فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده گفتمان انقلاب اسلامی منبعث از مبانی نظری اسلام شیعی به سنت‌های الهی یعنی قوانینی که خداوند بر عالم خلقت حاکم نموده باور و اعتقاد جدی دارد و توجه به آن در محاسبات بشری و تدبیر اداره جامعه در حوزه‌های مختلف از جمله حوزه امنیت را ضروری می‌داند. این پژوهش با هدف تقویت گفتمان اسلامی و بومی در حوزه مطالعات امنیتی و در پاسخ به چیستی دلالت‌های امنیتی سنت‌های الهی از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (حفظه‌الله تعالی) انجام شده است. رویکرد محققان در این تحقیقِ بنیادی، از نوع توصیفی- تحلیلی است که داده‌های آن با روش اسنادی و کتابخانه‌‌ای جمع‌آوری و به روش کیفی تحلیل شده است. بر اساس نتایج پژوهش، معظم له معتقدند که نادیده گرفتن سنت‌های الهی، ظاهربینی و سطحی‌نگری است و منجر به خطا در دستگاه محاسباتی انسان می‌شود. سنت‌های الهی متعددی از جمله نصرت الهی، معیت الهی، استخلاف صالحان، امداد، شهادت فی سبیل‌الله، اضمحلال، ابتلاء و وجود موانع، جایگزینی امت‌ها، تحول و... وجود دارند که برخی از آنها مشروط به شرایط و مقدماتی هستند و حصول امنیت هم از منظر سلبی و هم از منظر ایجابی ارتباط جدی و مستقیم به اراده و عمل انسان و بازتاب و تاثیر آن در عالم تکوین و نظام سنت‌های الهی دارد و وجود موانع و مشکلات و نیز قدرت‌های استکباری و باطل با همه امکانات و قدرت‌های ظاهری خود قادر به تغییر سنت‌های الهی که قطعی، حتمی و تخلف‌ناپذیرند نخواهند بود.

چکیده عصر حاضر، عصر بازگشت به اسلام و تمدن اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران، با قطب‌نمای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در پی احیای تمدن اسلامی، با پیشرانی مردم ایران است. هدف نهایی این تمدن نوین، تشکیل امت واحده اسلامی و بازگرداندن مجد و عظمت تمدن اسلامی است. از منظر رهبری انقلاب، احیای تمدن اسلامی با پیشرانی ایرانیان، در قالب الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، دارای مراحلِ پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، دولت اسلامی، کشور و تمدن اسلامی است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و مطالعه اسنادی، به واکاوی نقش انقلاب اسلامی در ساخت هویت تمدنی و استلزامات اجتماعی آن از منظر رهبری انقلاب می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که مردم ایران با خودباوری و اعتماد به نفس، انقلابی را پایه‌ریزی کردند که خمیرمایه اولیه ساخت هویت تمدنی است که با تشکیل نظام، دولت و کشور اسلامی، در پی احیای تمدن اسلامی است. نظریه‌پردازی در علوم انسانی به مثابه ریل‌گذاری مسیر و جهت حرکت تمدنی، مرجعیت و جامعیت علمی، با هدف پاسخگویی به سئوالات و ارائه راه‌حل‌های مسائل و مشکلات جامعه، مجاهدت، پایداری، تلاش بی‌وفقه و دسته جمعی برا ی تحقق اهداف انقلاب، قانون‌مداری و قانون‌گرایی و تربیت نیروهای انسانی کارآمد، از جمله ‌استلزامات اجتماعی احیای تمدن اسلامی است.

چکیده بیان مسئله: تحقق برابری، از اهداف همه پیامبران الهی، مکاتب فکری و رهبران مذهبی بوده است. و بسیاری از کنش های اجتماعی و جامعه شناسی و سیاسی امروزه حول محور واژه برابری شکل گرفته است. هدف پژوهش: تحلیل مضمونی مفهوم برابری در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای در نظام مردم سالار دینی، است. روش شناسی: برای تحقق این هدف، با استفاده از روش تحلیل مضمون سخنان و بیانات مقام معظم رهبری، مورد واکاوی قرار گرفته است. ابتدا با مراجعه به سخنرانی‌ها، متون و یادداشت‌های مرتبط با موضوع از منظر ایشان؛ 42 مورد مضامین پایه ای، سپس با دقت 13 مورد، مضامین سازمان دهنده و در پایان مضامین فراگیر شناسایی و آشکار شدند. مهمترین یافته‌های پژوهش عبارتند از: برابری در حکومت اسلامی، برابری فرصت ها و امکانات، برابری در برابر قانون، برابری ملّت ها و برابری نژادی، نفی برابری جنسیتی در غرب، نقد ادعای برابری در غرب. تحلیل یافته‌ها نشان داد: در اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای، برابری از اهمّیت بسیار بالایی برخوردار است، از نظر ایشان، برابری با عدالت تفاوت دارد، در نظام جمهوری اسلامی برابری وجود دارد، در حالی که برابری واقعی در جوامع غربی، به ویژه در آمریکا، علیرغم ادعاهایشان، وجود ندارد.

چکیده اعتراض به عنوان یکی از مهم‌ترین کنش‌های سیاسی و اجتماعی، همواره جایگاهی ویژه در نسبت میان مردم و حاکمیت داشته است. با این حال، مرز میان «اعتراض مشروع» و «اغتشاش نامشروع» از مسائل چالش‌برانگیز در اندیشه سیاسی و فقهی محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع فقه امامیه و تحلیل بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی)، در پی تبیین مبانی فقهی و چارچوب‌های حاکم بر مشروعیت اعتراض در نظام اسلامی است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که ضوابط تحقق «اعتراض مشروع» در بیانات مقام معظم رهبری کدام است و این ضوابط بر پایه چه ادله و مبانی‌ای از فقه امامیه قابل استنباط می‌باشد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اعتراض در نگاه معظم‌له، در صورتی مشروع است که در چارچوب قانون، عقلانیت، اخلاق و با مرزبندی آشکار نسبت به دشمنان اسلام تحقق یابد. بر این اساس، اعتراض نه‌تنها منافاتی با اعتماد و همراهی مردم با مسئولان ندارد، بلکه می‌تواند مصداقی از امر به معروف و نهی از منکر و ابزاری برای اصلاح و تکامل جامعه اسلامی باشد. در مقابل، هرگونه حرکت معارضانه که امنیت عمومی را خدشه‌دار کند یا زمینه سوءاستفاده دشمنان را فراهم آورد، در زمره اغتشاش و فتنه قرار گرفته و فاقد مشروعیت فقهی خواهد بود. این مقاله با بررسی مبانی فقهی اعتراض در حکومت عدل و جور و تحلیل جایگاه آن در نظام جمهوری اسلامی، به این نتیجه می‌رسد که در اندیشه مقام معظم رهبری، اعتراض مشروع فرصتی برای نظارت عمومی، پیشگیری از انحرافات و تقویت انسجام اجتماعی است و می‌تواند در چارچوب شریعت، به پایداری و اقتدار نظام اسلامی یاری رساند.

چکیده تعدی و افزون خواهی در طول حیات بشر سرآغاز ظلم و جنایت های بیشماری بوده است، دست یابی به منابع قدرت و به کارگیری آن بدون توجه به چارچوب های اخلاقی و انسانی معادله ظالم و مظلوم را شکل داده است، استثمار داخلی و استعمار خارجی دوگانه نامطلوبی برای جوامع غیرغربی در طول دو سده گذشته بوده است، مقاومت در مقابل ظلم برآیند فطرت انسانی، عقلانی، دینی و... بوده است، هرچند این مقاومت به دلایل متفاوت کارآمدی و ثمربخشی کافی را نداشت. آیت الله خامنه ای در طول دوران رهبری خود به ترسیم چارچوب محتوایی و کارکردی مقاومت پرداخته است، از این رو این پژوهش سعی دارد با روش تحلیل مضمون به این سوال پاسخ دهد که : مبانی عقلی و نقلی مقاومت مردمی در منظومه فکری آیت الله خامنه ای چیست؟ یافته های تحقیق نشان داده است که آیت الله خامنه ای با استناد به آیات قرآن کریم و تاکید بر قواعدی همچون نفی سبیل،جهاد، کمک به مظلوم، مقابله در برابر ظلم و... و مبانی عقلی همچون عزت، حکمت، مصلحت مبانی نقلی و عقلی مقاوت را تبیین نموده است .

چکیده در بیانات رهبر انقلاب اسلامی ایران، مفهوم مردمی‌سازی بر پایه یک هستی‌شناسی خاص تبیین می‌شود. این هستی‌شناسی، مردم را به عنوان بنیان و محور نظام اسلامی معرفی می‌کند. هدف از انجام این مطالعه دستیابی به عناصر و مولفه‌های مردمی‌سازی است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل مضمون می‌باشد. نتایج یافته‌های نشان داد که در مجموع 278 مضمون پایه و 11 مضمون سازمان‌دهنده و ۴ مضمون فراگیردر زمینه مردمی‌سازی شناسایی شد. از منظر مقام معظم رهبری مردمی‌سازی در جهت حرکت تداومی و استمرار انقلا‌ب، در چهار ساحت برنامه‌ای، راهبردی، اجرا و سیاستی محقق می‌شود. با عنایت به مفاهیم و گزاره‌های استخراج شده در هستان‌شناسی مردمی‌سازی در منظومه فکری مقام معظم رهبری، ایشان بر این نکته تأکید می‌ورزند که مردم باید در همه عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی به عنوان محور و هسته مرکزی نظام اسلامی تلقی شوند. بر این اساس، مردمی‌سازی از دیدگاه ایشان، به معنای مشارکت‌پذیری و نقش‌آفرینی مردم در تمامی ابعاد نظام اسلامی است. بدین منظور تدوین سند مردمی‌سازی در زمینه ارائه سازوکارهای مشارکت‌پذیری مردمی توسط قوای سه‌گانه و نهادهای انقلابی، در راستای تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی و تقویت اتکا به ظرفیت‌های داخلی جامعه ضرورت می‌یابد.

چکیده این پژوهش به بررسی و تطبیق دیدگاه‌های مقام معظم رهبری در خصوص دولت تراز انقلاب اسلامی، با عملکرد دولت‌های بعد از جنگ تحمیلی می‌پردازد. عمده این ارزیابی‌ها در بیانات مقام معظم رهبری در آخرین دیدارهای رسمی با دولت‌ها و دیدارهای رمضانی به تصریح بیان شده است. مسأله اصلی پژوهش این است که کدام دولت‌ها از منظر مقام معظم رهبری به دولت تراز انقلاب اسلامی نزدیکتر شده‌اند. در پاسخ به این مسأله، پژوهش حاضر با مطالعه کیفی به تحلیل بیانات مقام معظم رهبری پرداخته و با استفاده از مدل سوات ضمن ارزیابی مقام معظم رهبری از دولت‌ها و مقایسه آنها با یکدیگر، تصویری روشن از انتظارات ایشان در مدیریت اجرایی کشور ارائه می‌دهد. هدف پژوهش، استخراج شاخص‌های مورد نظر مقام معظم رهبری در ارزیابی عملکرد دولت‌ها، تبیین نقاط قوت و ضعف هر دوره، و ترسیم معیارهای مطلوب حکمرانی از منظر ایشان است. با تحقق این هدف می‌توان میزان انطباق دولت‌های بعد از جنگ را با شاخصه‌های دولت انقلابی دریافت و به هر یک امتیازی منصفانه داد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مقام معظم رهبری با رویکردی جامع، هر دولت را بر اساس میزان پایبندی به ارزش‌های انقلاب ، عدالت‌خواهی، مردمی بودن، کارآمدی، استقلال، توجه به محرومان و حرکت در مسیر گفتمان انقلاب مورد ارزیابی قرار داده‌اند. در این میان برخی از دولت‌ها به دولت تراز انقلاب اسلامی نزدیکتر شده‌اند و الگوی دیگر دولت‌ها به حساب می‌آیند و برخی دولت‌ها از آرمان دولت تراز انقلاب اسلامی فاصله گرفته و مایه عبرت آیندگان هستند.

چکیده مسئله‌ فرهنگ از دیرباز یکی از اولویت‌های رهبران سیاسی بوده است. اهمیت این موضوع تا بدانجا است که بسیاری از رویه‌های دفاعی کشورها در مواجهه با بیگانگان نیز در ارتباط با این مفهوم رُخ‌نمایی می‌کند. این امر در جامعه‌ای چون ایران عمدتا رنگ-وبویی دینی به خود می‌گیرد. مصداق این مساله در مفهوم «تقوای فرهنگی» متجلی شده است. مفهومی که در آموزه‌های رهبران سیاسی ج.ا.ایران قابل ردگیری است. این مقوله که در تقابل با مفاهیمی چون «تهاجم فرهنگی»، معنای خود را بازمی‌یابد، به نوعی از «خودمراقبتی» اشاره دارد که تقویت آن باعث مصونیت جامعه در برابر تهاجمات فرهنگی بیگانگان می‌گردد. تبیین مختصات این موضوع در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای بر اساس مدل سه‌لایه‌ای اِدگار شاین مساله اصلی این نوشتار را تشکیل داده است. از آنجایی که به باور شاین مقوله فرهنگ پدیده‌ای چندسطحی است و در بین سطوح فرهنگ رابطه علّی و معلولی برقرار است؛ بدین صورت که لایه‌‌های بیرونی فرهنگ متأثر از لایه‌های درونی آن می‌باشد؛ بدین‌سبب تقوای فرهنگی در اندیشه رهبری نیز به صورت چند سطحی واکاویده شده است. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون، مختصات تقوای فرهنگی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای در سه سطح‌ درونی(جهان‌بینی: توحید، ‌نبوت، امامت، معادباوری، اعتقاد به هدفمندی ‌خلقت ‌انسان)؛ ‌میانی(ارزش‌ها و باورها: عدالت‌محوری، تمرکز بر نظام خانواده به عنوان بنیان فعالیت های فرهنگی، دشمن‌شناسی و نفی نگاه اشرافی) و بیرونی(مصنوعات و رفتارها: استفاده بهینه از ابزارهای فرهنگی، ترویج وگسترش رفتار های اخلاقی در جامعه) تبیین شده است.

چکیده در عصر حاضر سخن گفتن از مسائل زنان و چگونگی توانمندسازی ایشان و تأمین عدالت جنسیتی، گفتمانی رایج و غالب در سطح جوامع متمدن بوده و از آنجا که نیمی از هر جامعه را زنان تشکیل می‌دهند، پرداختن به موضوعات مرتبط با زنان، از اهمیت شایانی برخوردار است. نوشتار حاضر نظر به اهمیت بحث، خاصّه از این جهت که تمدن غرب با برکشیدن شاخصه‌هایی که اعتبار آنها محل تردید جدی است، به صورت روزافزون سیطره خود را بر فرهنگ کشورها گسترش می‌دهد، در پژوهشی مسئله‌محور و با کاربست شیوه توصیفی-تحلیلی، بایسته‌ها و لوازم توانمندسازی زنان را در آرای رهبری انقلاب به مثابه مسئول مدیریت کلان جامعه اسلامی مورد مداقه قرار داده است. رهاورد پژوهش حکایت از آن دارد که سه عنصر کلیدی در باب توانمندسازی زنان در آرای معظم‌له قابل شناسایی و استحصال است: 1- اجتناب از فرهنگ تبلیغی غرب در زمینه مسائل زنان. 2- توجه به میراث سترگ دینی و برگرفتن سبک زندگی مؤمنانه با توجه به آموزه‌های قرآن و سنت. 3- ضرورت رعایت اولویت‌ها در باب مسائل زنان و اهمیت شایان خانواده به عنوان محوری‌ترین کانون نقش‌آفرینی زن مسلمان. رهاورد پژوهش حکایت از آن دارد که سه عنصر کلیدی در باب توانمندسازی زنان در آرای معظم‌له قابل شناسایی و استحصال است: 1- اجتناب از فرهنگ تبلیغی غرب در زمینه مسائل زنان. 2- توجه به میراث سترگ دینی و برگرفتن سبک زندگی مؤمنانه با توجه به آموزه‌های قرآن و سنت. 3- ضرورت رعایت اولویت‌ها در باب مسائل زنان و اهمیت شایان خانواده به عنوان محوری‌ترین کانون نقش‌آفرینی زن مسلمان

چکیده امروزه شاهد یک جنگ وسیع و ترکیبی با نظام جمهوری اسلامی هستیم. نظامی که با رد تمام الگوهای تمدنی استکباری و مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی شکل گرفته است. یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های دکترین جنگ‌های نوین، استفاده از رسانه‌های اجتماعی برای ایجاد تهدیدهای امنیتی نرم و به دنبال آن تهدید امنیت فرهنگی و در نهایت امنیت ملی است. این امر عمدتاً به دلیل پیشرفت‌های فزاینده تکنولوژی‌های نوین ممکن گشته است. در این میان طرح مفهوم مترقی جهاد تبیین از سوی مقام معظم رهبری مد ظله العالی در امتداد منظومه فکری کلان ایشان در حوزه مواجهه با جنگ ترکیبی، جنگ نرم و جنگ رسانه‌ای دشمن، بسیار مهم و راهبردی است. پژوهش حاضر با درک جایگاه مهم فریضه جهاد تبیین در عرصه جنگ ترکیبی، به دنبال مفهوم‌‌پردازی هندسه جهاد تبیین در منظومه فکری معظم له بوده است. در این راستا تمام بیانات مرتبط ایشان بر اساس جستجوهای انجام‌گرفته در سایت حفظ و نشر آثار آیت ا... خامنه‌ای مبتنی بر روش تحلیل مضمون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و شبکه مضامین بدست آمد. بر همین اساس الگویی برای مفهوم‌سازی و تعیین سازوکارهای تحقق جهاد تبیین در پنج عرصه کلی «مبانی فکری»، «جایگاه و نقش»، «رویکردها»، «الزامات» و «بسترهای جهاد تبیین» طراحی و ارائه شد. مهم‌ترین راهبردهای تحقق جهاد تبیین که در این پژوهش و بر اساس رهنمودهای مقام معظم رهبری ارائه شد عبارتند از «جهاد تبیین با رویکرد فعالانه»، «تحدید حیطه ورود و عملکرد تبیینی»، «بصیرت‌بخشی و تفکرسازی»، «سازندگی و ویرانگری توأمان» و «پیش‌دستی هوشمندانه در طرح مسائل و تبیین آن‌ها».

چکیده هدف: رهبر انقلاب اسلامی در تمام اسناد بالادستی، سیاست‌های کلی نظام و رهنمودهایشان منبعث از دین اسلام، همواره بر تحقق عدالت در حیات زیسته جمهوری اسلامی ایران تأکید نموده‌اند. از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی جایگاه عدالت در منظومه فکری رهبر انقلاب اسلامی است.
روش‌شناسی پژوهش: در پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی توسعه‌ای و با بهره‌گیری از روش اسنادی و همچنین تحلیل محتوای کمی و کیفی (رابطه‌ای) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در بازه زمانی 1368-1402 و با بهره‌مندی از نرم‌افزار R و SPSS، جهت تنظیم و تحلیل داده‌ها اقدام شده است.
یافته‌ها: بر مبنای تحلیل محتوای بیانات رهبر انقلاب اسلامی در بازه زمانی 1368-1402، تعداد 580 مفهوم مرتبط با عدالت در قالب 18 کلان مفهوم عدالت احصاء گردید که همه مفاهیم دارای ارتباط معنی‌داری با یکدیگر بودند. ایشان ضمن توجه به کاستی‌های وضعیت موجود در تحقق عدالت در جامعه، و علل بروز آن، ویژگی‌های عدالت، جامعه آرمانی، و همچنین راهکارهای عملیاتی عدالت‌محور را در 5 مقوله کلان معرفی کرده، و در پی دستیابی به جامعه عدالت‌محور می‌باشند.
نتیجه‌گیری: رهبر انقلاب اسلامی در قامت یک نظریه‌پرداز، اقدام به طرح‌ریزی نظریه عدالت با بهره‌گیری از مبانی فقهی و آموزه‌های اسلامی کرده اند، و معتقدند که عدالت کامل با اراده الهی و توسط امام معصوم قابل تحقق است. در عین حال در مقام یک رهبر سیاسی به نظریه‌پردازی محدود نمانده، و عدالت نسبی را در جامعه قابل دستیابی می‌دانند و برای آن راهکارها و شیوه‌های اجرایی و عملیاتی پیشنهاد می کنند، و در یک مقوله‌بندی کلان تحقق عدالت را در حوزه‌های مختلف توسط مسئولین و با مشارکت مردم میسر می‌دانند.

چکیده هدف پژوهش حاضرطراحی مدل خط‌مشی گذاری فرهنگی مبتنی برمشارکت حلقه‌های میانی (مطالعه ای در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) در سال 1402 بود.در بخش کیفی با استفاده از روش فراترکیب به شناسایی مؤلفه ها و شاخص ها پرداختیم. تعداد نمونه آماری در این تحقیق عبارت بود از 174 مقاله علمی که از سایت های معتبر داخلی و خارجی انتخاب شدند و نمونه ای به تعداد 74 مقاله به روش سندلوسکی و باروسو انتخاب شدند و با استفاده از گروه کانونی و روش کسپ ارزش حیاتی مقالات معلوم ومولفه ها و شاخص ها تعیین شدند . سپس برای غربالگری با استفاده از روش دلفی از بین جامعه آماری، نمایند گان مجلس ،کمیسیون فرهنگی مجلس، اساتید دانشگاه ومسئولین و متولیان فرهنگ و ارشاد اسلامی تعداد 18 نفر به روش هدفمند در دسترس انتخاب شدند . روش دلفی در دو دور اجرا شد و مولفه ها و شاخص ها جرح و تعدیل شدند . در بخش کمی با استفاده از مدل سازی ساختاری و تفسیری و با استفاده از گروه کانونی به طراحی مدل پرداختیم و علاوه بر سطح بندی مولفه ها نوع مولفه ها نیز معلوم گردید . نتایج شناسایی شاخص ها و مولفه ها در بخش کیفی نشان داد که ، عوامل سیاسی،چابکی خط مشی ها در حوزه تحول فرهنگی،عوامل جغرافیایی،امکانات و موقعیت ،کارکرد های خاص حلقه های میانی ،راهبردهای فرهنگی ،تهدیدات خط مشی فرهنگی،محیط بیرونی عوامل فنی ،سیاستهای کلی دولت ،حلقه های میانی در عرصه فرهنگ،تاثیر پذیری فرهنگ از خط مشی،سرمایه نیروی انسانی،انواع حلقه های میانی و... کارکردهای عام حلقه های میانی درفراترکیب شناسایی شدندو از طریق روش دلفی غربال گری شدند و در نهایت به کمک روش مدلسازی ساختاری تفسیری سطوح هرکدام از متغییر ها معرفی شد.

چکیده الگوی جهاد کبیر یکی از ارزش‌های اسلامی، و بزرگ‌ترین وظیفه دانشگاه تراز گام دوم انقلاب اسلامی است. تعیین جزئیات الگوی جهاد کبیر، مولفه‌ها و شاخص‌ها مرتبط با آن امر مهمی است که باید در نگاهی نظام‌مند به طراحی الگوی جهاد کبیر در دانشگاه تراز گام دوم مبادرت ورزید. بنابراین هدف اصلی در این نوشتار،طراحی و تدوین یک مدل، برای تشریح چگونگی عملیاتی شدن الگوی جهاد کبیر در دانشگاه می‌باشد. بر این اساس، در تجزیه و تحلیل موضوع از روش‌ توصیفی تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای با هدف تبیین و ترسیم ابعاد و مولفه‌های الگوی جهاد کبیر در دانشگاه استفاده شده است. در این راستا نتایج تحقیق حاکی از این است که الگوی جهاد کبیر در دانشگاه تراز گام دوم به دو دسته تصورات و تصدیقات قابل تقسیم است؛ تشریح بعد تصورات موضوع؛ ناظر بر چیستی و ماهیت جهاد کبیر، الگو و دانشگاه، و بعد تصدیقات ناظر بر، سه متغیر «بینشی، گرایشی و کنشی» است. در بعد بینشی مولفه‌های خدامحوری، ولایت‌مداری، معادباوری و در بعد گرایشی مولفه‌های کرامت، آزادی و اختیار انسان و در بعد کنشی یا رفتاری تبعیت نکردن از دشمن و امربه معروف ونهی از منکر، ترسیم و تبیین شده است.

چکیده سعادت طلبی و دستیابی به حیات طیبه از جمله مسائل فطری انسان ها بوده و لذا هر نظام و مکتب فکری بسته به ایدئولوژی خود، فارغ از مشروعیت ساختار فکری و سیاسی خود به دنبال تحقق آن است نظام و حکومت اسلامی نیز از این نظر مستثنی از دیگر نظام های سیاسی نیست نوشتار پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی به تبیین مؤلفه های بستر ساز تحقق حیات طیبه در نظام و حکومت اسلامی البته با نگاهی به سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و ارزیابی آن در منظومه فکری آیت الله خامنه ‌ای اختصاص یافت و مشخص گردید که فراید تحقق و دستیابی به حیات طیبه چند وجهی و چند ساحتی بوده و بدون در نظر گرفتن ساحت های اعتقادی ؛ عبادی و اخلاقی ؛ سیاسی و اجتماعی ؛ علمی و فناوری ؛ اقتصادی و حرفه –ای ؛ زیستی و بدنی؛ زیبا شناختی و هنری امری ناممکن است.

چکیده قرآن کریم که خطوط بنیادی علوم انسانی را ترسیم کرده است، انسان را موجود آزاد‌سرشت می‌داند. آزادی مفهومی پرمصداق بوده که یکی از آن‌ها «آزادی بیان» است. با توجه به فضاسازی‌های معاندان مبنی بر اینکه اسلام ضد «آزادی بیان» است و انقلاب اسلامی به افکار ناهم‌سو فرصت ظهور نمی‌دهد، تبیین آن در نظرگاه‌ مفسران قرآن به ویژه بینش قرآنی امام خامنه‌ای، ضرورت دارد؛ زیرا ایشان بابهره‌گیری از ملکه‌ اجتهاد در علوم حوزوی و تبحّر در علوم انسانی از جمله سیاست و اجتماع، دارای نظریه‌ها‌ی قرآنی روزآمد و پاسخ‌گو در این زمینه است. این نوشتار با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیر موضوعی استنطاقی، در پی پاسخ بدین سؤال است که «آزادی بیان» در اندیشه‌ قرآ‌نی امام خامنه‌ای چیست؟ کندوکاو در بیانات قرآن‌بنیان مقام معظم رهبری، نمایان‌گر آن است که ایشان با استناد به آیاتی که محاجّه و جدال با مخالفان را روا شمرده و به استماع اقوال دیگران دستور می‌دهد، حق ارشاد، نظارت اجتماعی و پرسش‌گری را برای آحاد افراد جامعه به رسمیت می‌‌شناسد، به امام و امت دستور مشورت‌خواهی و مشورت‌دهی می‌دهد، مظلومان را به داد‌خواهی تحریص و کتمان حقایق را ممنوع می‌شمارد، «آزادی بیان» را نه تنها جائز بلکه در مواردی لازم می‌داند. اثبات «آزادی بیان»، با تکیه به این دسته آیات از آن جهت است که این امور عینیّت نمی‌یابد مگر زمانی که بیان آراء آزاد باشد. بیان خواسته‌ها و داشته‌های ذهنی آزاد است؛ اما نه به صورت مطلق و بدون ضابطه، بلکه این امر در قالب شرع، عقل، منطق و علم قابل پذیرش و دفاع است.

چکیده حکمرانی دانش‌محور، سیاقی از حکمرانی است که در آن بر مبنای علم، فناوری، پژوهش، بصیرت دینی و آگاهی سیاسی مردم رابطة بین حکومت‌کنندگان و حکومت‌شوندگان ساماندهی می‌شود. دستیابی به شیوة حکمرانی دانش‌محور برای هر مقیاسی از حکمرانی از ضرورت‌های انکارناپذیر است. زیرا بدون الگوی مناسب در این حوزه، رشد و پیشرفت عادلانه غیرقابل امکان جهت اجراست. در جمهوری اسلامی ایران هم بیانیة گام دوم انقلاب، سند سیاستی کلان و چشم‌اندازی راهبردی برای نهادینه‌سازی حکمرانی در ابعاد مختلف است. بنابراین، کشف مضامین با غور در متن یکی از ملزومات اساسی برای برنامه‌ریزان در حوزه‌های گوناگون است. پژوهش حاضر به روش تحلیل مضمون با استفاده از دو روش ترکیبی براون و کلارک و نیز آتراید استیرلینگ به صورت همزمان با کُدگذاری از مضامین کلیدی، آشکار، پنهان و تکراری بیانیة گام دوم انقلاب در نرم‌افزار تحلیلی MAXQDA انجام شده است. برای این کار با فراخوانی متن بیانیة گام دوم انقلاب در نرم‌افزار و مطالعة چندین بارة متن، از ابتدای بیانیه اقدام به کُدگذاری مضامین شد. تعداد 636 کُد در قالب 70 مضمون پایه و 7 مضمون سازمان‌دهنده استخراج شد. مضامین سازمان‌دهندة هفت‌گانه در ذیل مضمون فراگیر «حکمرانی دانش‌محور مبتنی بر علم و فناوری، پژوهش، بصیرت دینی و آگاهی سیاسی» قرار گرفت.

چکیده چکیده:
از آنجا که فساد (اقتصادی و مالی) موجب تضعیف عدالت در جامعه و اختلال در تحقق به موقع اهداف کلان هر نظام سیاسی می‌گردد، لذا امر مبارزه با فساد امروزه به عنوان عامل مهم در دستیابی سریع به رشد و پیشرفت اقتصادی و نیز تحکیم پایه‌های همه حکومت‌ها مورد توجه جدی می‌باشد. اگرچه تاکنون پژوهش‌های متعددی پیرامون مبارزه با فساد صورت گرفته، اما آنچه پژوهش حاضر به دنبال آن است اینکه الگوی تحلیل مضمون مبارزه با فساد در منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی) از چه مضامین مرکزی و اصلی تشکیل شده است؟ در این پژوهش ضمن تبیین روش تحلیل مضمون و با استفاده از تکنیک تحلیل شبکه مضامین، تعداد 261 داده‌ی متن اصلی بیانات ایشان در اطراف دو موضوع "مبارزه با فساد" و "فساد اقتصادی" مورد تجزیه، تحلیل و بازآرایی دقیق قرار گرفت و در انتها 5 مضمون اصلی و فراگیر به عنوان مؤلفه‌های الگوی مبارزه با فساد در بیانات آیت الله خامنه‌ای به دست آمد. 1. مبارزه با فساد از اصول نظام اسلامی برای تحقق عدالت است. 2. نقطه کانونی شکل‌گیری فساد و نیز مبارزه با آن، اقدامات عملی قوه مجریه است. 3. لزوم برخورداری از شایستگی‌های فردی در امر مبارزه با فساد. 4. بستن گلوگاه‌های فساد با اصلاح نظام بانکی و گمرک. 5. شفافیت در وضع قوانین اقتصادی و محاکمه مفسدان.
واژگان کلیدی: تحلیل مضمون، شبکه مضامین، فساد اقتصادی، الگوی مبارزه با فساد، منظومه فکری حضرت آیت الله خامنه‌ای (مد ظله‌العالی).

چکیده پژوهش زیر در مقام تطبیق تئوری پنجره شکسته بر مناسبات سیاسی حاکم بر نمایندگان مجلس شورای اسلامی، صورت پذیرفته است. از این رو در بخش نخست، به شرح و تفصیل تئوری پنجره شکسته پرداخته و در گام دوم، با تحلیل محتوای کیفی بیانات مقام معظم رهبری، پنجره های شکسته موجود در مراحل انتخاب و اشتغال نمایندگان مجلس شورای اسلامی را معرفی و شناسایی می کند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد برابر با تحلیل محتوای کیفی بیانات مقام معظم رهبری، ارائه وعده های غیر واقعی،وابستگی به کانون های قدرت و ثروت، ریخت و پاش ها و صرف پول های کثیف انتخاباتی در حوزه های انتخابی نمایندگان و اثر پذیری از جو، دوقطبی شدن، سبقت طرح ها بر لوایح، و رقابت پنداری با دیگر قوا، از مهمترین پنجره های شکسته حاکم برمناسبات سیاسی نمایندگان مجلس شورای اسلامی هستند که می توانند به بحران آفرینی درنظام سیاسی بینجامد.
ترکیب رویکرد واقع گرایی در کنار آرمان گرایی، انجام امر به معروف و نهی از منکر در سطح کارگزاران در کنار بهره گیری از مکانیزم های کنترل رسمی، همچون اصلاح قوانین انتخاباتی، می توانند در کاهش پنجره های شکسته و پایداری نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران موثر باشند

چکیده یکی از مهم‌ترین موضوع‌ها در شرایط کنونی برای کشور در حوزه اقتصادی که رهبر معظم انقلاب اسلامی امام خامنه‌ای(مدظله) در مناسبت‌های گوناگون بر آن تاکید داشته‌اند، رعایت انضباط مالی و اقتصادی و صرفه جویی در منابع است. زیرا، درست مصرف کردن و صرفه‌جویی موجب می‌شود تا منابع اعم از طبیعی، مالی و انسانی در راستای تولید محصولات و خدمات به خوبی مورد استفاده قرار گرفته و جرایم در حوزه اقتصادی شیوع پیدا نکند. هدف کلی پژوهش حاضر شناسایی پیشران‌های موفقیت انضباط مالی و اقتصادی از دیدگاه امام خامنه‌ای(مدظله) است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر نحوه گردآوری داده‌ها از نوع توصیفی-تحلیلی است. برای شناسایی عوامل موفقیت در انضباط مالی و اقتصادی، فرمایشات امام خامنه‌ای(مدظله) از سال 1368 تا 1401 بررسی شد. در این پژوهش، 14 شاخص اساسی موفقیت انضباط مالی و اقتصادی شناسایی و در 3 مقوله اجتماعی، رفتاری و مدیریتی طبقه‌بندی شدند. نتیجه حاصله دلالت بر آن دارد که مقوله اجتماعی با شاخص‌های صرفه‌جویی، عدم افراط و تفریط، قانون‌مداری و رعایت مقررات و انضباط اجتماعی؛ و مقوله رفتاری با شاخص‌های تقوا در امور، دوری از تجمل‌گرایی و مال‌اندوزی و احتراز از فساد و مقوله مدیریتی با شاخص‌های اهتمام به اقتصاد مقاومتی، برنامه‌ریزی، اولویت‌بندی مصارف، صرف منابع مالی در تولید به جای مصرف، گرفتن تصمیم‌های قاطع و اجرا در عمل، اهتمام در ارتقای بهره‌وری و اتکا بر نیروی انسانی مومن و انقلابی به عنوان عوامل مؤثر بر موفقیت انضباط مالی و اقتصادی محسوب می‌شوند.

چکیده یکی از دعواهای جناح‌های سیاسی در کشورها در سیاست خارجی این است که آیا دولت توانسته است رفتار خارجی عزت‌مدارانه‌ای اتخاذ کنند یا خیر؟ در جمهوری اسلامی نیز به دلیل ماهیت انقلاب اسلامی، این سئوال بسیار بحث‌برانگیز بوده است و بعضا یکی از عوامل اصلی روی کار آمدن یا برکنار شدن یک دولت به حساب آمده‌اند. زمانی که مقام معظم رهبری، آیت‌الله خامنه‌ای بر اصول سه گانه «عزت، حکمت، مصلحت» در سیاست خارجی تأکید کردند، این امر بیش از پیش مورد توجه سیاستمداران و فعالان سیاسی قرار گرفت. در حالی که بیش از چهل سال است که جناح‌های سیاسی له و علیه یکدیگر از این واژه استفاده می‌کنند، در عین حال این واژه به صورت علمی مفهوم‌پردازی نشده، و شاخصه‌های آن محل مناقشه است. از آن جهت که تفاوت فلسفه‌ها به تفاوت مفاهیم و شاخصه‌ها منجر خواهد شد، در این مقاله مفهوم عزت در سیاست خارجی از منظر اندیشه رهبر انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای مورد بحث و تحلیل قرار خواهد گرفت. برای پاسخ به این سئوال که شاخصه‌های عزت در سیاست خارجی از نگاه رهبر انقلاب چه می‌باشد، از روش نظریه زمینه ای بیانات رهبری استفاده گردید. از مجموعه مؤلفه‌های استخراج شده، شاخصه‌هائی مانند حفظ تمامیت ارضی، رعایت احکام اسلامی، حفظ حقوق ملت، یا بی‌اعتنائی به قدرتهای بزرگ به دست آمده‌اند.

چکیده حلقه میانی یکی از مفاهیمی است که مانند خیلی از مفاهیم دیگر همچون استکبارستیزی، شیطان بزرگ و امثال آن زاییده ادبیات انقلاب اسلامی است. از منظر مقام معظم رهبری جامعه ایران احتیاج به یک حرکت عمومی با جهت‌گیری رسیدن به جامعه اسلامی و سپس تمدن اسلامی دارد که راهبری این حرکت عظیم به معنای تمرکز، ایجاد برنامه کار، پیدا کردن و ارائه راهکار و برنامه‌ریزی و هدایت عموم مردم در نیل به چشم انداز مذکور بعهده حلقه‌های میانی است. لذا با توجه به نقش بی بدیل آنها در این مسأله مهم و توانایی اتصال و ارتباط و تفاهم بدنه‌ی جامعه با مجموعه حاکمیت توسط این گروه‌های مردمی و همچنین قرار داشتن در برهه زمانی گام دوم انقلاب اسلامی، دست‌یابی به مؤلفه‌ها و عناصر تشکیل دهنده مفهوم حلقه‌ میانی نقش بسزایی در فهم دقیق‌تر و عمیق‌تر از آن و به تبع کشف و استخراج کارکردها و معرفی آن به جامعه ی مخاطب این امر خواهد داشت. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد اموری از قبیل مسأله محوری و تمرکز بر مأموریت مشخص، عدم ابتنا به قدرت حاکمیتی و متوقف نبودن بر پشتوانه مالی دولتی، جوان محوری و تلاش در جهت خودسازی مقدم بر جامعه سازی و جلوداری حرکت عمومی جامعه اسلامی مؤلفه‌های اصلی این مفهوم را تشکیل می‌دهند. پژوهش حاضر اطلاعات را به صورت کتابخانه‌ای جمع‌آوری و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌نماید.

چکیده انقلاب اسلامی ایران وارد دومین مرحله از حیات خود گردیده است نگاهی به دوره اول انقلاب و موفقیت‌ها و ناکامی‌ها در این دوران در حوزه آموزش‌وپرورش و دنیای به‌سرعت درحال تغییر و تحول کنونی ضرورت بازنگری و تغییر در نقش‌آفرینی معلم به‌عنوان مهم‌ترین رکن آموزش‌وپرورش جهت نفوذ و اثرگذاری بر دانش‌آموزان برای رسیدن به اهداف تعلیم‌وتربیت جمهوری اسلامی ایران را ایجاب می‌نماید. پژوهش حاضر با هدف تبیین آثار و پیامدهای تربیت معلم به‌مثابه رهبر در آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران انجام گرفته است. نوع پژوهش آمیخته (کیفی و کمی) است. جامعه آماری پژوهش در بخش کیفی شامل خبرگان در حوزه رفتارسازمانی، منابع انسانی و آموزش‌وپرورش بود که نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع نظری با 14 نفر با روش نمونه گیری هدفمند انجام گردید. وپس از مصاحبه نیمه ساختاریافته مدل پژوهش طراحی گردید. در بخش کمی ابزار گرداوری اطلاعات پرسش‌نامه محقق ساخته میباشد. روایی محتوایی پرسش‌نامه توسط خبرگان تأیید شد و پایایی پرسش‌نامه از طریق آلفای کرونباخ تعیین شد که در همه متغیرهابالاتر از 7/0 مورد تأیید قرارگرفت. براساس یافته‌های پژوهش اثرات و پیامدها و نتایج معلم به‌مثابه رهبر در چهاربعد تأثیربرخود معلم با سه مؤلفه( خروج از انزوا، ظرفیت‌سازی ورضایت ازشغل) با 8 شاخص .تأثیر بر دانش‌آموزان با سه مؤلفه( ایجاد محیط امن آموزش ورشد،ایجاد محیط لذت‌بخش آموزش وفراگیری وتغییر رفتار) با 9 شاخص. تأثیر بر همکاران با دو مؤلفه( مدل‌سازی آموزش مؤثروهم‌افزایی) با 6 شاخص وتأثیر برمدرسه با دومؤلفه( ایجاد یک جامعه‌ی یادگیری حرفه‌ای و تیم ساز و افزایش سرمایه اجتماعی) با 6 شاخص بودند. نتایج تحقیق می‌تواند دربرنامه‌ریزی اجرایی سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش،تدوین نظام صلاحیت حرفه ای معلم، برنامه‌ریزی درسی تربیت‌معلم و اصلاح سیاست‌های استخدامی و جذب و نگه‌داشت نیرومفید بود بوده وزمینه مناسبی برای تحقیقات دیگران فراهم آورد.

چکیده بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی به‌عنوان یک سند بالادستی ، راهبرد کلان ایران پس از گذشت چهل سال از انقلاب اسلامی است. محتوای بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، بررسی وضعیت موجود و ترسیم آینده مطلوب از منظر رهبر انقلاب است که این مهم می‌تواند راهگشای بسیاری از سؤالات پژوهشگران باشد. مسئله موردنظر پژوهش این است که با انقلاب اسلامی ایران، ساختار حکومت جمهوری اسلامی ایران بر اساس مردم‌سالاری دینی شکل گرفت. طبیعتاً اهداف یک ساختار بدون شهروندان فضیلتمدار هرگز محقق نخواهد شد. با توجه به رویکرد آسیب‌شناسانه و آینده‌نگرانه بیانیه گام دوم، نقطه ابهام اینجاست که ابعاد و فضیلت‌های شهروندی مطلوب در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی چیست؟ در این مقاله با روش تحلیل مضمون و استفاده از نرم‌افزار MAXQDA، ابعاد و فضایل به عنوان مضامین فراگیر، مشخص و ذیل آن‌ها هفت مقوله سازمان دهنده احصاء شده است که مضامین پایه در این دسته‌بندی قرار گرفته‌اند. از مهمترین یافته‌های مقاله این است که اولاً ابعاد شهروندی نسبت به چند دهه گذشته از انقلاب اسلامی، تغییر و ارتقاء یافته است و همچنین شهروند در بیانیه گام دوم، یک مؤلفه راهبردی است که می‌تواند جمهوری اسلامی را وارد الگوهای ساختاری نوین نماید

چکیده هدف از پژوهش پیش‌رو اکتشاف جایگاه شاخصه‌های عقلانیت در عرصه‌های چهارگانه الگوی پیشرفت اسلامی بر اساس اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری بود. عقلانیت یکی از مبانی اساسی گفتمان انقلاب است که دین‌محوری، تفکیک‌‌ناپذیری از معنویت و عدالت، محاسبه درست و به دور از محافظه‌کاری، عدالت‌خواهی، استکبارستیزی، مردم‌سالاری و اقتدار، از شاخصه-ها و مؤلفه‌های اصیل آن به شمار می‌آید. چنین عقلانیتی به عنوان یک اهرم قوی برای حرکت رو به جلو و پیشرفت است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، الگوی پیشرفت را دارای چهار عرصه اساسی «فکر»، «علم»، «زندگی» و «معنویت» می‌داند که با تحقق پیشرفت در این عرصه‌ها، پیشرفت همه جانبه شکل می‌گیرد و زمینه تحقق تمدن نوین اسلامی فراهم می‌آید. گردآوری اطلاعات در این نوشتار با ابزار فیش بوده و پردازش داده‌ها به شکل توصیفی – تحلیلی و به روش تحلیل گفتمان به سامان رسید. فرایند تحقیق به این شکل بود که ابتدا شاخصه‌های عقلانیت از بیانات مقام معظم رهبری استخراج شده و سپس جایگاه این شاخصه‌ها در الگوی پیشرفت استکشاف گردید. به این ترتیب اثبات شد الگوی پیشرفت اسلامی یک الگوی برآمده از عقلانیت اسلامی است و هیچگونه تخالفی با عقلانیت مورد نظر اسلام ندارد.

چکیده امروزه بخش صنعت به بخشی رهبری کننده در عرصه اقتصاد مبدل شده است.هدف پژوهش حاضر تحلیل سیاستهای کلی نظام در حوزه صنعت وتطبیق آنها با منویات مقام معظم رهبری در این حوزه می‌باشد.لذا این پژوهش در پی آن است که پی به بیشترین تأکیدات و ضرایب اهمیت سیاست‌های ابلاغی ایشان مرتبط با بخش صنعت پیرامون چه مواردی است و با مقایسه احکام سیاستی و بیانات ایشان،وجوه افتراق و اشتراک چگونه و شامل چه مواردی است. این پژوهش بر مبنای رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوا صورت گرفته است و داده‌های مورد نیاز برای این پژوهش،با استفاده از جستجوی موضوعی کلید واژه‌های پژوهش در بین بیانات رهبر معظم انقلاب،سیاست‌های کلی نظام و اسناد بالادستی کشور،استخراج و سپس به روش آمیخته(کیفی - کمی)تجزیه و تحلیل گردید.جامعه آماری شامل تمامی بیانات حضرت آیت الله خامنه‌ای و مجموعه سیاست‌های کلی نظام است. نتایج حاکی از آن است که در بیانات رهبری،مقوله‌های«حمایت از تولید داخلی»،«ارتباط صنعت و دانشگاه»و «حرکت به سمت استقلال صنعتی در راستای خودکفایی اقتصادی»بیشترین وزن واهمیت را به خود اختصاص داده‌اند.همچنین از بین سیاست‌های کلی،مقوله‌های«حمایت از تولید داخلی»،«ارتقاء و رشد بهره‌وری»و«گسترش اقتصاد وصنایع دانش بنیان»بیشترین سهم و ضرایب اهمیت را داشته‌اند.