فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده سلطه کاریزماتیک به معنای وفاداری و التزان توده مردم به شخص رهبر است.کاریزما پیوستگی زندگی سیاسی را، خواه قانونی باشد یا سنتی ،قطع می کند،نهادها را در هم می شکند،نظم موجود و فشارهای اجتماعی معمولی را مورد مواخذه قرار میدهد و به جای آن، به  شیوه نوینی از فهم مناسبات میان انسانها دعوت میکند.پرسش محوری این نوشتار آن است که آیا شخصیت اقتدار آمیز امام (ره) را می توان با نظریه اقتدار کاریزماتیک،درک و تحلیل نمود یا خیر؟ویژگی شخصیتی امام خمینی(ره) در جریان انقلای اسلامی،ایشان را در مقام کلریزما، برتر شناخته و در واقع یکی از عوامل اصلی در پیروزی انقلاب اسلامی ایران،وجود امام خمینی(ره) در مقام رهبر این انقلاب بوده است.ایشان تمام نیرو و توان خود را در بسیج مردم به کار گرفتو با قدرت،آن را رو در روی شاه قرار داد تا سلطه وی را در هم بریزد و دولت اسلامی به وجود آورد.شخصیت امام(ره) به عنوان رهبری عقیدتی،سیاسی و انقلابی که رنج همه زحمت کشان را بر دوش دارد جلوه می کند که در واقع تبلور آمال و آرزوهای همه ملت است و انها را در مسیری روشن و درست هدایت می کند.این نوشتار ضمن تحلیل نظریه اقتدار کاریزماتیک(وبر)به تحلیل مبادی و ابعاد اقتدار امام خمینی(ره) نیز می پردازد و در آخر این دو تحلیل را به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار می دهد.

چکیده دوران دوازده ساله پس از سقوط رضا شاه در فاصله های 1320 تا 1332 ه.ش ، عرصه نزاع میان مدعیان سیاسی از اقشار و طبقات گوناگون و چالش بر سر منابع قدرت در فضایی جدید بود.فعالین طبقه متوسط در چهار چوب جنبش کاریزمایی سال های 1328 تا 1332 ه.ش ،برای نخستین بار در تاریخ معاصر ایران،قدرت را در جامعه سیاسی(polity)از دیگر مدعیان که بیشتر خاستکاه طبقاتی بالا و یا اشرافی داشتند،گرفته و به انحصار خود در آوردند.عمده ترین و اصلی ترین منبع اعمال قدرت کنش گران این طبقه،بسیج جمعیت توده وار و کنش جمعی در شهرها به شکل اعتصاب ها،تظاهرات و شورش های خیابانی بود.سرانجام در کنش جمعی سی تیر این مدعیان توانستند با انحصار قدرت جامعه سیاسی،مدعیان مخالف خود،اعم از دربار و کنش گران طبقات بالا را به حاشیه برانند.پیروزی جنبش کارایزمایی سی ام تیر در دوره ای اتومیک،حاصل گسستی اجتماعی بود که ضمن به قدرت بر کشیدن گروه های طبقه متوسط ،تعریف"منزلت اجتماعی" مدعیان را نیز به چالش می کشید.بدین گونه در عرصه سیاسی ،قواعد بازی نخبه گرایانه را از بین برده و در شرایط فقدان نهادهای مدنی نیروند"کاریزمای پیشوا"و "اراده عمومی" را جایگزین ان می شاخت.در این پژوهش با استفاده از "نظریه بسیج منابع"چارلز تیلی و روش پژوهش"زمینه یاب"،ریشه های اجتماعی و سیاسی کنش جمعی سی ام تیر بررسی خواهد شد.

چکیده ارائه نظریه"حکومت اسلامی بر مبنای ولایت فقیه" از یک سو نشان از درک عمیق امام خمینی(ره) از تبار تاریخی اندیشه ای خود و از دیگر سو،آگاهی و شناخت کامل از شرایط زمان و مکان خود دارد.نظریه ولایت فقیه با دو چالش اساسی روبرو بود:نخست،چالش نظریه ولایت با مقتضیات و ملزومات عصر جدید که ایشان،جمهوری اسلامی را طراحی نموده و دیگری چالش تاریخی محدودیت"حسبه" اختیارات ولی فقیه بود که چالش درونی حکومت اسلامی در عصر غیبت بود که امام با نظریه "مطلقه ولایت فقیه"هوشمندانه ان را برطرف کرد و اغازی نو در اندیشه سیاسی اسلام و شیعه بنا نهاد.انتقال از اندیشه سیاسی معطوف به اصلاح در گذشته به اندیشه انقلابی ،از جمله شاخص های منحصر به فرد اندیشه سیاسی امام(ره) است.سطح دیگری از بدیع بودن نگرش امام(ره) در اندیشه ولایت فقیه،معطوف به کیفیت اجتهاد و مقدمات استدلال بر موضوع ولایت فقها در زمان غیبت امام معصوم(ع) نوع ورود به بحث، سیر مقدمات استدلال امام(ره) قابل توجه و در نوع خود نوآورانه و قابل تاملو دقت خاص است.می توان به یقین اعتراف کرد در سیر اندیشه سیاسی شیعه در دوران غیبت، بومی ترین اندیشه سیاسی در شکل دهی نظام سیاسی است که در قالب حکومت اسلامی، مبتنی بر اصل ولایت فقیه ارائه گردیده است.

چکیده در سیره نظری و عملی امام خمینی(ره) نظارت همگانی به طور کامل با فرضیه مهم امر به معروف و نهی از منکر مرتبط است و ایشان نیز با استناد به منابع اسلامی،نظارت همگانی فرضیه مزبور را به عنوان مسئولیت همگانی عموم مردم به شمار می آوردند و به ان تاکید می ورزیدند. از دلایل توجه ویژه امام خمینی(ره) به موضوع نظارت همگانی می توان به ارتباط کامل موضوع نظارت با فرضیه بنیادین امر به معروف و نهی از منکر اشاره کرد.دیلی مهم دیگر،اهمیتی بود که ایشان برای نقش و مشارکت مردم در کلیه امور و از جمله در مشارکت در اداره کشور و لزوم مساهمت و نظارت ملت بر این امر مهم قائل بودند و حتی خود و بالاترین مقام حکومت اسلامی را از این نظارت مستثنی نمی شمردند و خواهان نظارت مردم بر خویش و کلیه کارگزاران نظام بودند و از همان ابتدای انقلاب ،بر ضرورت ایجاد سازمان مستقل و فرا دولتی امر به معروف و نهی از منکر در سراسر کشور پای میفشردند.
برآیند اندیشه امام خمینی(ره) ذر این زمینه،ناظر بر آن است که تحقق امر به معروف و نهی از منکر و گسترش مسئولیت پذیزی و دایره نظارت عمومی،دارای نقش اساسی در تحقق شریعت  و پیشبرد جامعه اسلامی و افزایش کارایی الگوی دین سالاری مردمی خواهد داشت.با ملحوظ داشتن ارتباط کامل نظارت و مسئولیت همگانی،با فرضیه امر به معروف و نهی از منکر،می توان به ابتنا به آموزه های اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره)،فرایند اصلاح اجتماعی و سیاسی جامعه و نظام اسلامی را بهینه سازی،استحکام و سرعت بخشید و آسیب ها و موانع محتمل در این مسیر را رفع کرد و الگوی مردم سالارانه و موفق از نظام اجتماعی و نظام سیاسی را با بالاترین حد مشارکت مدنی و سیاسی عرضه نمود.

چکیده انقلاب یاسمین تونس در اواخر سال 2010 میلادی آغاز شد و منشا تحولات عمیقی در سالهای 2011 و 2012 گردید که اولین نتیجه آن سقوط دیکتاتورها در تونس،مصر،لیبی و یمن بود.اعتراضات مردمی پس از سقوط دیکتاتورها به پایان نرسید و با طرح خواسته های جدید همچنان ادامه یافت.نوشتار پیش رو ،در پی پاسخ به این پرسش است که علل و زمینه های مشترک شکل گیری خیزش های اخیر جهان عری(2011 تا 2012) چیست؟فرضیه ای که در پاسخ به این پرسش مطرح شده است که اعتراضات و تحولات کنونی جهان عرب،به عوامل مشترکی چون فضای بسته سیاسی و اقتدار گرایی نظامهای سیاسی،وابستگی این حکومتها به قدرتهای فرامنطقه ای ،معضلات و چالش های اقتصادی همچون فقر،بیکاری و تورم برآمده ار ناکارامدی این حکومتها،اسلام ستیزی حکومتهای عربی و روند سازش این حکومتها با رژیم صهیونیستی بستگی دارد

چکیده اکنون بیش از یک سال است که منطقه پر اهمیت و راهبردی خاوزمیانه و شمال آفریقا ،با قیامهای مردمی ملتهای مسلمان،دستخوش موجی فراگیر و قدرتمند از تغییرات و تحولات سیاسی-اجتماعی شده است و میرود تا جغرافیای سیاسی منطقه را به کلی متحول کرده،موازنه قوا را به نفع مردم مسلمان منطقه و جبهه مقاومت در مواجهه با جبهه استعماری مجموعه تمدنی غرب ،به رهبری آمریکا،با همراهی و همدستی دولتهای قدرتمند اروپایی و تحت نظارت و کنترل شبکه صهیونیستی فراماسونری جهانی،تغییر دهد.طبیعی است قیامی با این عظمت و گستردگی،که به درستی به "بیداری اسلامی"تعبیر و تعریف شده است،برای تغییر وضع موجود و تا رسیدن به وضعیت مطلوب،با موانع و چالش های زیادی مواجه شود.پرسش اصلی ما در این تحقیق این است که بیداری اسلامی در کشورهای مسلمان منطقه،برای رسیدن به هدف نهایی خود،که همانا برپایی نظامهای مردم سالار دینی است،با چه چالش ها و موانعی مواجه است.پاسخ ما به این پرسش این است که مردم مسلمان منطقه در کشورهای خود،برای رسیدن به اهداف مطلوب حداقل با چهارچالش و مانع عمده بدین شرح مواجه اند:حضور و نفوذ بلند مدت غرب و صهیونیسم در منطقه،تفرقه و تضاد داخلی،حاکمیت ساختار قبیله ای و قومی و ناکارآمدی اقتصادی.

چکیده انقلاب اسلامی ایران با بازتعریف مجموعه ای از ارزش ها و آموزه های دینی و اسلامی موجی از دین خواهی و اسلام گرایی را در منطقه به وجود آورد که دستاوردهای معنوی و تحول ادراکی آن را پس از سه دهه،با خیزش ها و اعتراضات اخیر مردم در خاورمیانه و شمال آفریقا شاهد هستیم.خیزش هایی که موج جدیدی از بیداری اسلامی که نشات گرفته و متاثر از انقلاب اسلامی بود را پدید آورد.از این رو در این مقاله به تاثیر انقلاب اسلامی بر بیداری اسلامی در کشور یمن با تاکید بذ جنبش الحوتی به عنوان یکی از مخالفان اصلی حکومتی علی عبدالله صالح پرداخته شده است.این نوشتار معتقد است که پیروزی انقلاب اسلامی ایران سبب شده،تا شیعیان زیدی،در شمال یمن با تشکیل گروهی موسوم به حوثی ها از خواب غفلت بیدار شده و در برابر استبداد داخلی و استکبار خارجی حاکم بر کشور دست به قیام بزنند و در نهایت با همراهی تمامی مخالفان صالح ،او را از کار برکنار و زمینه را برای اجرای دیگر خواسته های مشروع خود که عمده ترین آنها نفوذ قرآن و احکام اسلامی در بطن جامعه،پیشرفت و بهبود اقتصاد کشور و خلع ید کشورهای غربی و منطقه می باشد را هموار سازند.

چکیده در این نوشتار،بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر مقاومت اسلامی لبنان از منظر تبیین شاخصه های تکلیف گرایی دینی در انقلاب اسلامی بررسی گردیده و با پژوهش در دیدگاه های رهبران انقلاب اسلامی و حزب الله لبنان،این فرضیه ثابت میشود که"عنصر تکلیف گرایی دینی در انقلاب اسلامی بر شکل گیری و تداوم مقاومت اسلامی حزب الله لبنان تاثیری جدی داشته است".و مبین این واقعیت است که هم در تحقق و پیروزی انقلاب اسلامی و هم در ظهور حزب الله لبنان و پیروزیهای آن،تنها عاملی که تاکید رهبران این دو جنبش قرار داشته عمل به تکالیف الهی است.از یک سو حزب الله لبنان از منظر آموزه های اسلامی اصل مترقی ولایت فقیه را پذیرفته و اطاعت از ولی فقیه،جهاد و مقاومت در مقابل اسرائیل و حفظ نظام اسلامی ایران را وظیفه و تکلیف دینی خود می داند و از دیگر سو،در حکومت مبتنی بر ولایت فقیه در ایران،انجام تکلیف الهی اساس کار حکومت است.از این رو رهبران ایران حمایت همه جانبه از مقاومت اسلامی حزب الله را وظیفه دینی خود می دانند.

چکیده اصولا هر انقلاب بزرگی که در جهان رخ میدهد،بعد از مدت کوتاه در صدد بر می آید که ارزش های موجود در انقلاب خود را به سایر نقاط دنیا گسترش دهد.در این زمینه باید از ابزارهای مناسب و مفیدی استفاده کند تا با کمترین هزینه ها بیشترین سودها را نصیب خود نماید.از این رو انقلاب اسلامی ایران،علاوه بر اینکه یک "انقلاب بزرگ" محسوب می شود به علت برخورداری از ویژگی "جهان شمولی اسلایم"که نیرومندترین و برانگیزنده ترین عامل برای صدور انقلاب اسلامی است،در تلاش برای اشاعه ارزش ها و آرمانهای خود به سرتاسر گیتی است.بالطبع،جمهوری اسلامی ایران از ابزارها و روش هایی برای خط مشی صدور انقلاب خود استفاده میکند که مورد تاکید رهبران آن بوده است.در این نوشتار،با این فرض که جمهوری اسلامی ایران تاکنون از ابزارها و شیوه های گوناگونی،با رهبری و راهنمایی امام خمینی(ره)،برای صدور انقلاب اسلامی استفاده کرده و توانسته است در عملی کردن این خط مشی به صورت موفق عمل کند،در صدد پاسخ دادن به این پرسش هستیم که جمهوری اسلامی ایران از چه روش ها و ایزارهایی برای صدور ارزش های انقلاب اسلامی در منطقه خاورمیانه استفاده کرده است؟برای این منظور از رویکرد توصیفی و تحلیلی استفاده شده و با توجه به ماهیت موضوع،گردآوری اطلاعات با استفاده از روش کتابخانه ای صورت پذیرفته است.

چکیده مقاله حاضر با هدف تبیین تحول اسلام سیاسی در ایران،به طور گذرا پیشینه اسلام سیاسی در ایران را بررسی نموده ،چگونگی تحول مذکور را از طریق گذرا از نظم سلطانی به نظم مردمی،توضیح می دهد.به زعم نگارنده، این گذار،ظرفیت مناسبی برای برقراری نوعی مناسبات دموکراتیک را در ایران پس از انقلاب اسلامی فراهم نموده است.فهم تجربه ایران پس از انقلاب اسلامی و تاثیر آن بر سرشت اسلام سیاسی،موضوع اصلی نوشتار پیش روست.