فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده چالش دولت سازی اسلامی کارامد در گام دوم انقلاب اسلامی میباشد. پرسش اصلی: چالش دولتسازی کارگذاری کارامد در گام دوم انقلاب اسلامی چه میباشد؟ پرسش های فرعی: چرا؟ چیست؟ چگونه؟ پیشفرض: دولتسازی کارگذاری کارامد در گام دوم انقلاب اسلامی، برترین چالش، الگوسازی اسلامی ایرانی پیشرفت، راهبرد و تمدنسازی نوین اسلامی، چشم انداز گام دوم انقلاب اسلامی ایران میباشد. فرضیه: «چالش دولتسازی کارگذاری کارامد در گام دوم انقلاب اسلامی؛ نقش راهبردی، کارویژه کارگذاری با کارکردهای سیاستگذاری و سیاستمداری دولت است». توضیح فرضیه:کارگذاری دولت و دولت کارگذاری مدل متعادل و میانه دو مدل متعارض یکی و در یک سویه دولت کارپردازی حداقلی سرمایه سالاری لیبرالیستی و سیاست عدم دخالت و در سویه دیگر متعارض دولتسالاری کارگزینی حداکثری سوسیالیستی است. نتیجه: چالش دولتسازی کارگذاری کارامد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در گام دوم انقلاب اسلامی، مدل دولت معمار الگوسازی اسلامی ایرانی پیشرفت بخش عمومی و بخش خصوصی میباشد. روششناسی: تحلیل متن و محتوایی اهم آثار و آراء قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و بیانیه گام دوم است.

چکیده با توسعه تکنولوژی ارتباطی نقش‌آفرینی دولت‌ها در کنترل بسیاری از امور به ویژه جریان اطلاعات کنترل و هدایت افکار عمومی و روز به روز تضعیف می‌شود؛ همچنین فضای مجازی سبب دگرگونی ریخت جامعه و اخلال در نظام ارزشی، گسترش جاسوسی نوین و توسعه نبردهای هیبریدی شده و از این جهت، تهدیدات امنیتی جدی را شکل داده است. در شرایط کنونی، زیرساخت ارتباطی موجود در ایران، وابستگی قابل توجهی به شبکه جهانی اینترنت دارد و این موضوع، چالش‌های جدی برای استقلال و امنیت جمهوری اسلامی ایران تولید کرده است. به‌دلیل عدم اطمینان پذیری چنین ساختار ارتباطی‌ای، پایداری و امنیت ارتباطات بر بستر شبکه موجود نیز به مخاطره خواهد افتاد. هدف این پژوهش، تبیین نقش شبکه ملی اطلاعات در تحکیم استقلال و امنیت ملی در گام دوم انقلاب اسلامی است. بنابراین سوال اصلی پژوهش عبارت است از: «نقش شبکه ملی اطلاعات در تحکیم استقلال و امنیت ملی در گام دوم انقلاب اسلامی چیست؟» برای انجام این پژوهش، از روش تحلیل اسنادی و برای گردآوری داده ها از ابزار فیش برداری بهره گرفته شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، تحقق شبکه ملی اطلاعات می‌تواند زمینه‌ی مصونیت ذخایر اطلاعات ملی، ارتقای توان بازدارندگی در مقابل تهدیدات سایبری، حراست از حریم خصوصی و آزادی‌های مشروع، توسعه پدافند غیرعامل و... را مهیا سازد. مهمتر تضمین استقلال و امنیت کشور و تحقق حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در فضای سایبر است که این امر وابستگی کلیدی به تحقق شبکه ملی اطلاعات در سه بعد زیرساخت، سرویس و محتوا دارد.

چکیده انقلاب اسلامی در مسیر حرکت خود، به گام دوم رسیده است. این گام دارای سه سطح انسان سازی، جامعه پردازی و تمدن سازی است که هریک نیز در سه جهت نظریه پردازی، نمونه سازی و راهبردنگاری،چشم انداز آینده انقلاب اسلامی را تداعی می‌سازند.امام خامنه‌ای (حفظه الله) دربیانیه گام دوم خود به بیان کلیات این گام و در سخنرانی‌های مختلف به بیان ابعاد مختلف آن پرداخته اند. از این‌رو ضرورت دارد که این لایه‌های و ابعاد مختلف آن با هدف شناسایی دقیق مسیر، تبیین و توصیف گردد.پژوهش حاضر تلاشی است که بر اساس بیانات معظم له در زمینه تعمیق معنویت درگام دوم انقلاب به رشته تحریرآمده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که فرایند تعمیق معنویت بر اساس بیانیه گام چگونه قابل صورتبندی است؟ در نتیجه برای نیل به پاسخ، به جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و بررسی آنان به صورت توصیفی-تحلیلی می‌پردازد.چشم انداز آن نیز بیان ابعاد و لایه‌های دیگربیانه گام دوم انقلاب با هدف راهبردنگاری در این زمینه برای استفاده نیروهای انقلاب در جهت برپایی تمدن نوین اسلامی و زمینه‌سازی برای عصر ظهور است.

چکیده امید یکی از مقولات مهم و کاربردی برای پیشبرد امور فرد و جامعه به‌حساب می‌آید. امید هرچند در ابتدا مفهومی کلی و بدیهی به نظر می‌آید اما با کمی واکاوی می‌توان پی به پیچیدگی‌های آن برد. در مقاله حاضر هدف دستیابی به جهت‌گیری‌ها نسبت به امید و نقش آن در آینده انقلاب اسلامی است. از اینرو مسئله تحقیق چیستی و چگونگی تحقق امید در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر بیانیه گام دوم است. روش این تحقیق کیفی بوده و در جمع‌آوری داده‌ها از روش اسنادی و در تحلیل داده‌ها از تحلیل مضمون بهره گرفته‌شده است. یافته‌های تحقیق 5 مضمون اصلی را از بیانیه گام دوم نشان می‌دهد که مضمون عصر جدید عالم به‌عنوان مضمون پایه شناسایی شد. به این معنا که با آغاز انقلاب اسلامی دوران جدیدی شکل‌گرفته که با دشمنی دشمنان همراه بود اما ظرفیت‌های امیدبخشی برای مقابله با آن‌ها وجود دارد که درواقع مهم‌ترین این ظرفیت‌ها امید و اعتماد است. از نتایج این مقاله آن است که امید در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای کلید همه قفل‌ها و مایه پیشرفت و حرکت روبه‌جلو است و امید تعبیر به اعتماد و اطمینان و نیز حرکت و پیشرفت شده است.

چکیده نظریه نظام انقلابی به‌عنوان یک مفهوم راهبردی در بیانیه گام دوم که به‌معنای همزیستی انقلابی‌گری و نظام‌مندی یا جوشش انقلابی و نظم سیاسی- ‌اجتماعی است از اصطلاحات و واژه‌های مهمی است که پس‌از طرح، سرفصل جدیدی در مطالعات سیاسی و جامعه‌شناختی ایران پس‌از انقلاب گشوده‌است. از طرف دیگر بحث سیاست خارجی همواره یکی از محورهای مطالعاتی در ایران پس‌از انقلاب بوده‌است تا جایی‌که می‌توان انقلاب اسلامی ایران را ایجاد کننده یک شیفت پارادایمی در سیاست خارجی ایران تلقی نمود. لذا در مقاله پیش رو تلاش داریم تا سیاست خارجی به‌عنوان یکی از حوزه‌های مهم مطالعاتی در علوم سیاسی و همچنین نظریه نظام انقلابی به‌عنوان جدیدترین مفهوم در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی را بصورت تبیین گفتمان سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی مورد کنکاش قرار دهیم . در همین راستا تلاش خواهیم نمود تا مفصل‌بندی گفتمانی سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی و همچنین هویت‌یابی و تثبیت معانی در این گفتمان را مورد تحلیل و تبیین قرار دهیم. مدعای مقاله بر این است که دال مرکزی گفتمان مورد بررسی تعامل گرایی ضد نظام سلطه بوده و بقیه دال ها همچون جهاد کبیر، مقاومت گرایی فعالانه، نرمش قهرمانانه و کنشگری استراتژیک ،تحول در هندسه قدرت جهانی و شکل گیری نظم نوین اسلامی بصورت منطقی حول آن مفصل بندی شده اند، همچنین گفتمان سیاست خارجی نظریه نظامی انقلابی با بهره‌گیری از عناصر بینا گفتمانی و بینا متنی فقه سیاسی شیعه، اسناد بالادستی و قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران و اندیشه‌های امام‌خمینی (ره) و آیت‌الله خامنه‌ای که اسطوره‌ها و ذهنیت جامعه ایرانی را شکل داده‌اند توانسته اعتباری برای خود در عرصه عمومی و سیاست خارجی ایران فراهم آورد.

چکیده از اساسی ترین ابزارهای حکمرانی، ترسیم هدف و برنامه ریزی برای تحقق نتایج و ثمرات سیاست های متخذه می باشد. آینده مفهوم مبهم و راز آلودی است که بشر برای مدیریت، کنترل، پیش بینی و پیش گویی آن تلاش قابل توجهی را مصروف داشته و می دارد. سیاستگذاری بدون مد نظر داشتن آینده آن، امری نامعقول و غیرقابل پذیرش خواهد بود. بر این اساس از جمله اموری که نظام های سیاسی باید به آن توجه ویژه ایی داشته باشند، آینده نگری و ترسیم و تصویر سازی آن چیزی است که به واسطه برنامه ها و سیاست های خویش در صدد تحقق و رسیدن به آن هستند. جمهوری اسلامی ایران نیز به واسطه تجربه 4 دهه حکمرانی و سیاستگذاری این موضوع را از نظر دور نداشته است.
صدور بیانیه گام دوم از سوی مقام معظم رهبری و در چهل سالگی پیروزی انقلاب اسلامی، در همین راستا قابل سنجش و ارزیابی خواهد. بر این اساس سئوال این نوشتار بدین صورت خواهد بود که؛ جایگاه بیانیه گام دوم در رویکرد آینده نگرانه جمهوری اسلامی ایران چیست؟ فرضیه ترسیم شده، در پاسخ به پرسش مطرح شده بدین گونه است که؛ بیانیه گام دوم، جایگاهی راهبردی و تعیین کننده در آینده نگری جمهوری اسلامی ایران دارد. در واقع با تأکیدات مقام معظم رهبری در تمام ارکان نظام این رویکرد در حال تبدیل شدن به محور اصلی امور در شئونات مختلف است. این نوشتار با بهره گیری از روش تحلیلی_تبینی و مبتنی بر روش سناریویسی در آینده پژوهشی ، به بررسی عملکرد چهل ساله جمهوری اسلامی بر مدار آینده نگری خواهد پرداخت.

چکیده انقلاب اسلامی نتیجۀ انتخاب آگاهانه مردمانی از نسل اصلاحات ساختاری بود. انقلاب سازۀ سه ضلعی را برای ایران بر مبنای ظهور یک سیستم حکمرانی جدید در دهۀ هفتاد و هشتاد میلادی به ارمغان آورد. سه ضلع مثلث انقلاب اسلامی تاکید بر عدالت و آزادی به مثابۀ دال مرکزی و نرم افزار آن ، توحید به مثابۀ ابزار و کارآمدی و شایسته سالاری به عنوان پوسته و هستۀ سخت افزاری انقلاب اسلامی بودند. در دهۀ چهارم انقلاب اسلامی، این مثلث دچار چالشها و پارادکسهای ساختاری شده است. چالشهایی که بدون تصمیم سازی _ برنامه ریزی صحیح و به طور کلی بدون تحولات ساختاری - نهادی، امکان اصلاح آنها پایین است. بیانه های مکرر رهبر انقلاب از جمله مانیفست گام دوم انقلاب نیز مبتنی بر شناسایی و اصلاح این چالشهای ساختاری و نگاه به آینده ای روشن بر مبنای تحولات اساسی در زمینۀ حل چالشها و بازگشت به اضلاع مثلث مفهومی انقلاب اسلامی است. برون رفت از چالشهای گوناگون انقلاب اسلامی بدون به روز رسانی سیستم عامل و هستۀ سخت و نرم جمهوری اسلامی ممکن نیست. این نوشتارک بر مبنای یک بافت تحلیلی بر این مسئله تاکید می کند که نگاه راهبردی به انقلاب اسلامی و تداوم و گسترش ظرفیتهای استراتژیک آن بدون اصلاح ساختارهای نهادی و چالشهای گوناگون بر آمده از آنها امکان پذیر نیست. در صورت فعال شدن اضلاع مثلث مفهومی انقلاب اسلامی و رفع ایرادات نرم افزاری وسخت افزاری سیستم عامل انقلاب ، جمهوری اسلامی می تواند در آینده نمونۀ یک سیستم مدل ساز، فعال و کارآمد برای دنیا باشد.

چکیده رهبر معظم انقلاب در 22 بهمن 1397 از بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی رونمایی و از آن به عنوان سندی برای تمدن سازی اسلامی یاد کردند. یکی از مقدمات شکل گیری این تمدن اسلامی عبور از مرحله جامعه اسلامی است. مفهوم شناسی جامعه اسلامی و فهم مبانی نظری آن از دو جهت اهمیت دارد: اولا اینکه این مفهوم، یکی از وجوه تمایز و تشخصِ این جامعه با سایر جوامع است. ثانیا در مراحل پنج گانه رسیدن به تمدن اسلامی که از سوی آیت الله خامنه ای ترسیم شده، جامعه اسلامی به عنوان چهارمین موقف از مواقف تمدن سازی، از اهمیت بالایی برخوردار است. پرسش بنیادین پژوهش حاضر این است که مهم ترین مولفه هایِ مبناییِ تاثیر گذار بر تلقی آیت الله خامنه ای از جامعه اسلامی کدام اند و نحوه ی این تاثیرگذاری چگونه است؟ برای فهم این تلقی خاص و نیز کشف جایگاه جامعه اسلامی در منظومه فکری ایشان، لازم است بنیادهای پیشینیِ جامعه اسلامی در نگاه معظم له فهم شود. فرضیه این نوشتار این است که مبانی پیشینیِ اندیشه ای آیت الله خامنه ای، تاثیر تعیین کننده ای بر تلقی و نوع نگاه ایشان به جامعه اسلامی دارد. یافته های مقاله که بر اساس رهیافت تفسیری و روش تحلیل کیفی به دست آمده؛ نشان می دهد که بنیادهای نظری «هستی شناسی اسلامی»، »معرفت شناسی اسلامی» و «انسان شناسی اسلامی»، تاثیر خاصی بر شاخص های جامعه اسلامی در نگرش آیت الله خامنه ای دارند.

چکیده جوامع برای پیشرفت همه جانبه خود در سطوح داخلی و خارجی شان، به نظامی کارآمد نیاز دارند تا بتوانند نقش رهبری و راهبری فرآیند پیشرفت و تعالی آن جامعه را برعهده گیرند. کارآمدی از مسائل حیاتی انقلاب اسلامی بوده وتحقق همه جانبه اهداف والای انقلاب اسلامی و ارتباط کارآمدی با مشروعیت، بیانگر اهمیت آن می باشد. هم چنین انقلاب اسلامی ایران یک دگرگونی وصیرورت عمیق اسلامی است،که این حرکت هدف دار وپیوسته تحول عمیق اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، سیاسی واجتماعی فرد وجامعه انسانی، تا رسیدن به تمدن نوین اسلامی را سبب می شود. حوزه کارآمدی، فاقد یک تئوری جامع، بومی و مورد توافق است و هر یک از دیدگاه های موجود کوشیده است بر مبنای شواهد تجربی محدود یا داده های آماری خاص، نسبتی میان واقعیت و کارآمدی برقرار سازد. لذا در این مقاله با ابتنا به نظریه فرایندی بودن انقلاب اسلامی ایران، به این پرسش اساسی پاسخ داده می شود که «الگوی شاخص های کارآمدی انقلاب اسلامی چیست؟» برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی تحلیلی و برای گردآوری داده ها از ابزار فیش برداری از منابع مختلف برای ارائه الگو بهره گرفته شد. این الگو با تفکیک مراحل انقلاب اسلامی؛ اهداف انقلاب اسلامی مبتنی بر نظام ارزشی خود را در کنار امکانات و موانع قرار داده و سطوح مختلف اندیشه و بینش، کارگزاران، ساختارها و رفتارها را از هم جدا نموده است تا در کنار جامع بینی در ارزیابی، همه عناصر و سطوح که می بایست مورد نظر باشد به صورت ترکیبی اشاره شود.

چکیده وقتی موضوع «مقاومت» مطرح می‌شود، «جبهه مقاومت اسلامی» در منطقه غرب آسیا به ذهن متبادر می‌شود. این درحالیست که جبهه مقاومت، تنها بخشی از گفتمان مقاومت است. هدف این نوشتار، تبیین نظری و تجربی مقاومت به مثابه یک گفتمان است. انقلاب اسلامی و مقاومت، رابطه وثیقی با یکدیگر دارند. مقاومت در اندیشه و کنش سیاسی مقام معظم رهبری، گفتمانی است که از یکسو ریشه در آیات قرآن و از سوی دیگر ریشه در تجربه طولانی در تاریخ اسلام، ایران و بویژه تاریخ چهار دهه نخست انقلاب اسلامی دارد. با توجه به این مبانی دینی، تاریخی و سیاسی، گفتمان مقاومت، نقش هدایتگر انقلاب اسلامی در گام دوم انقلاب اسلامی را ایفا می‌کند. مقاومت، گفتمان فراگیری است که حوزه‌های مختلف سیاست داخلی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی را شامل می‌شود. در این نوشتار، ریشه‌ها، سطوح و کارکرد گفتمان مقاومت بر مبنای بیانات مقام معظم رهبری و بویژه سندبالادستی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی تبیین شده‌است. داده‌های این پژوهش از منابع دسته‌اول از جمله بیانات مقام معظم رهبری و جدیدترین منابع فارسی و غیرفارسی استخراج و با روش توصیفی- تحلیلی پردازش شده-است.

چکیده بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی که در جشن چهلمین سال پیروزی انقلاب از جانب مقام معظم رهبری صادر شد سرشار از نکات اعتقادی، سیاسی ، اجتماعی ، حکومتی فرهنگی و اقتصادی است که در قالب این بیانیه راهبردی به جوانان مورد توصیه و سفارش ایشان است. این بیانیه را می توان به عنوان یکی از مهم ترین سندهای راهبردی نظام اسلامی تعریف و تصویر نمود. آنچه بیش از همه در این بیانیه قابل تحلیل و بررسی است عنصر اخلاق و معنویت است . این توجه به دوگونه است . نخست ارزیابی اخلاقی وضعیت موجود انقلاب اسلامی تا 40 سالگی است که ایشان ضمن توجه به ثمرات و دستاوردهای اخلاقی انقلاب به آسیب شناسی اخلاقی آن نیز پرداخته و رهنمودهایی را ارائه فرموده اند. دوم. توجه به وضعیت مطلوب وپیشروی انقلاب و نظام اسلامی است. در این مقاله به ظرفیت اخلاقی انقلاب چهل ساله جمهوری اسلامی و تاثیرات آن در جهان اسلام بارویکرد تمدنی خواهیم پرداخت. نتیجه آنکه ظهور اخلاقی انقلاب در این دوران زمینه بازخوانی مجدد تمدن اصیل اسلامی و زنده شدن شعارها و اصول اخلاقی چون« آزادی، اخلاق، معنویّت، عدالت، استقلال، عزّت، عقلانیّت و برادری» در سرتاسر جهان اسلام گردید..

چکیده هدف از این پژوهش تعیین نقش مؤلفه‌های گام دوم انقلاب اسلامی بر اجرای دومین برنامه جامع نقشه راه اصلاح نظام اداری 1399-1397 و سیاست‌های کلی نظام اداری ابلاغی مقام معظم رهبری در ادارات کل استان آذربایجان غربی بود. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود و جامعه آماری پژوهش حاضر را مدیران و معاونان ادارات کل و روسای ادارات شهرستان‌های استان آذربایجان غربی در سال 1399 را تشکیل داده‌اند بود که تعداد 274 نفر از کارکنان به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند و پرسشنامه میان آن‌ها توزیع گردید. داده‌ها با پرسشنامه‌های محقق ساخته پیاده‌سازی گام دوم انقلاب، پرسشنامه نقشه جامع راه اصلاح نظام اداری و پرسشنامه سیاست‌های کلی نظام اداری جمع‌آوری شد و با استفاده از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های توصیفی و استنباطی مورد آنالیز قرار گرفت. نتایج آزمون‌های همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره نتایج نشان داد مؤلفه‌های گام دوم انقلاب اسلامی بر اجرای دومین برنامه جامع نقشه راه اصلاح نظام اداری 1399-1397 و سیاست‌های کلی نظام اداری ابلاغی مقام معظم رهبری در ادارات کل استان آذربایجان غربی مؤثر است.