فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده سازمان‌ها درجهانی پویا و سرشار از تعامل درحال رشدوتکامل می‌باشندکه این امررویکردهای تعاملی دربحث رشدوتوسعه سازمان ها راضروری می‌سازد، درواقع وجودحاکمیت سازمانی درسازمانهایدولتی بسیارحیاتی است و میتواند در بهترشدن عملکردآنهادراجرای خط مشی و سیاست تاثیرگذارباشد. از این رو در این پژوهش به ارائه الگوی حکمرانی سازمانی درسازمان برنامه وبودجه کشور باتاکید برتکامل توأمان به روش داده بنیاد پرداخته ایم. بر این اساس نمونه این پژوهش، آن دﺳﺘﻪازﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن وﺧﺒﺮﮔﺎن سازمان برنامه و بودجه کشور و مطلع به حوزه حکمرانی سازمانی، ﺗﺸﻜﻴﻞﺷﺪه اﺳﺖﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎارزﺷﻲ رادراﺧﺘﻴﺎر ﭘﮋوﻫﺶﮔﺮ ﻗﺮاردﻫﻨﺪ.نمونه نظری مورد مصاحبه بر اساس روش نمونه‌گیری نظری و با استفاده از روش هدفمند، ابتدا تعداد 6 نفر به‌عنوان نمونه هدفمنداولیه پژوهش و در نهایت از 19 نفر مصاحبه شد تا اینکه مدل به اشباع تئوریک رسید. نرم افزار مورد استفاده جهت تجزیه و تحلیل داده ها MAXQDAمی باشد. یافته‌های اصلی پژوهش در دو بخش چارچوب مفهومی و الگوی مفهومی ارائه شده است. در این الگو بر عوامل داخلی مؤثر بر بهره‌وری مانند نیروی انسانی‌، سرمایه‌های فکری و همچنین بستر و ساختار فناوری مدنظر قرار داده است، این مدل باعث افزایش بهره وری مدیریت دانش سازمان برنامه و بودجه کشور و عملکرد اقتصادی شد. همچنین بدون به‌کارگیری استراتژی‌های مناسب درسازمان تحقق حکمرانی سازمان درسازمان برنامه و بودجه کشورباچالش روبرومی‌گردد، ازطرف دیگرمحقق بیان می‌داردکاربردحکمرانی سازمانی درزنجیره خدمات سازمان برنامه و بودجه کشور، پیشبرد رویه‌های مذکور را تسریع می‌بخشد.

چکیده هدف کلی از انجام این پژوهش، بررسی نقش و جایگاه آموزش و پرورش در گفتمان­ سازی ارزش ها و آرمان ­های انقلاب اسلامی است. این پژوهش با بکارگیری روش تحلیل محتوای کیفی به واکاوی متون، پژوهش­های صورت گرفته و همچنین اسناد و تحقیقات انجام شده در این حوزه پرداخته است. لذا پژوهش حاضر نیز سعی در پر رنگ کردن نقش و جایگاه آموزش و پرورش در گفتمان­ سازی ارزش ­ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی داشته است، نتایج پژوهش حاضر نشان می­ دهد که نمی­توان نقش آموزش و پرورش را در معرفی ارزش­ ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی نادیده گرفت؛ ولیکن در طی این چهل سال از گذشت انقلاب اسلامی، آموزش و پرورش در برنامه های تربیتی و آموزشی خود نتوانسته به نحو مطلوب ارزش ­ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی را به دانش ­آموزان منتقل کرده و در گفتمان سازی آن موفق باشد، لذا برنامه ها و فعالیت های پرورشی و تربیتی نظام آموزش و پرورش از حیث توجه به آموزه ­های اصیل انقلاب اسلامی و گفتمان­ سازی آن نیازمند تجدید نظر و اصلاح می­باشد.

چکیده نقش روشنفکران در شکل گیری انقلاب اسلامی ایران و کوشش آنان برای ارتقای آگاهی سیاسی مردم امری انکارناپذیر است. هدف این مقاله مطالعه سیر تحول روشنفکری در ایران، به منظور بررسی زمینه‌های تغییر بیعت روشنفکران با رژیم پهلوی و همینطور نتایج آن بر وقوع انقلاب است. بر مبنای یک تقسیم‌بندی، روشنفکران ایرانی از آغاز تا پایان دورة پهلوی در سه نسل قرار می‌گیرند: نسل اول: روشنفکران عصر حیرت؛ نسل دوم: روشنفکران شبه مدرن یا غرب‌گرا و نسل سوم: روشنفکران بومی‌گرا. روشنفکران نسل اول و دوم تحت تاثیر اندیشه غرب‌گرایی و تجدد آمرانه بودند، اما نسل سوم با گذر از نوسازی آمرانه و غرب‌گرایی، بیشتر رنگ و بوی مذهبی و بازگشت به هویت خویشتن به خود گرفت. هدف اندیشه‌گران این جریان، احیای تفکر جدیدی درباره دین و هویت بومی بود. همانطور که کرین برینتون نیز در کتاب کالبدشکافی انقلاب آورده است، جابه جایی وفاداری روشنفکران را می‌توان یکی از نشانه‌های وضعیت پیشا انقلابی دانست. روشنفکران بومی‌گرا، که تا آن زمان، آرمان‌ها و مسیر متفاوتی از باقی قشرهای جامعه در پیش گرفته بودند، در کنار توده مردم قرار گرفتند و این تغییر رویه، به تعبیر کرین برینتون نشان از «تغییر بیعت روشنفکران» داشت و در وقوع انقلاب اسلامی نقش تاثیرگذاری داشت.

چکیده انقلاب اسلامی ایران با محوریت دین در قرن بیستم با شکل و محتوای متفاوتی نسبت به سایر انقلاب های جهانی به وقوع پیوست و شاخص‌های گوناگونی از قدرت نرم با وقوع انقلاب اسلامی ایجاد شد که منشا تحولات اساسی در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی شد. در طی سال‌های اخیر، مقوله جهاد تبیین به عنوان یک عنصر نوظهور همانند سایر عناصر، نقش موثری در تولید و تقویت قدرت نرم انقلاب اسلامی داشته است. مقاله حاضر با هدف تحلیل نقش جهاد تبیین در تقویت قدرت نرم انقلاب اسلامی درصدد است تا نقش و جایگاه جهاد تبیین را شناسایی و ابعاد و زوایای آن را مشخص کند. براین اساس با روش توصیفی – تحلیلی به نقش و جایگاه جهاد تبیین در قدرت نرم انقلاب اسلامی پرداخته می‌شود. سؤال اصلی بدین صورت است که جهاد تبیین چه نقشی در تقویت قدرت نرم انقلاب اسلامی دارد؟ یافته های پژوهش نشان داد کــه جهاد تبیین با تقویت گفتمان سیاسی اسلام، تفوق وفاق ملی، تقویت عدالت خواهی، تعالی گفتمان اسلام سیاسی و جذاب سازی فرهنگ اسلامی، نقش موثری در قدرت نرم انقلاب اسلامی دارد. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که جهاد تبیین به عنوان یک مولفه کلیدی و بی‌نظیر، نقشی اساسی در تقویت قدرت نرم انقلاب اسلامی دارد.

چکیده هشت سال دفاع مقدس جزئی مهم از تاریخ ملت ایران و پاسداری و نشر فرهنگ دفاع و حماسه آفرینی‌های ایثارگران و لزوم توجه به گسترش آن در جامعه، از وظایف آحاد ملت است. هدف این تحقیق طراحی، ساخت و بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه فرهنگ ایثار و شهادت بر اساس بیانات مقام معظم رهبری بود. پژوهش در قالب یک طرح پژوهش همبستگی انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانشجویان دانشگاه فرهنگیان استان لرستان در سال تحصیلی 1400 تشکیل می‌دهند. نمونه پژوهش در مطالعه اول تحلیل عاملی اکتشافی 350 و در مطالعه دوم تحلیل عوامل تأییدی 400 نفر از دانشجویان دانشگاه فرهنگیان بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی، با استفاده از نرم‌افزار SPSS-26 و AMOS-24 استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل عامل اکتشافی سیزده عامل را شناسایی کرد که در مجموع این سیزده عامل 21/67 درصد از واریانس فرهنگ ایثار و شهادت را تبیین می‌کنند. نتایج تحلیل عامل تأییدی 110 گویه را در سیزده عامل (چهار عامل ایثار و نه عامل شهادت) تأیید کرد. آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه فرهنگ ایثار و شهادت 98/0 و برای ولایت‌مداری 90/0، خدامحوری 80/0، استقامت و پایداری 91/0، مجاهدت زیستی 82/0، امر به معروف و نهی از منکر 85/0، نیایش و خودسازی 89/0، هویت ملی و فرهنگ‌پذیری 87/0، عزت‌نفس/ ظلم ستیزی 94/0، علم و آگاهی 83/0، احترام به دیگران 86/0، عدالت طلبی 86/0، عدم تعلق به دنیا 90/0 و خلاقیت و نوآوری 87/0 به بدست آمد. می‌توان گفت پرسشنامه فرهنگ ایثار و شهادت از روایی و پایایی لازم در جمعیت دانشجویان برخوردار است و از آن می‌توان به عنوان یک ابزار پژوهشی مناسب استفاده کرد.

چکیده پژوهش حاضر به دنبال ارائه الگوی پارادایمی ویژگی‌های دانشگاه تمدن‌ساز در فرایند تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر آیه الله خامنه‌ای است. این پژوهش از نوع کیفی است که با به‌کارگیری نظریة داده‌بنیاد و روش سیستماتیک انجام شد. هدف اصلی این مقاله توسعه و تقویت دانش بومی در موضوع دانشگاه تمدن-ساز است؛ برای همین اندیشه‌های آیت الله خامنه‌ای به عنوان مبنای تحلیل انتخاب شده است. کمک به جریان تحلیل علمی در کشور با محوریت اندیشه‌های آیت الله خامنه‌ای و تقویت نقش آکادمیک دانشگاه‌ها در مطالعات راهبردی، از جمله اهداف فرعی این پژوهش است. بر مبنای این روش، داده‌ها که سخنرانی‌های آیه الله خامنه‌ای، طی سالهای 1352 تا 1401 می باشد، طی سه مرحلة کدگذاری باز و محوری و انتخابی تحلیل شدند. در سه مرحلة کدگذاری، مقوله‌های اصلی و فرعی شناسایی و به یکدیگر مرتبط شدند که عبارت بودند از: شرایط علّی (تحول معرفتی، تحول اخلاقی، تحول فقهی)، شرایط زمینه‌ای (ایجاد گروه‌های تحقق بخش دانشگاه تمدن ساز و سازماندهی گروه‌های تحقق بخش دانشگاه تمدن ساز)، شرایط مداخله‌گر (مدیریت منابع انسانی و فرهنگ سازمانی)، راهبردها (راهبردهای جذب و راهبردهای آموزشی)، و پیامدها (توانمندسازی اخلاقی، توانمند سازی معرفتی و تواتمند سازی فقهی). در نهایت نیز پارادایم کدگذاری تشریح شد و مدل نهایی شکل گرفت. بر این اساس، توجه به مدل ارائه‌شده می‌تواند زمینه‌ساز تحقق عملی دانشگاه تمدن‌ساز از منظر آیه الله خامنه‌ای و بهره‌گیری از مزایای آن شود.

چکیده در جامعه اسلامی، طبق ادله نقلی و عقلی، والیان و مردم نسبت به هم حقوق و تکالیفی دارند که هر کدام باید تکالیف خود را به طور کامل انجام دهند و در مقابل، حقوق خود را نیز به بهترین وجه استیفاء نمایند. یکی از تکالیف مردم نسبت به والیان، انتخاب شایسته و اعتماد به آنها در واگذاری امور است و در مقابل یکی از حقوق مردم نسبت به این اعتماد و انتخاب، حق سوال و استیضاح نسبت به وظایف محوله است. در سالهای اخیر، طرحی دوفوریتی در مجلس قانونگذاری مطرح گردید که سوال از مسئولین با هدف جلب توجه را مردود شمرده و برای آن جرم انگاری نیز می-نمود. اما طبق پژوهش حاضر اولاً این طرح و هر طرح مشابه آن، با ادله نقلی و عقلی موجود در منابع اسلامی منافات داشته و اتفاقا در آموزه‌های اسلامی، اعم از آیات و روایت و سیره مسلّم نبوی(ص) و علوی(ع)، تاکید بر استیفای این حق بوده است. ثانیاً سلب حق سؤال و مطالبه‌ی مردمی از مسئولان دولتی و زمامداران، با اصل «آزادی بیان» مندرج در قانون اساسی در تعارض است و ثالثاً با موازین حقوق بشری و اصول جوامع دموکراتیک همچون اصل آزادی عقیده و آزادی مطبوعات و نظایر آن، که ایران نیز داعیه‌دار آن است نیز همخوانی ندارد. پژوهش حاضر، با استناد به منابع کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی-تحلیلی، به بررسی حق سؤال و رد اساسی طرح دوفوریتی مذکور و طرح‌ها و لوایح احتمالی مشابه آن، بر مبنای آموزه‌های فقهی و حقوق اسلامی می پردازد.

چکیده امام خمینی اندیشمندی ذوابعاد است که جنبه های فلسفی، کلامی، فقهی و عرفانی در دیدگاه ها و اندیشه ایشان نمود دارد.اینکه اندیشمندی خود حاصل جمع این جنبه های متفاوت باشد آن فرد را دارای اهمیت می کند اما اینکه این اندیشه ها در صحنه عمل پیاده شود اهمیت آن فرد را مضاعف میکند.سوای از اهمیت نظری و عملی عام امام خمینی در این مقاله به نسبت اندیشه امام خمینی با اندیشه عرفانی آیت الله شاه ابادی(استاد خود) مورد بررسی قرار میگیرد.روش این مقاله توصیفی – تحلیلی است. یافته ها حکایت از این دارد، یک نوع دو قطبی در عرفان که در شکل وضع موجود / وضع مطلوب (در شکل تقابلی) بازنمایی می شود، در اندیشه های شاه ابادی وبالتبع آن امام خمینی نمود یافته است؛گذر از عرفان به نظریه سیاسی که از اندیشه و بحران شناسی شاه آبادی آغاز شده و به اندیشه سیاسی تاسیسی امام خمینی می رسد در شکل گسترده و در «عمل» یعنی رهبری سیاسی نمود می یابد.

چکیده انقلاب‌ها پدیده‌های هستند که ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه را دگرگون ساخته و نظم جدیدی برقرار می‌سازند. تثبیت نظم جدید در عصر مدرن مبتنی بر تدوین قانون اساسی است. بنابراین در دو انقلاب بزرگ عصر مدرن در ایران، انقلابیون پس از پیروزی، تدوین قانون اساسی را در اولویت قرار دادند. با توجه به اینکه قوانین اساسی دارای وجوه متعددی هستند در این نوشتار سعی شده است رویکرد انقلابیون نسبت به کنترل نفوذ و تحدید قدرت خارجی در تدوین قانون اساسی مورد بررسی قرار گیرد. شایان ذکر است با توجه به فاصله زمانی عصر حاضر با زمان تدوین دو قانون اساسی، برای درک دقیق‌تر متون این دو قانون،‌ از روش سه وجهی اسکینری مبتنی بر مؤلف، متن و شرایط اجتماعی، استفاده شده است. بررسی‌های صورت گرفته بر اساس روش سه‌گانه اسکینری، بیانگر این است که تحدید قدرت و کنترل نفوذ خارجی یکی از دغدغه‌های اصلی و مشترک کنشگران دو انقلاب بوده است. ولی رویکرد و راهبرد کنشگران در دو انقلاب در این خصوص باهم متفاوت است. به‌نحوی‌که راهبرد قانون اساسی مشروطه، دفاعی و مبتنی بر حفظ حریم ایران از دست‌اندازی قدرت‌های بزرگ است در مقابل راهبرد قانون اساسی جمهوری اسلامی برای کنترل نفوذ خارجی، تهاجمی و بسط حوزه تمدنی اسلامی شیعی در آن سوی مرزهای ایران اسلامی است.

چکیده در این مقاله انقلاب و نظام انقلابی از دیدگاه‌های متفاوت مورد بررسی قرار می‌گیرد.
مسئله این است که برای جلوگیری از استحاله انقلاب و تبدیل نشدن آن به سیستمی محافظه‌کار و نیز محدود نشدن دایرۀ انقلاب، چه راه‌حلی وجود دارد. آیت‌الله خامنه‌ای و لئوتروتسکی و به‌گونه‌ای دیگر آرنولد توین بی از منظرهای مختلف به مسئله پاسخ داده‌اند. آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است با توجه به استمراری بودن و تکاملی بودن پدیدۀ انقلاب، نظام سیاسی برآمده از آن همواره باید انقلابی بماند تا مانع از رکود و ایستایی گردد. وی بدین منظور «نظریه نظام انقلابی»، را ارائه داد.
لئوتروتسکی برای جلوگیری از شکست انقلاب روسیه و صدور آن به کشورهای دیگر، «نظریه انقلاب مداوم» را مطرح کرد. آرنولد توینبی، تحولات تمدن‌ها (حدوث، بقا و زوال) را با طرح اندیشه «معارضه و واکنش» توجیه نمود.
از نظر روشی، موضوع با استفاده از مطالعه توصیفی- تطبیقی در چارچوب سه مکتب اسلام، مارکسیسم و لیبرالیسم بررسی اجمالی شده است.
کلید واژگان: آیت الله خامنه‌ای، نظام انقلابی، انقلاب، تمدّن، انقلاب مداوم، تروتسکی، توین بی.
طرح مسأله:
تبدیل فرایند انقلاب به نظام و چگونگی حفظ روحیه انقلابی از موضوعات مورد مناقشه درخصوص انقلاب و پیامدهای آن است. باور عمومی در بین نظریه‌پردازان انقلاب این است که با پیروزی انقلاب و تغییر ساختار نظام مستقر و تأسیس نظام سیاسی جدید، مأموریت انقلاب به پایان می‌رسد و محافظه‌کاری جای روحیه انقلابی را می‌گیرد.
یکی از سؤالاتی که ذیل پرسش از پیامدهای انقلاب‌ها مطرح است، این است که برای جلوگیری از تبدیل روحیه انقلابی به محافظه‌کاری و در نتیجه محدود نشدن زمانی و مکانی دایره انقلاب، چه راه‌حلی وجود دارد. برای پاسخ به این پرسش، اندیشمندانی از مکاتب مختلف نظریه‌هایی ارائه داده‌اند که می‌توان آیت‌الله خامنه‌ای، لئو تروتسکی و ارنولد توین بی را در زمرۀ آنان قرار داد.
آیت‌الله خامنه‌ای «نظریه نظام انقلابی»، تروتسکی نظریه «انقلاب مداوم» و توین بی