فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده

چکیده این نوشته در پی بررسی نسبت میان نهضت سال­های 1357-1356 ایران با آراء و مواضع جریان‌های سیاسی- فکری آن دوره هاست. بدین‌منظور، پس از طرح مسئله، ابتدا به وضعیت عمومی کشور در آن مقطع تاریخی اشاره شد. سپس آرا و مواضع مهم‌ترین جریان‌های سیاسی – فکری مطرح آن مقطع، مورد بررسی قرار گرفت. برخی از آن جریان‌ها، فاقد گفتمان فراساختاری بوده و فقط در چهارچوب سلطنت مشروطه می‌اندیشیدند و عمل می‌کردند (جبهۀ ملی، نهضت آزادی، کانون نویسندگان، مراجع تقلید). برخی دیگر معتقد به عبور از رژیم پهلوی بودند اما قادر به بسیج عمومی نبوده و مطالبه‌ی آنها نیز جمهوری اسلامی نبود (مجاهدین خلق، مارکسیسم). در این میان، امام خمینی (ره) هم به عبور از رژیم پهلوی و استقرار نظام اسلامی باور داشت و در این باره نظریه‌‌پردازی کرد، هم قادر به بسیج عمومی و همراه ‌ساختن دیگر جریان‌ها با گفتمان خود بود و در این زمینه اقدام عملی کرد. بنابراین، شکل‌گیری نهضت و مطالبات آن، بازتاب عملی اقبال ملت به آراء و مواضعی بود که ایشان از سال 1341 به بعد مطرح کرده بودند.    

چکیده وجود دگر یا دشمنی به نام ایالات متحده آمریکا یکی از متغیرهای ثابت و معناساز حاکم بر سیاست خارجی ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران تا کنون بوده است. سایه این غیر بر سر تصمیمات خارجی به قدری جدی است که تقریبا کلیه رویه‌ها و روندهای دیپلماسی ایران پس از انقلاب اسلامی را تحت تأثیر، بل تحت الشعاع خود قرار داده است. الگوهای دوستی/دشمنی، همگرایی/ واگرایی و ائتلاف/افتراق طراحی نمی‌شوند مگر با در نظر گرفتن این غیر؛ مرزهای میان خودی/غیرخودی، وطن‌پرست/وطنفروش، بومی/ بیگانه، مقاوم/سازشگر ترسیم و تحدید نمی‌شود مگر با در نظر گرفتن این غیر. هیچ مطالعه و پروژه‌ای و هیچ تدبیر و تصمیمی در دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران سامان و سازمان نمی‌یابد مگر آن که رد پایی از این غیر را در سرزمین تحلیلی خود داشته باشد. فرضیه اصلی این مقاله آن است که غیریت آمریکا به‌عنوان فصل مشترک خرده‌گفتمانهای ظهور و بروز یافته پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران توانسته به مثابه نقطه آجیدن خرده گفتمان‌های ثبوت یافته عمل کند و با وجود اختلافات روشی- تاکتیکی آن‌ها در برخورد با این غیر، به نوعی وحدت در عین کثرت را در هویت‌یابی گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی به‌عنوان یک ابرگفتمان هژمونیک طرح‌ریزی نماید.      

چکیده این نوشتار تأثیر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) در بیداری اسلامی را مورد بررسی قرار می‌دهد . شوه کار در این پژوهش بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای با مراجعه به آثار به‌جای مانده از ایشان اعم از سخنرانی، پیام، کتاب، اعلامیه، و سیره‌ی عملی ایشان نسبت به بیداری اسلامی در کشورهای اسلامی و خصوصاً بین جوانان می‌باشد.   در این نوشتار از تأثیر اندیشه‌های امام خمینی(ره) در قالب سخنرانی کتاب و اعلامیه‌های ایشان سخن به میان آمده است و نقش هدایت‌گری و بیدارگری ایشان نسبت به مسلمانان و جوانان کشورهای اسلامی منطقه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته همچنین اعتراف دوست و دشمن نسبت به برانگیختن روح تعهد بیداری و خودباوری و ظلم‌ستیزی ایشان نسبت به مسلمانان منطقه و تأثیر شگرف اندیشه‌های سیاسی ایشان نسبت به بیدرای اسلامی بحث و ارزیابی شده است.    

چکیده بررسی ابعاد گوناگون شخصیت علمی ‌و معنوی و بازخوانی اندیشه­های حکومتی و مدیریتی امام خمینی(ره) و معرفی آن به نسل­های آینده وظیفه­ای خطیر برای نخبگان و فرهیختگان علمی‌و پژوهشگران کشور است، تا از این رهگذر، گستره و عمق این تأثیر علمی‌و فرهنگی بر توده­ها و آحاد ملت اسلامی‌بازشناسی شده و ترویج اندیشه­­های دینی امام راحل در حوزه­های مدیریت و رهبری انجام پذیرد. مقاله­ی حاضر در صدد تبیین شاخصه­های رهبران خدمتگزار در نظام جمهوری اسلامی‌با تأمّل بر آموزه­­های نظری و سیره­ی عملی حضرت امام خمینی(ره) می­باشد که به شیوه­ی توصیفی- تحلیلی با استناد به منابع و متون دینی مرتبط در این زمینه از جمله کتاب صحیفه امام نگاشته شده است. نتایج حاصله نشان می­دهد: خودسازی و تهذیب نفس، تکلیف­مداری، مسئولیت­پذیری، عدالت­محوری، قانون­مداری، انتقاد پذیری، بصیرت و آگاهی، صداقت و راستگویی، امانت­داری، ساده­زیستی، تواضع و فروتنی و رفق و مدارا به­عنوان صفات رهبران خدمتگزار در نظام جمهوری اسلامی‌از دید حضرت امام(ره) می­باشد.    

چکیده بر اساس آیات قرآن کریم، زن و مرد هر دو از یک هویت و حقیقت انسانی واحد و یکسان برخوردارند و هیچ یک بر دیگری برتری ندارد.در این پژوهش با بررسی تفسیری برخی آیات مرتبط با جایگاه و شئون زنان، برداشت‌های نادرست و تلقی‌های محدودیت ‌انگارانه درباره‌ی حضور اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان در جامعه و انقلاب اسلامی با استناد به نظریات فریقین مردود دانسته شده است. در این پژوهش کتابخانه‌ای، پس از برشمردن مصادیق و مواردتجلی مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در جامعه اسلامی از قرآن کریم و سیره معصومین، مبانی جواز مشارکت سیاسی آنان در انقلاب اسلامی، استنباط و تببین شده است.    

چکیده این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی در پی آن است با تأکید بر آیات قرآنی ضمن پاسخگویی به چیستی جنگ نرم، الگوی جنگ نرم را در چهارچوب گفتمان انقلاب اسلامی فهم و تحلیل نماید و در ادامه مبانی و مؤلفه‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران را توضیح دهد. بقاء و استمرار نظام‌های دموکراتیک و مردم سالار وابستگی زیادی به قدرت نرم دارد و این مؤلفه‌ای است که نظام های اقتدارگرا به‌شدت از آن محرومند. افزایش قدرت نرم توانایی جذب افکار، اذهان و قلوب مردم را فراهم می‌کند و از طرفی دیگر منجر به هم افزایی و ذخیره‌سازی قدرت سخت و نیمه‌سخت در مواقع بحرانی می شود. این تحقیق نشان می‌دهد پایه و اساس قدرت جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با نظام‌های لیبرال دموکراسی غربی از نوع قدرت نرمی است که بر پایه ارشاد است و نه اجبار و اغواء و لذا این نوع قدرت باز تعریفی از نگرش آیات قران به قدرت است. مبانی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بر گرفته از فرهنگ اسلام ناب محمدی است که توانسته افکار و اذهان مردم ایران را به‌خود جلب کند.      

چکیده اعتماد سیاسی امری ذهنی و برآیند نگرش شهروندان یک جامعه سیاسی نسبت به ماهیت و رفتار نظام سیاسی جامعه و پیش بینی آینده سیاسی نظام است. بخشی قابل توجهی از احساس اعتماد سیاسی در فضای رقابت رسانه ها شکل می گیرد یا دستخوش تغییر می گردد. این پژوهش در پی یافتن پاسخ این سئوال است که در دنیای چند رسانه ای کنونی که شهروندان در معرض رسانه های متعددی هستند اعتماد سیاسی چگونه حاصل می شود؟ آیا اصولاً فضای متکثر رسانه ای نقش مؤثری بر اعتماد سیاسی دارد؟ اعتماد سیاسی حاصل شده در این فضا چه ماهیت و کیفیتی دارد؟ یافته­های پژوهش نشان می دهند که در فضای چند رسانه ای، برای تولید و تقویت اعتماد سیاسی در جامعه­ی متحرک و پویای ایران که دارای گرایش های متنوع سیاسی است بایستی ظرایف و راهبردهای رسانه ای اعتماد بخشی اتخاذ گردد و مرجعیت رسانه ملی را برای شهروند گزینش گر حفظ و تقویت نمود. تقویت اعتبار و مرجعیت رسانه رسمی داخلی تقویت اعتماد سیاسی شهروندان ایرانی به نظام سیاسی کشور را در پی خواهد داشت.    

چکیده با وجود گذشت بیش از سه دهه از وقوع انقلاب اسلامی ایران و تأکیدات مکرر سران انقلاب بر سیاست صدور انقلاب هنوز این هدف به‌صورت مطلوب محقق نشده است (تاریخچه). بنابراین بررسی اینکه چرا صدور انقلاب به کندی پیش رفته و ارائه راهکارهای که این هدف را تسریع بخشد ضرورت دارد (مسأله) هدف این مقاله شناسایی راهکارهایی است که امکان صدور انقلاب اسلامی را در فضای منطقه‌ای کنونی که برآمده از فرایند بیداری اسلامی است تقویت نماید، از این رو مقاله بیش از آنکه در جستجوی شناخت توصیفی و یا تحلیلی فرایند صدور انقلاب باشد در صدد است تا راهبرد مشخصی را برای تقویت تأثیرگذاری ایران بر فرایند بیداری اسلامی ملت‌های عرب خاورمیانه و شمال آفریقا ارائه دهد (هدف). این مقاله بر اساس روش توصیف تحلیلی- علی است که بر اساس آن تأثیرات متغیر متسقل دیپلماسی فرهنگی بر صدور انقلاب اسلامی به‌عنوان متغیر وابسته سنجیده می شود (روش). در این راستا مقاله با تأکید به اینکه مؤلفه فرهنگی قدرت ملی ایران مؤثرتر از سایر مؤلفه ها است، اتخاذ راهبرد دیپلماسی فرهنگی را مفید در حصول به مقصود دیده است. در این راستا ابعاد گوناگون دیپلماسی فرهنگی نیز معرفی شده که شامل دیپلماسی رسانه‌ای، علمی، ورزشی، حج و مناسک مذهبی و دیپلماسی شهری است (یافته).    

چکیده شهر در گفتمان انقلاب اسلامی، هنوز جایگاه نظری و عملی خویش را برای تصویرپردازی آرمان شهر، نیافته است. آینده مدیریت و برنامه‌ریزی شهری بر مبنای شکل‌دهی جدید برنامه‌ریزی از طریق فرهنگ جامعه اسلامی ایرانی قابل ترسیم می‌باشد. از مطالعه و تحلیل سه حوزه نظریه برنامه‌ریزی، نظریه فرهنگ و آینده پژوهی امکان تدوین رویکردها و روش‌های نوین مدیریت و برنامه‌ریزی شهری مهیا می‌گردد. حال با توجه به مسأله فوق سؤال این است که آینده برنامه‌ریزی در نظام توسعه شهری بر پایه گفتمان انقلاب اسلامی چه سناریوهایی می‌تواند داشته باشد؟ با توجه به مطالعات و بررسی‌های انجام گرفته، عوامل و روندهای مؤثر مورد بررسی قرار گرفته است. پس از شناخت روندهای و پیشران‌های در زمینه موضوع پژوهش، جایگاه پیشران‌هایی با عدم‌قطعیت بالا که در عین حال با اهمیت‌ترین آن‌ها نیز هستند، با استفاده از نظر خبرگان مشخص گردید و عدم‌قطعیت‌های "جریان اقتصادی- اجتماعی یا جریان سیاسی"، "تغییر در نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری (مدیریت یکپارچه شهری یا مدیریت بخشی)" و "تغییر در سبک زندگی و امید به آینده (نگرش مادی- نگرش ارزشی)" به‌عنوان با اهمیت‌ترین عدم‌قطعیت‌ها شناخته شدند. همچنین با توجه به ارتباط معنادار این سه عدم‌قطعیت فضای سه بعدی شکل گرفته است. با در نظر گرفتن ترکیب مناسب برای فضای مطرح شده فضای سناریوی‌ها در آینده پیش‌رو تبیین شده است.    

چکیده بدون شک انقلاب اسلامی ایران یکی از مؤثرترین تحولات در دهه‌های اخیر خاورمیانه محسوب می‌شود، و روح و اندیشه این انقلاب در بسیاری از تحولات منطقه‌ای به‌طور چشمگیری تأثیرگذار بوده است. با توجه به اهمیت تحولات اخیر در خاورمیانه هدف پژوهش حاضربررسی، تجزیه وتحلیل ظرفیت‌ها و چالش‌های موجود در بطن این تحولات برای انقلاب اسلامی ایران در راستای تأثیرگذاری و الگودهی به این جنبش‌ها به‌ویژه جنبش مردم یمن می‌باشد. ارتباط انقلاب اسلامی ایران با تحولات دهه­ی اخیر خاورمیانه، از مباحثی است که توجه پژوهشگران را به خود جلب نموده و پژوهش‌های فراوانی در این زمینه صورت گرفته است. از طرفی تحولات اخیر یمن از مباحثی است که سؤالات فراوانی را پیش‌روی پژوهشگران قرار داده و فهم آینده مسایل مرتبط با این حوزه را از اهمیت فراوانی برخوردار ساخته است. بر این اساس سؤال اصلی مقاله حاضر این است انقلاب اسلامی ایران چه نقشی در جنبش الحوثی (انصارالله) و تحولات اخیر یمن داشته است؟ و بازتاب‌های آموزه‌های انقلاب اسلامی ایران در مسلمانان به‌ویژه شیعیان کشور یمن به چه صورت بوده است؟ یافته اصلی این نوشتار دلالت می‌کند که جنبش انصارا... و انقلاب مردم یمن، به‌دلیل ماهیت شیعی از انقلاب اسلامی ایران تأثیر پذیرفته است و انقلاب این کشور با الگوپذیری از انقلاب اسلامی ایران تا کنون به پیروزی‌هایی دست یافته است. نگارنده با استفاده از چهارچوب نظری سازه‌انگاری و با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی در صدد دستیابی به عوامل زیرساختی ایجاد اعتراض‌های مردمی در این کشور و شناخت ماهیت این جنبش، و ارتباط آن با انقلاب اسلامی ایران می‌باشد، زیرا که این امر مهم برای پیش‌بینی تحولات بعدی منطقه ضروری است.