فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده

چکیده آموزه‌های فقهی، نقش محوری در تدوین راهبردهای کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد. با توجه به جایگاه کلیدی حاکم شرع در جامعه اسلامی، نگارندگان کوشیده‌اند تا با روش تحلیلی و بررسی ادله فقهی، با محوریت اندیشه امام خمینی+ یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی از بدو تأسیس تاکنون را مورد ارزیابی قرار دهند. پیرامون جواز و منع رابطه با کشور مستکبر، هر یک از طرفین جواز و منع، به ادله فقهی محکمی استدلال کرده‌اند. اما آنچه در تعارض ادله مهم است، چگونگی جمع بین دو دلیل است. بر اساس یافته‌های پژوهش حاضر، نگارنده، عدم جواز را به عنوان شِق بدوی مسئله بیان و در ادامه قاعده مصلحت را به عنوان شِق دوم و قاعده محوری در نحوه تعامل با کشور مستکبر معرفی و همچنین حاکم شرع را نیز به عنوان مجری قاعده (من به یده المصلحه) در نظر می‌گیرد که با نظر کارشناس امر، اقدام به صدور حکم می‌کند.

چکیده علامه شهید، آیت‌الله مرتضی مطهری، از معدود اندیشمندانی بوده که التفات ویژه‌ای به بررسی و رد تحریفات عاشورایی داشته است. توجه ویژه وی در این مباحث، بررسی تطبیقی و در نتیجه آن، تردید جدی در قبول اخباری است که اصل پیام‌های عاشورایی را لوث کرده و اصالت حرکت عظیم اصلاحی سیدالشهداء را زیر سؤال می‌برد. بنابراین، مقاله حاضر درصدد یافتن پاسخ این مسئله است که ممیزه یا ممیزه‌های اصلی مبانی تحریف‌ستیزی در تاریخ مقتل الحسین× در اندیشه و آراء مطهری کدام است؟      

چکیده مقاله حاضر، نسبت میان رفتار دو پدیده مهم در نظام بین‌الملل را در قرن بیستم که یکی برخاسته از جهان مسیحیت به نام «تمدن غرب» و دیگری برگرفته از جهان اسلام به نام «بیداری اسلامی» است بر اساس اندیشه سیاسی حاجی آقا مجتهد شیرازی مورد بررسی قرار می‌دهد. حاجی آقا شیرازی، تمدن غرب را به عنوان قدرت قوی و غالب و جهان اسلام را به عنوان امت تحت فشار و مغلوب، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. وی معتقد است غرب نسبت به علت‌العلل واکنش‌ها، یعنی «تحقیر شدگی» ملت‌ها غفلت نموده و بر همین اساس با اطمینان، وقوع قطعی یک «جنبش بزرگ اسلامی» در واکنش به رفتار تمدن غرب در قرن بیستم را پیش‌بینی می‌کند. سؤال اصلی این است که آیا این جنبش اسلامی، می‌تواند با وقوع انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی+ مطابقت نماید؟ نتایج این پژوهش، بیانگر آن است که ویژگی‌ها و اهداف جنبش اسلامی با انقلاب اسلامی منطبق می‌باشد.    

چکیده یکی از مهم‌ترین نظریه‌های سیاسی ـ اجتماعی که در طول تاریخ از سوی اندیشمندان اسلامی عرضه شده، نظریه ولایت فقیه است که با مجاهدت علمی و عملی امام خمینی+ در قالب حکومت اسلامی، فعلیت یافت. نوپایی این نظریه در عرصه حاکمیت و هجوم فکری بیگانگان برای ایجاد تردید و تزلزل در آن، سبب طرح شبهاتی در این زمینه گردید و ضرورت واکاوی بیشتر را موجب شده است. از جمله شبهاتی که در این زمینه مطرح می‌باشد، شبهه «عدم کارایی مدیریت فقهی در قبال مدیریت علمی» است. در این مقاله ثابت شده که با توجه به دیدگاه امام خمینی در این زمینه، نه تنها مدیریت فقهی در تقابل با مدیریت علمی نیست بلکه مدیریت فقهی با بهره‌گیری از علوم و فنون رایج در امر حکومت و مشورت و رایزنی با متخصصان مربوطه و به کارگیری آنان در مشاغل حکومتی، کارایی لازم در اداره جامعه را خواهد داشت.    

چکیده فرایند سیاستگذاری و قانون‌گذاری مهم‌ترین عرصه‌های تصمیم‌سازی عمومی در جامعه به شمار می‌روند. اتخاذ تصمیمات بهینه در گرو پیروی از اصول منطقی تصمیم‌گیری است. این اصول که در تمامی تصمیمات قابل اجرا است در خصوص تصمیم‌سازی عمومی از اهمیت بیشتری برخوردار است. از سوی دیگر از آنجا که وضع سیاست‌ها و تدوین قوانین در کشور ما در دو نهاد مهم و اثرگذار، یعنی مجمع تشخیص مصلحت نظام و مجلس شورای اسلامی انجام می‌پذیرد ارزیابی فرایند تصمیم‌سازی در این دو نهاد، مشکلات و چالش‌های عملی و اجرایی که در راه اتخاذ تصمیمات مناسب و شایسته وجود دارد را مشخص می‌سازد. به نظر می‌رسد توجه بیشتر به نتایج عملی یک قانون یا سیاست، وجود مدیریت جامع تقنینی برای هماهنگی بخش‌های مختلف قوای سه‌گانه که در فرآیند قانون‌گذاری اثرگذار می‌باشند و مشاوره و مشارکت فراگیر نخبگان و صاحب‌نظران در بهبود روند تصمیم‌گیری عمومی اثرگذار خواهد بود.    

چکیده دغدغه مقاله حاضر ارائه نوعی سنخ شناسی است که بتواند همه دیدگاه‌های نظری را درباره «مردم‌سالاری دینی» پوشش دهد. در این راستا پنج نوع الگو شناسایی شده است. قسم اول، تحت عنوان روایت‌های جمهوری اسلامی که بیشتر در خدمت تأسیسِ اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی قرار داشته‌اند. قسم دوم دیدگاه‌های «مردم‌سالاری دینیِ» مخالف جمهوری اسلامی، از چهره‌هایی که مکتب نظرورزی آنها اسلام است. دیگرِ روایت‌های مردم‌سالاری دینی با مفروض گرفتن اصول قانون اساسی، در صدد آشکارسازی ظرفیت‌های آن هستند که شامل قسم سوم تا پنجم است. قسم سوم بر حقوق و مشروعیت الهی حساسیت بیشتری از خود نشان می‌دهند. قسم چهارم بر حقوق و مشروعیت مردمی حساسیت بیشتری از خود نشان می‌دهند. قسم پنجم بر مشروعیت و حقوق الهی و هم مردمی توأمان توجه دارند. بحث و نظر، در دل آن سنخ‌شناسی، جایگاه تئوریک خود «مردم‌سالاری دینی»، الگوهای متعدد آن و هم مسئله‌های آن را نشان داد.    

چکیده پیشگیری از چالش‌های مذهبی یکی از مهم‌ترین وظایف و مسئولیت‌های روحانیت شیعه محسوب می‌گردد. از جمله ویژگی‌های تفکر کلان‌نگر راهبردی امام خمینی+ و مقام معظم رهبری، توجه به امت اسلامی به عنوان مجموعه ای اثر گذار و کارآمد در جهان پر تلاطم در قرن اخیر بود. این مقاله گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی را فرصتی مناسب برای بررسی کالبدشکافی و آسیب‌شناسی وحدت مذاهب دانسته و بر این باور است که این مهم به یک هم‌اندیشی و برنامه‌ریزی جامع و راهبردی نیازمند است. بدین منظور به بازخوانی اندیشه سیاسی امام و مقام معظم رهبری در این خصوص پرداخته است و رهکارهایی را از آنها استخراج کرده است.    

چکیده میزان تأثیر انقلاب بر شرایط اجتماعی کشورهای حاشیه خزر متناسب با سطح روابط، وجود ویژگی‌های فرهنگی و مذهبی مشترک و یا موانع پیش روی، متفاوت بوده است. مهم‌ترین راهبرد ایران از زمان فروپاشی شوروی تا سال 1995، تأکید بر استقلال این کشورها، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، توسعه همکاری‌های تجاری و اقتصادی، ارائه مزیت‌های ترانزیتی، پرهیز از اقدامات تنش‌زا، رفع اختلافات در منطقه، تأکید بر نفی سلطه قدرت‌های بیگانه در منطقه و تأکید بر حل و فصل مسالمت‌آمیز و تقویت اعتماد فی ما بین ایران و کشورهای منطقه بوده است. مقطع دوم از سال 1995 تا کنون است که روابط این کشورها با جهان غرب، رژیم صهیونیستی و ترکیه و ... رشد قابل ملاحظه‌ای کرده و تبلیغات ضد انقلاب اسلامی در این کشورها شدت گرفته است که توجه بیشتر مسئولین دستگاه دیپلماسی انقلاب اسلامی، در این رابطه تأثیرگذار است.    

چکیده در این مقاله، با بهره‌گیری از مبانی مکتب کپنهاگ، رویکرد رژیم صهیونیستی در امنیتی ساختن برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. نویسندگان این مقاله بر این باورند که تل‌آویو در سال‌های اخیر تلاش کرده است تا برنامه هسته‌ای ایران را به عنوان یک تهدید امنیتی برای خود و کشورهای منطقه و کشورهای اروپایی معرفی کند و از این طریق راه را برای تدوین و اجرای سیاست‌های تنبیهی از سوی شورای امنیت، اتحادیه اروپا و آمریکا فراهم سازد.    

چکیده در مواجهه با دیدگاه‌های مطرح شده در زمینه بیداری اسلامی و بهار عربی یکی از مطالبی که ذهن تحلیل‌گران حوزه سیاست را مشغول کرده این است که کدام یک از این دو مفهوم بهتر می‌تواند رخدادهای اخیر را تبیین کند؟ در این زمینه مطالب متنوعی از سوی نظریه‌پردازان هرکدام از این دو دیدگاه بیان شده که به نوبه خود مبین گوشه‌هایی از این رخدادهاست. فرضیه این مقاله بر این نگاه شکل گرفته است که هرچند تلقی حوادث اخیر جهان اسلام به دیدگاهی با عنوان «بهار عربی» بخشی از رخدادهای اخیر را تبیین کرده و مورد بررسی قرار می‌دهد اما این تبیین نارسا و ناقص است و این مفهوم «بیداری اسلامی» است که می‌تواند به عنوان دیدگاهی جامع‌تر و البته با رویکرد بومی ضمن تأیید بسیاری از ادله مطرح شده از سوی متفکرین معتقد به مفهوم بهار عربی با تحلیلی از درون و واقع‌بینانه‌تر علل وقوع این حوادث را تحلیل کند که نه تنها توصیف رخدادهای اخیر، بلکه توصیف گذشته و آینده آنها را نیز ملموس‌تر و قابل قبول‌تر خواهد کرد.