بگیرد و برای مدل دو وجهی قدرت نرم، 28 شاخص در نظر گرفته شده است. یافته­ ها نشان می­دهند قدرت نرم انقلاب اسلامی نسبت به انقلاب مصر بیشتر است و توانمندی ملی برای جامعه ایرانی در حوزه­های فرهنگی و سیاسی، موفق تر بوده است.
 

چکیده جمهوری اسلامی ایران حامل و واجد مختصات و مولفه های فرهنگی غنی و ارزشمندی است که تحت تاثیر آموزه های مقدس و متعالی اسلام و به ویژه مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده و می تواند دیپلماسی فرهنگی فعال تری از خود نشان دهد. در این راستا ترکیه، کشور مسلمانی که همواره از کشورهای هدف دیپلماسی فرهنگی ایران بوده است .
سوال اصلی مقاله حاضر عبارتست از اینکه دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ترکیه واجد و حامل چه مولفه هایی است؟ و کدامیک از مولفه ها از اهمیت بالاتری برخوردار است؟
مفروض پژوهش نیز این است که مولفه های ارزشی- بینشی، مهمترین دسته از مولفه های دیپلماسی فرهنگی است که البته جمهوری اسلامی ایران، در مقایسه با سایر مولفه ها، در این حوزه موفقتر عمل نموده است.
روش پژوهش، به صورت توصیفی، تحلیلی و کاربردی بوده که ضمن مصاحبه با نخبگان و صاحبنظران، از تحقیقات گسترده کتابخانه ای و اسنادی نیز، بهره برده است.
یافته و نتیجه مقاله، نشان می دهد که مولفه های ارزشی-بینشی، بیشترین درجه اهمیت را از نظر صاحبنظران و در مقایسه با سایر مولفه ها به خود اختصاص داده و البته میزان موفقیت بیشتری، هم در شرایط فعلی و هم در شرایط آتی(1404) خواهیم داشت.

 

چکیده وقوع انقلاب اسلامی ایران جدای از تأثیرات داخلی‌‌اش، در محیط پیرامونی خود سرمشق بسیاری از جنبش‌‌های مردمی و نتیجتاً تحولات سیاسی - اجتماعی در کشورهای غرب آسیا و شمال آفریقا شده است. در همین چهارچوب بخش قابل توجهی از تحولات سال‌‌های اخیر در یمن به نقش و تأثیرگذاری جنبش انصارالله - به‌عنوان حرکتی متأثر و در امتداد آرمان‌-های انقلاب اسلامی - گره خورده است. با توجه به اهمیت تحولات اخیر در این کشور، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیرپذیری مفهومی و روشی جنبش انصارالله از انقلاب اسلامی ایران است. ارتباط و علاقه رهبران جنبش انصارالله به انقلاب اسلامی، آرمان‌‌ها و آموزه‌‌های آن و نیز تأسی به رهبران انقلاب اسلامی، راهبردهای بنیادین این جنبش را هم‌‌راستا و هم‌-جهت با مفاهیم انقلاب اسلامی و روش‌‌های مورد استفاده آن قرار داده است. بر این اساس سؤال اصلی مقاله حاضر این است که جنبش انصارالله در یمن به لحاظ مفهومی و روشی چه تأثیری از انقلاب اسلامی ایران پذیرفته است؟ یافته این نوشتار نشان می‌‌دهد که حرکت شیعیان زیدی یمن که نمود اصلی آن در جنبش انصارالله بوده است، تأثیرپذیری مستقیمی از انقلاب اسلامی ایران، مفاهیم و روش‌‌هایش داشته است. انصارالله با مبنا قرار دادن مفاهیم اصولی برگرفته از انقلاب اسلامی، توانسته ضمن بهره‌‌گیری از روش‌‌های بدیعِ به کار گرفته شده‌‌ی انقلاب اسلامی، ساختار و محتوای مطلوب خود را متناسب با فضای جامعه یمن تنظیم نموده و در این راستا به اقدام و عمل خود معنا بخشد.
 

چکیده الگوی مناسب مدیریت کشور در شرایطی که کشور با هجوم گستردة فرهنگی، تحریم‌‌های بی‌‌سابقة اقتصادی و توطئه‌‌های مختلف سیاسی برای تضعیف همه جانبة ایران اسلامی مواجه است، همواره دغدغة مسئولان و مدیران کشور بوده است. در چنین شرایطی، مدیریت جهادی در منظومه فکری مقام معظم رهبری (مدّظلّه) در حکم الگوی مطلوب مدیریتی برای نظام اسلامی طرح شده است، الگویی که قابلیت‌‌های لازم برای تحقق اهداف و آرمان‌‌های انقلاب اسلامی را دارا بوده و واجد آن توانایی‌‌ها و ارزش‌‌هایی است که از یک نظام مدیریتی کارآمد اسلامی انتظار داریم. بر این اساس یکی از مسائل مهم آن است که مدیران جهادی بایستی دارای چه شایستگی‌‌هایی باشند. تحقیق حاضر به دنبال آن بوده که مدل شایستگی مدیران جهادی را بر مبنای بیانات حضرت امام و مقام معظم رهبری (مدّظلّه) احصا نماید. بدین ترتیب از روش تحقیق کیفیِ تحلیل مضمونی و نرم‌افزار MAXQDA به منظور تحلیل بیانات استفاده شده است. حاصل تحقیق ۳۶۳ کد، 84 مضمون توصیفی، 38 مضمون سازمان ‌دهنده و 4 مضمون فراگیر بود. مضامین فراگیر چهارگانة حاصل تحقیق شامل شایستگی‌‌های دینی - اعتقادی با 4 مضمون سازمان ‌دهنده، شایستگی‌‌های اخلاقی - انقلابی فردی با 8 مضمون سازمان ‌دهنده، شایستگی‌‌های اخلاقی - انقلابی میان ‌فردی با 8 مضمون سازمان ‌دهنده و شایستگی‌‌های مدیریتی با 18 مضمون سازمان ‌دهنده می‌‌باشد.
 
 
 

چکیده تحمیل هزینه‌­های بسیار بالای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی فساد در چند دهه اخیر موجب گردیده است که مبارزه با فساد به اولویت اصلی بسیاری از کشورها مبدل شود. مفاسد اقتصادی "از موانع بزرگ استقرار نظام سیاسی و حکومتی اسلام و از مشکلات و رنج­‌های مکرری است که هرگاه ظاهر شود تهدیدی برای تحقق "عدالت" و آفت و خطری در مسیر رشد و پیشرفت در همه ابعاد و جلوه‌­های مدیریت سیاسی و حقوقی نظام اسلامی به­شمار می­‌رود. در بررسی دلایل و فلسفه انقلاب اسلامی، در اندیشه­های حضرت امامv و مقام معظم رهبری مبارزه با مفاسد اقتصادی به عنوان یکی از مهمترین اصول مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت مبارزه با مفاسد اقتصادی تا حدی است که مقام معظم رهبری در سال 1380 فرمانی هشت ماده­ای در مبارزه با مفاسد اقتصادی صادر نموده­اند و حتی بر اساس آن ستاد مرکزی مبارزه با مفاسد اقتصادی تشکیل گردید.
تحقیق حاضر با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به بررسی نقش نهادهای تخصصی حاکمیتی در مبارز با مفاسد اقتصادی از منظر فلسفه انقلاب اسلامی می‌­پردازد.
یافته­‌های این پژوهش نشان می­‌دهد که تکثر نهادهای تخصصی حاکمیتی مبارزه با مفاسد، اقتصاد رانتی و نفتی، عدم وجود اراده مؤثر سیاسی دربرخی از نهادهای دولتی، عدم مشارکت جوامع مدنی تخصصی در مبارزه با فساد، ضعف حاکمیت قانون و مقررات مبهم، دخالت دولت در اقتصاد و دولت بزرگ، عدم برخورد علمی با فساد، عدم شفافیت مالی در نظام انتخاباتی و مهمتر از همه عدم اجرای دقیق فرمان هشت ماده­ای مقام معظم رهبری در مبارزه با فساد مهمترین دلایل فساد اقتصادی در کشور تلقی می‌­گردند که ضروری است با اصلاح هنجارها (قوانین)، ساختارها (تاسیس سازمان مبارزه با فساد) و رفتارهای سازمانی، کارآمدی و اثر بخشی نهادهای حاکمیتی را، با تاسیس نهاد ملی شفافیت یا نهاد مبارزه با مفاسد اقتصادی دچار تحول نمود و شفافیت اقتصادی و مالی را با اصلاح ساختارهای نهادی حاکمیتی مبارزه با فساد اصلاح نمود.