فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده روایت، به‌عنوان منبعی از قدرت نرم با ایجاد شناخت، چشم‌اندازسازی و اقناع‌سازی در سطح هر جامعه کارکردهای مختلفی دارد که یکی از آنها ایجاد فهم مشترک اجتماعی برای مقابله با تهدیدات و نفوذ است. در این راستا، تلاش شده است که با استفاده از منابع اسنادی- کتابخانه‌ای و روش توصیفی- تحلیلی، ضمن پرداختن به‌ روندِ برساختهِ ‌شدن تصویر حضور آمریکا بر پایه دو روایتِ قبل و بعد از 1342 نزد افکار عمومی در ایران، توانایی روایت‌ها در ایجاد درک واحد جامعه‌ی ایرانی پیرامون رفتار این کشور و تاثیر آن بر همراهی یا مخالفت اجتماعی پیرامون اقدامات آمریکا را بررسی کنیم. بنابراین، در پاسخ به این سوال که، «روایت شکل‌گرفته از آمریکا بعد از سال‌های 1342، چه تأثیری بر افکار عمومی و افزایش توان اجتماعی جمعی جامعه ایرانی جهت مقابله با اقدامات آمریکا در ایران داشته است؟» در پی اثبات این فرضیه هستیم که ایجاد شناخت و فهم مشترک اجتماعی از چهره مداخله‌گرایانه آمریکا چشم‌اندازسازی از ایجاد استقلال ملی و تعیین سرنوشت جامعه توسط خود مردم از طریق روایت جدید، از 1342 به بعد، باعث شکل‌گیری اتحاد و افزایش توان جمعی جامعه در دفع تهدیدات و نفوذ ایالات متحده ‌گردید.

چکیده بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی متنی است که هم زمان با چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی توسط مقام معظم رهبری منتشر شد. با توجه به اهمیت مدیریت و جانشن پروری و تاکید آن در بیانیه گام دوم، بررسی شاخص های گام دوم در جانشین پروری ضروری می نماید. پژوهش فعلی با هدف ارزیابی شاخص های گام دوم انقلاب در جانشین پروری و تدوین الگوی مرتبط انجام شد. محل انجام پژوهش مرکز آمار ایران و معاونتهای آمار و اطلاعات در سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانها بودکه با یک مطالعه تفسیری-استقرایی صورت گرفت. ارزیابی های این مطالعه توسعه ای و با روش آمیخته اکتشافی بود که قسمت کیفی پژوهش، با استفاده از مصاحبه و روش تحلیل مضمون، به منظور ساخت الگو و قسمت کمّی، با استفاده از پرسشنامه و روش تحلیل عاملی تأییدی، به منظور برازش و اعتبارسنجی آن انجام شد. جامعه آماری در بخش کیفی، خبرگان دانشگاهی مسلط به موضوع و تجربی در مرکز آمار و در بخش کمی، کارکنان مرتبط مرکز آمار بودند. برای جمع آوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها بصورت آمیخته و با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی از تکنیک مصاحبه، کدگذاری داده ها و احصا الگوی اولیه و در بخش کمی بعد از جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه و انجام آزمون های آماری، مدل نهایی استخراج شد. یافته ها حاکی از این بود که شاخص های احصا شده از گام دوم انقلاب عبارتند از شایستگی های فردی، شایستگی های معنوی، شایستگی های ارتباطی و مدیریتی و ارزش ها و اعتقادات و در این بین شایستگی های فردی بالاترین جایگاه را در مقایسه با سایر شایستگی ها به خود اختصاص داد.

چکیده با فروپاشی شوروی سابق، نظام تک‌قطبی به رهبری آمریکا در سطح بین‌الملل مطرح شد. سیاست‌های خارجی آمریکا از گسترش پایگاه‌های نظامی در مناطق مختلف، مداخله در جنگ‌های داخلی، منطقه‌ای و نیابتی و غیره را نشان می‌دهد. شکل‌گیری قدرت‌های نوظهور مانند چین و روسیه، شکست‌های پی در پی در کشورهای منطقه غرب آسیا و همچنین ناتوانی در تقابل با ایران به عنوان کشور تأثیرگذار سیاسی و امنیتی در منطقه، زمینه‌ساز افول قدرت آمریکا در سطح بین‌الملل شده است. این پژوهش یک مطالعه توصیفی – تحلیلی بوده و روش گردآوری اطلاعات آن کتابخانه‌ای است و در آن به افول آمریکا در منطقه غرب آسیا و نقش انقلاب اسلامی در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پس از انقلاب اسلامی مقام معظم رهبری تئوری مقاومت و تقابل با سیاست‌های سلطه‌طلبانه آمریکا از سوی ایران را بیان نمودند و این سیاست در ایران اسلامی اجرایی گشت و جمهوری اسلامی برای وسعت بخشیدن به نظریه مقاومت کوشید. نقش امام و مقام معظم رهبری اسلامی در شکل‌پذیری نظریه مقاومت و همگرایی مردم با آن نقش بی بدیل و بنیادی بود و موجبات افول قدرتی آمریکا را در سطح منطقه و بین‌الملل شکل داد.

چکیده یکی از دغدغه‌های اندیشمندان مسلمان تجددگرا طی یکصد و پنجاه اخیر، بررسی علل عقب‌ماندگی جوامع اسلامی و تلاش برای ارائه راهکاری برای تحقق نوعی الگوی بومی و دین‌بنیاد از مفهوم توسعه بوده است. از این رو، شاهد شکل‌گیری تنوعی از الگوهای توسعه در کشورهای اسلامی پیشرو همچون ایران، مالزی، ترکیه، قطر و عربستان سعودی هستیم که با توجه به مقتضیات بومی جوامع داخلی و نیز نوع خوانش از اسلام به الگوهای متفاوتی از یکدیگر منتج شده است(بیان مسئله). در این پژوهش با کاربست راهبرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد در صدد تبیین و شناخت لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت از منظر امام خمینی در دوره رهبری ده ساله ایشان بر جمهوری اسلامی ایران هستیم (روش تحقیق). لذا، پرسش تحقیق بدین صورت قابل ابراز است که با عنایت به اهمیت و جایگاه محوری اندیشه توسعه در نگاه امام خمینی، لایه‌های اندیشگی آن بر چه مؤلفه‌های ابتنا یافته است؟ (سؤال تحقیق) بر اساس دسته‌بندی و مقوله‌بندی یافته‌های تحقیقات موجود، لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت نزد امام خمینی بر 5 کلان‌محور: شناسایی پیشران‌ها، آماده‌سازی، آرمان‌شهرپردازی، ضرورت‌های الگوی توسعه، و نیز غایات الگوی توسعه ابتنا یافته است. بر این اساس، الگوی توسعه در نگاه امام خمینی را می‌بایست به صورت یک نظام اندیشگی منسجم و ساختارمند مورد مطالعه قرار داد که اندیشه پیشرفت را با هدف تعمیق فرهنگ توحیدی، و توسعه جامعه اخلاقی بر اساس ضرورت‌های روانشناختی، عناصر فرهنگ اسلامی و با تأکید بر ابعاد وجودی مختلف انسان، با نگاه تجربه تاریخی تمدنی و به دور از چالش‌های الگوهای غیربومی مورد تأکید قرار می‌دهد.

چکیده انقلاب اسلامی ایران دارای پیامدهای فراملی است که توانست روح تازه ای در کالبد مسلمانان جهان به خصوص شیعیان بدمد. یکی از مهمترین آن ها گروه های شیعی در جمهوری آذربایجان است. شیعیان اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل می دهند و این کشور، دومین کشور شیعی جهان به شمار می رود. دغدغه این مقاله پاسخ به این پرسش است که انقلاب اسلامی ایران در همگرایی گروه های شیعی آذربایجان چه تاثیری داشته است؟با استفاده از نظریه پخش به مثابه چار چوب نظری، به روش توصیفی- تحلیلی، به دنبال اثبات این فرضیه است که «انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان جمهوری آذربایجان که در دهه های گذشته تحت تاثیر نظام سیاسی سکولار حاکم بر این کشور، و به دور از اندیشه اسلام سیاسی و جنبش های دینی به سر می بردند، تحرک و جان تازه بخشیده است. یافته ها و نتایج به دست آمده بیانگر آن است که بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان آذربایجان، از طریق پخش جابجایی، سرایتی و سلسله مراتبی به خاطرقرابت فرهنگی، مذهبی وجغرافیایی دو کشور ایران وجمهوری آذربایجان وهمسویی رهبران احزاب وگروههای شیعی آذربایجان با رهبران انقلاب اسلامی ایران بیش از هر عامل دیگری در میان مبدأ، مقصد و موضوعات پخش تأثیر گذار بوده است.

چکیده ناآرامی های دی ماه ۱۳۹۶ پیامد های جبران ناپذیری بر امنیت کشور داشت .وقوع پدیده های مشابه در آینده می تواند پیامد های مخرب تری بر امنیت کشور داشته باشد از این رو تلاش برای شناسایی مولفه های به وجود آورنده ی این پدیده ها و ارائه راه کار هایی برای جلوگیری از وقوع آن ها و بررسی نوجوانان و جوانان در این ناآرامی ها هدف اصلی این مقاله میباشد.روش تحقیق براساس روش توصیفی _تحلیلی می باشد . بر اساس یافته های پژوهش رابطه معناداری بین ابعاد مختلف عامل بیکاری ، فساد اقتصادی ،گرانی ،گسست نسل ها ،سبک زندگی و رفتار های جمعی جوانان در این ناآرامی ها وجود دارد .اما سوال اصلی که این مقاله در صدد پاسخ به آن است ،این است که نوجوانان و جوانان چه تاثیری بر این ناآرامی ها داشته اند ؟ این مقاله در پی پاسخ گویی به این سوال خواهد بود. در این راستا برای تبیین مسئله از نظریه های 《آلن تورن》 ،مانوئل کاستلز 》و نظریه ی 《محرومیت نسبی》《رابرت تدگار》استفاده شده است . در پاسخ به این پرسش این فرضیه مطرح می شود ؛(عامل بیکاری بیشترین نقش را در اعتراضات در ۱۳۹۶ داشته است .سپس عامل فساد و در انتها نیز عامل گرانی نقش داشته است .همچنین حوادث دی ۹۶ نشان دهنده آن بود که جامعه ی ما دچار یک شکاف نسلی ، گسست نسل ها و سبک زندگی شده است .)

چکیده هدف این پژوهش تعیین وظایف سیاسی استادان و دانشجویان از دیدگاه رهبران جمهوری اسلامی ایران است که به روش پژوهش کیفی انجام شده است و سخنرانی‌های ایشان از زمان آغاز رهبری تا پایان مهر ماه 1398، جمع‌آوری و تحلیل شده است. منابع اصلی سخنرانی‌های امام خمینی () عبارت‌اند از: وبگاه گسترش آرا و اندیشه‌های امام خمینی و کتاب‌های دانشگاه و دانشگاهیان، تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی، رسالت فرهنگیان و دانشگاهیان از دیدگاه امام خمینی؛ و منابع اصلی سخنرانی‌های مقام معظم رهبری، کتاب ‌های روشنای علم، سایه‌سار ولایت در هفت جلد و سخنرانی‌های مندرج در وبگاه مقام معظم رهبری بوده است. وظایف به ‌روش تحلیل مضمون دسته‌بندی، تدوین و کدبندی شد و تحلیل داده‌ها نشان داد وظایف سیاسی استادان و دانشجویان شامل، «کار تشکیلاتی و وحدت سیاسی» با 20/16 درصد؛ «انقلابی‌گری» با 40/14 درصد؛ «ایفای نقش سیاسی» با 25/18درصد؛ «دشمن شناسی» با 85/12درصد؛ «اعتدال در کارسیاسی» با 68/6 درصد؛ «آگاهی و اندیشه سیاسی» با 62/31 درصد، هستند.

چکیده توسعه همه‌جانبه (توسعه اقتصادی، سیاسی و اجتماعی) دغدغه بسیاری از رهبران سیاسی جهان است با این حال در عمل عدم توازن بین سطوح مختلف توسعه نه تنها باعث ناکارآمدی رژیم حاکم شده بلکه زمینه‌های سقوط آنرا نیز فراهم می‌کند. از طرف دیگر وجود بحران‌های سیاسی پی‌در‌پی مانند بحران مشروعیت، بحران هویت، بحران مشارکت، بحران نفوذ و بحران توزیع یک رژیم را به ورطه نابودی می‌کشاند. رژیم پهلوی دوم نیز از این قاعده مستثنی نبوده به گونه‌ای که عدم توازن در سطوح مختلف توسعه (ناهمگونی توسعه) و وجود بحران‌های سیاسی، زمینه‌های پیروزی انقلاب اسلامی و سقوط رژیم پهلوی را فراهم ساخت. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر نقش توسعه‌نیافتگی سیاسی رژیم پهلوی دوم در زمینه‌سازی انقلاب اسلامی بر اساس نظریه‌های لوسین‌پای و ساموئل هانتینگتون می‌باشد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه‌ای و اینترنتی می‌باشد. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که توسعه‌نیافتگی سیاسی رژیم پهلوی در نتیجه انباشت بحران مشروعیت، بحران هویت، بحران مشارکت، بحران نفوذ و بحران توزیع و ناهمگونی توسعه باعث شد این رژیم نه تنها با موفقیت آن‌ها را حل نکرد بلکه این بحران‌ها تراکم پیدا کرد و ضمن ناکارآمد کردن رژیم، ظرفیت‌های نوسازی ایران را از بین برد و در نهایت باعث سقوط رژیم پهلوی و پیروزی انقلاب اسلامی گردید.

چکیده هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تطبیقی نقش طبقات و گروه‌های اجتماعی در انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی است. باتوجه به بررسی های صورت گرفته شباهت طبقات فوق الذکر در انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی به قرار زیر می باشد. طبقه متوسطه: در هر دو انقلاب این طبقه شامل اقشار بازاری و تکنوکرات ها بودند. طبقه کارگر: در هر دو انقلاب علت اعتراض طبقه کارگر، رکود اقتصادی بود. طبقه دهقان: از دلایل شورش این طبقه در هر دو انقلاب، ضعف و بحران دولت مستقر بود. طبقه زمین دار: در هر دو انقلاب وجود اصلاحات از سوی دولت جهت نظارت بر این طبقه بود. طبقه روشنفکر: نقطه مرکزی در هر دو انقلاب مبارزه با استبداد شاهنشاهی بود. طبقه بازاری: در هر دو انقلاب بازاری ها خواهان تسلط بر سرنوشت سیاسی و اقتصادی بودند. طبقه روحانی: هدف اصلی روحانیون از بین بردن قدرت مطلق شاه بود.
همچنین در خصوص وجوه افتراق طبقات در انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی بایستی به موارد ذیل اشاره کرد. طبقه متوسط: در مشروطه خواسته سیاسی بود ولی در انقلاب اسلامی هدف فرهنگی بود. طبقه کارگر: در انقلاب مشروطه نقش روسیه در رشد جنبش کارگری بیشتر بود. طبقه دهقان: دهقانان در مشروطه از نقش گسترده تری نسبت به انقلاب اسلامی برخوردار بودند. طبقه زمین دار: در انقلاب مشروطه املاک خالصه ولی در انقلاب اسلامی اصلاحات ارضی بود. طبقه روشنفکر: در انقلاب مشروطه هدف عدم ایدئولوژی کردن دین بود ولی در انقلاب اسلامی هدف ایدئولوژی کردن دین بود. طبقه بازاری: در مشروطه اعتراض اقتصادی بود ولی در انقلاب اسلامی فرهنگی و اجتماعی بود. طبقه روحانی: در انقلاب مشروطه شیوه رهبری پراکنده بود ولی انقلاب اسلامی منسجم و مستقل بود.

چکیده صنعتی شدن و توسعه صنعتی از شروط لازم برای پیشرفت اقتصادی و زمینه ساز تحولات ساختاری گسترده در حوزه های اقتصادی و فنآوری است . باتوجه به اینکه صنعت نقش بی بدیلی در توسعه اقتصادی کشور ایفا می‌کند هدف این پژوهش جمع بندی بیانات و تبیین گفتمان رهبر معظم انقلاب در حوزه‌ی صنعت است. بنابراین این پژوهش به دنبال این است که پی به بیشترین تأکیدات مقام معظم رهبری در بیاناتشان پیرامون صنعت برده و مشخص کند که بیشترین دغدغه رهبر عالی کشور در حوزه صنعت مربوط به چه موضوعاتی است. این پژوهش بر مبنای رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوا صورت گرفته است. داده‌های مورد نیاز برای این پژوهش، با استفاده از جستجوی موضوعی کلید واژه‌های پژوهش و اعمال پروتکل پژوهش در بین بیانات رهبر معظم انقلاب استخراج و سپس به روش آمیخته (کیفی: تحلیل محتوا-کمی: آمار توصیفی) تجزیه و تحلیل گردید. جامعه آماری شامل تمامی بیانات حضرت آیت الله خامنه‌ای طی سال‌های 1368 تا 1400 است؛ بنابراین جامعه و نمونه بر هم منطبق می‌باشند. نتایج حاکی از آن است که در بیانات مقام معظم رهبری، مقوله‌های کلان «حمایت از تولید داخلی» ، «ارتباط صنعت و دانشگاه» و «حرکت به سمت استقلال صنعتی در راستای خودکفایی اقتصادی» بیشترین وزن و اهمیت را به خود اختصاص داده‌اند.

چکیده هدف از نوشتار حاضر بررسی و نقد مساله‌ی شرط اعلمیت در تعیین رهبر انقلاب اسلامی با تاکید بر نقد دیدگاه آیت الله منتظری است که به روش کتابخانه‌ای ـ اسنادی به انجام رسید. بر اساس ادله فقهی، ولایت و حکومت بر جامعه اسلامی در زمان غیبت، بر عهده فقیه جامع الشرائط است. از یک سو ولایت امر، عمومیت داشته و شامل همه شوون و امور حکومتی می شود. از سوی دیگر، با توجه به گستردگی و تنوع امور کشور، ولی فقیه به تنهایی قادر نخواهد بود در همه ارکان جامعه اسلامی به طور مستقیم ایفای نقش کرده و همه امور مربوط به حکومت را شخصا اداره کند. لذا همانگونه که در قانون اساسی جمهوری اسلامی پیش بینی شده است، ولی فقیه باید بخشی از وظایف و اختیارات خود را به افراد یا گروه های دیگر واگذار کند. یکی از شروط ولایت فقیه که در قانون اساسی مقرر شده و بعدا مورد بازنگری قرار گرفت شرط اعلمیت ولی فقیه است. این شرط مورد انتقاد فقیهانی از جمله آیت الله منتظری قرار گرفت. امام خمینی ازجمله فقهایی است که شرط اعلمیت را صراحتا در ولی فقیه نفی کرده‌اند. امام تاکید کرده‌اند: «فرد اگر اعلم در علوم معهود حوزه‌ها هم باشد اما نتواند مصلحت جامعه را تشخیص دهد و یا نتواند افراد صالح و مفید را از افراد ناصالح تفکیک کند، به طور کلی در حوزه‌ی اجتماعی و سیاسی بینش و قدرت تصمیم گیری نداشته باشد، این فرد در مسائل اجتماعی و حکومتی دارای اجتهاد نبوده و قادر نیست زمام امور جامعه را در دست بگیرد».

چکیده الگوی مردمسالاری بعنوان یکی از بدیع ترین الگوهای نظام های سیاسی بعد از انقلاب 1357ش در ایران استقرار یافت. فرایند تشکیل و تداوم این الگوی حکمرانی متمایز از الگوی لیبرال دموکراسی و در جهت عکس جریان جهانشمول سکولاریسم و تبیین ابعاد مختلف آن محتاج تحقیق است، در این پژوهش، ازاندیشه آیت الله مطهری که رئیس شورای انقلاب و ایدئولوگ آن بود، شاخص های الگوی مردم سالاری دینی و ارتباط درونی آن ها با روش تحلیلی ـ توصیفی و استفاده از از منابع و آثار کتابخانه ای بدست می آید. بر اساس یافته های این پژوهش ایمان به مرجعیت سیاسی دین و جایگاه مردم در سیاست زمینه را برای تاسیس نظام مردمسالاری دینی فراهم می کند، با تاسیس این نظام و برقراری قانون، برابری سیاسی و آزادی؛ ملت و دولت به سمت اقامه عدل و استقلال و در نتیجه رجوع بیشتر به دین و حضور قوی تر مردم خواهد رفت و این وضعیت چرخه تاسیس و تثبیت نظام مردمسالاری دینی را ایجاد می کند.