فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده انتخابات به عنوان اصلی ترین نماد مشارکت سیاسی، از شاخص‌های اصلی دموکراسی و مردم‌سالاری در نظام-های سیاسی محسوب می شود. یکی از اقتضائات برگزاری مطلوب انتخابات، نظارت درست بر آن است که اگر بخوبی صورت نگیرد صحت انتخابات را مخدوش می‌سازد. بحث نظارت بر انتخابات در ایران از جمله مباحثی است که از دهه 1370 به طور جدی در محافل سیاسی، مطبوعاتی و دانشگاهی جامعة ما مطرح گردید و اشکالات حقوقی و سیاسی بسیاری بر آن گرفته شد. ما در اینجا در پی آن هستیم تا در حد امکان، ماهیت و شیوه نظارت بر انتخابات در ایران را در مقایسه با دیگر کشورها مورد بررسی قرار دهیم به همین منظور، مفهوم و انواع نظارت، قلمرو آن، در حوزه حقوق عمومی و اساسی، دلایل و ضرورت وجود نظارت، شیوه های اِعمال آن در کشورهای مختلف و در قانون اساسی جمهوری اسلامی، دلایل حقوقی و غیر حقوقی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات و اشکالات و شبهات آن، کیفیت بررسی صلاحیت نامزدها و مقایسه شرایط و صلاحیتهای آنان در ایران در مقایسه با دیگر کشورها را به اختصار مورد بررسی قرار می ‌دهیم. در حقیقت، سؤال اصلی این مقاله این است که آیا ماهیت و شیوه نظارت بر انتخابات در ایران، امری منحصر بفرد و مختص انتخابات در ایران است یا این که، گرچه دارای وجوه افتراقی با دیگر کشورهاست لکن نمی توان برای آن، ماهیت متفاوتی نسبت به دیگر نظام ها قائل شد.
وجه نوآوری این مقاله، مقایسه ابعاد مختلف نظارت بر انتخابات در ایران، همچون استصوابی بودن(قدرت ابطال)، عام و فراگیر بودن، در همه مراحل بودن، غیر قابل پژوهش(اعتراض) بودن با دیگر کشورها و وجود نهادهای مشابه نظارتی با کارویژه های مشابه با شورای نگهبان در دیگر نظام ها... می باشد و تا آنجایی که بررسی ها نشان می دهد چنین مقایسه ای در این سطح تا کنون انجام نشده است.

چکیده مقاله حاضر، دولت مجازی را فراتر از دولت الکترونیک یا دولت هوشمند می داند و از سوی دیگر، آن را فراتر از حکمرانی خوب یا دولت مطلوب، برمی شمارد، با این وصف، این مقاله، درصدد مقایسه آن ها به منظور برجسته کردن دولت مجازی، نیست از آن رو که چنین مقایسه ای، تعریف نویسندگان را از دولت مجازی که آن را ترکیبی از دولت های مذکور با اصول انسانی اخلاقی(دینی) و خصایصی چون فرامرزی بودن دولت، نفی حاکمیت بیگانگان و تاکید بر عنصر ایرانی اسلامی می دانند، تبیین نمی کند! علاوه بر ویژگی های مذکور، دولت مجازی با پذیرشِ اجزاء برجسته دولت الکترونیک و حکمرانی خوب، بر اصول انسانی اخلاقی در دولتی که آن را دولت مجازی در قواره جمهوری اسلامی می داند، به مثابه تبیینی بومی دینی از آن، تأکید می کند.اگر همین الان هم در تعامل و تقابل با دولت مجازی، اقدام کنیم دیر است و فردا دیرتر، زیرا نه تکنولوژی به انتظار ما می ماند و نه حامیان آن.

چکیده امروزه اهمیت قدرت نرم کشورها در پیگیری و دستیابی به اهداف و منافع ملی بر کسی پوشیده نیست. از سوی دیگر، با توجه به تحولات شکل گرفته در عرصه های سیاسی و انقلاب ارتباطات، اعمال قدرت نرم بیش از هر زمانی دیگر میسر شده است. در این راستا، کشورها سعی دارند منافع و اهداف ملی خود در دیگر کشورها را از طریق اعمال قدرت نرم و تأثیرگذاری بر افکار عمومی و به واسطه آن، همراه ساختن توده های مردم با سیاستهای مورد نظر، تأمین کنند. قدرت نرم به مثابه یکی از ارکان سیاست بین الملل در عصر حاضر، جایگاه رفیعی یافته و علت این امر را می توان در کارآمدی، کم هزینه بودن و موفقیت بیشتر قدرت نرم نسبت به اشکال کلاسیک قدرت (قدرت سخت) جست و جو کرد. جمهوری اسلامی ایران نیز همانند سایر واحدهای سیاسی، نیازمند بازشناسی، تقویت و کاربست قدرت نرم است، تا بدین وسیله قدرت ملی خویش را ارتقاء بخشد.
این تحقیق به دنبال پاسخ به این پرسش است که شبکه های اجتماعی موبایل محور با تأکید بر پیام رسان های؛ تلگرام، واتس آپ و اینستاگرام چه تاثیری بر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران دارند؟ که حدس نگارنده در پاسخ به پرسش فوق بر این فرض استوار است که؛ شبکه های اجتماعی مبتنی بر تلفن همراه با نفوذ غیر مستقیم برنگرش، علایق، روابط اجتماعی و سبک زندگی کاربران ایرانی از طریق ابزارهای فرهنگی یا ایدئولوژیک بر قدرت نرم جمهوری اسلامی تاثیر می گذارند
هدف این پژوهش بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی موبایل محور( با تاکید بر تلگرام،واتس آپ و اینستاگرام) بر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران و شناخت شبکه های اجتماعی موبایل محور، ویژگی های آنها، قدرت نرم و چگونگی تاثیر گذاری شبکه های اجتماعی یاد شده بر قدرت نرم است که در تبیین چارچوب نظری تحقیق به نظریه " امپریالیسم فرهنگی" (Cultural Imperialismاستناد شده است

چکیده با توجه با اینکه تحقق عدالت، از مطالبات اصلی رهبر انقلاب در بیانیه گام دوم انقلاب است، بررسی مستندات قرآنی و روایی آن در بیانات مقام معظم رهبری، ضرورت دارد. هدف از پژوهش مستندات قرآنی و روایی این مسأله، ایجاد انگیزه برای اقامه عدالت در جامعه و عمل به منویات مقام معظم رهبری است. سؤال اصلی نوشتار حاضر این است که مستندات قرآنی و روایی بیانات مقام معظم رهبری«دامت برکاته» درباره تحقق عدالت در ابعاد سیاسی و اجتماعی چیست؟ با روش تحلیلی – استنتاجی از کلمات رهبر انقلاب، می توان گفت: اسلام سازنده عدالت و عدالت مطلق، پرتو اسلام است و تحقق کامل عدالت بر اساس اندیشه سیاسی اسلام به وجود می یابد؛ از جمله یافته های تحقیق و مستندات بُعد سیاسی عدالت، خطبه ی(126) نهج البلاغه است:«از من تقاضا می‌کنید که پیروزی و موفقیت در سیاست را به قیمت ستمگری و پایمال کردن حق مردم ضعیف به دست آورم!؟ و از جمله مستندات بُعد اجتماعی عدالت، آیه ی( 90) سوره نحل است:«قطعاً خداوند به اجراى عدالت و نیکى امر مى‌کند». بر اساس این پژوهش، سیاست اسلامی به دنبال تحقق ابعاد مختلف عدالت و رساندن انسان ها به حیات طیبه است و نگرشی مبتنی بر عقلانیت، فطرت دارد بر حفظ حقوق و کرامت انسانی، تأکید دارد تا زمینه نجات انسان را فراهم کند. حاکمیت مشروع الهی نیز به عنوان راهکاری برای اجرای عدالت اسلامی و حل معضلات مادی و معنوی، انسانهاست و تحقق این مهم، در جامعه توحیدی امکان پذیر است.

چکیده فقه دستور زندگی و پاسخگوی نیازهای بشر در همه اعصار است. قاعده فقهی «نفی سبیل» بیشتر ناظر به سیطره سیاسی یا اقتصادی قلمداد شده و عرصه فرهنگی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. امروز روابط فرهنگی در سایه پیشرفت های تکنولوژیک بسیار گسترده‌تر از گذشته است و جلوگیری از سیطره کفار بر مسلمین از مسیر فرهنگ، ضرورت دوچندان دارد. تسلط فرهنگی کفار و دشمنان انقلاب اسلامی می‌تواند مقدمه و طریق سلطه در همه عرصه‌ها باشد. آموزه‌های یوگا در تضاد روشن با فرهنگ و باورهای اسلامی است. یوگا هرگز یک ورزش صرف یا تکنیکی روان‌شناختی نیست بلکه به شدت با تفکرات و ایده‌ها و مفاهیم خاص دینی و آئینی گره خورده است. نقش و حضور خداوند در آموزه‌های یوگا به‌طور ملموسی کم‌رنگ است. ره‌آورد یوگا قرار گرفتن در معرض فساد عقیده و نیز کاستن ارزش و تعداد نمادهای دینداری در میان مسلمین است و موجب می‌شود اعتلای اسلام بر دیگر آئین‌ها و باورها کم‌رنگ شود و یکپارچگی امت اسلامی و سرمایه اجتماعی مسلمانان ضعیف شود. قاعده مزبور، به اطلاق خود، شامل هر عمل و اقدامی میشود که نوعی تسلط از سوی کفار بر مسلمانان ایجاد کند. در نتیجه، یوگا و هر پدیده شرقی و غربی مانند آن، اگر با شیوعش، تغییرات فرهنگی معتنابهی در جامعه مسلمان ایجاد کند که عرفا آن را غلبه فرهنگ خاص کفار بتوان شمرد، قاعدتا ممنوع و خلاف شرع خواهد بود. روش این تحقیق، تحلیلی-توصیفی است.

چکیده در این مقاله سعی شده است بر اساس روش اکتشافی و با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا و مضمون، داده‌های حاصل از بررسی منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای استخراج و الگوی مبارزه با آمریکاگرایی ایشان تبیین شود. برای استخراج این الگو، ابتدا بیانات ایشان با چهار الگوی مبارزه با آمریکاگرایی کاتزنشتاین و کیوهن تطبیق داده شد ولی با مشاهده عدم کفایت این الگوها، چهارچوب خاص حاصل از اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای با عنوان «مبارزه با آمریکاگرایی متعالیه» کشف و تشریح گردیده است. کنش‌گر برمبنای الگوی متعالیه، موجوی مکلف، مختار و مواجه با هدایت الهی است که منطق اقدامش، انجام تکلیف الهی مبتنی بر عقلانیت متعالیه است. از آنجا که نظام شناختی آیت‌الله خامنه‌ای براساس جهان‌بینی توحیدی شکل گرفته است، دین مبین اسلام اصلی-ترین منبع الهام‌بخش بر افکار و اندیشه‌های ایشان می‌باشد. همچنین قرآن، اندیشه‌های امام خمینی(ره)، آرمان-های انقلاب اسلامی و قانون اساسی در زمره منابع فرعی در الگوی مبارزاتی ایشان می‌باشند.

چکیده این مقاله در پی تحلیلی تاریخی از فعالیت‌های سیاسی آیت‌الله محمدتقی مصباح‌یزدی در سال‌های اولیة شکل‌گیری نهضت اعتراضی امام خمینی نسبت به دولت پهلوی است. در این پژوهش تلاش شده با بهره‌گیری از رویکرد تفسیر قصد کوئنتین‌اسکینر به بررسی مکتوبات آیت‌الله مصباح از 1342 تا 1344 پرداخته تا مقصود کنش‌های کلامی او بررسی شود. این رویکرد بر قصد مؤلف از صورت‌بندی‌های نظری و سیاسی در مکتوباتش تمرکز می‌شود و در پی یافتن آن است که مؤلف در سیر کُنش سیاسی خویش، در پی مواجهه با چه مفصل‌بندی‌های نظری‌سیاسی و پی ترویج یا نقد چه اندیشه‌ها و گفت‌وگو با چه اندیش‌مندانی بوده است. فرض مقاله این‌که آقای مصباح‌یزدی که دانش‌آموختة فلسفة علامه طباطبایی و از پیروان اندیشة سیاسی امام خمینی بوده، پس از آغاز اعتراضات سیاسی امام خمینی و پیروان ایشان نسبت به دولت پهلوی با نگارش مقالاتی در باب ترویج اسلام سیاسی در نشریة بعثت می‌پردازد و پس از اختلاف با پیروان آیت‌الله شریعتمداری در این نشریه، از آنان جدا و نشریة انتقام را تأسیس می‌کند. او در این نشریه با کنش‌های کلامی در میثاق زبانی سنت‌گرایی حوزة علمیه در پرسش‌وپاسخ با رویکرد محافظه‌کارانة آیت‌الله شریعتمداری، به ترویج اسلام رادیکال امام خمینی همت می‌گمارد.

چکیده اقتصاد مقاومتی اکنون به پارادایم حاکم بر فضای سیاستگذاری ایران تبدیل شده، لیکن فقدان نظریه‌پردازی دربارۀ آن ضعفی جدی بشمار می‌رود که حاکی از غلفت اندیشمندان دانشگاهی در این زمینه است. چنین غفلتی می‌تواند پیامدهای نامطلوبی در برون‌رفت اقتصاد کشور از منبع‌محوری و حرکت به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش داشته و سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری را در کشور ناکارآمد نماید. هدف پژوهش حاضر، تئوریزه کردن مبانی اقتصاد مقاومتی بر اساس نظریۀ هم‌پایی فنّاورانه است. برای این منظور از روش فرا ترکیب و شواهد تجربی در سه کشور کره جنوبی، چین و ایران استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ارکان «درون‌زایی» و «برون‌گرایی» در اقتصاد مقاومتی با ارکان «تلاش‌های بومی برای توسعۀ فنّاوری» و «انتقال بین‌المللی فنّاوری» در هم‌پایی فنّاورانه متناظر است. هم‌چنین بین چهار ویژگیِ «شناسایی و به-کارگیری ظرفیت‌های علمی، فنّی و اقتصادی»، «ساماندهی نظام ملّی نوآوری»، «حمایت همه جانبه از صادرات کالاها و خدمات» و «دیپلماسی و انتقال فنّاوری» در اقتصاد مقاومتی با چهار ویژگیِ «ظرفیت جذب و توانمندی‌های فنّاورانۀ بومی»، «نظام‌های ملّی و بخشی نوآوری»، «رشد مبتنی بر صادرات» و «یادگیری و انتقال فنّاوری از منابع برون مرزی» در هم‌پایی فنّاورانه تناظر برقرار است. در مقالۀ حاضر یافته‌های مذکور بطور دقیق با موردکاوی‌های عملی و ارائۀ شواهد تجربی تأیید می‌شود. در نهایت توصیه می‌گردد در سیاستگذاری‌های مربوطه ضمن به‌کارگیریِ توأمِ «تلاش‌های بومی برای توسعۀ فنّاوری» و «انتقال بین‌المللی فنّاوری »، بر سهمِ در حال افزایشِ تلاش‌های بومی تأکید گردد.

چکیده مقاله حاضر، به بررسی و تحلیل گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی بر اساس نظریه گفتمان لاکلا و موفه می‌پردازد. تحلیل گفتمان از قابلیت خاصی برای توضیح شیوه گفتمان‌سازی، نقش عاملیت سیاسی رهبران، منازعات گفتمانی و چرایی هژمونیک شدن گفتمان های مختلف برخوردار است. این نوشتار درصدد پاسخ به این پرسش است که چگونه با روش تحلیل گفتمان، نحوه هژمونیک شدن گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی در تقابل با گفتمان‌های رقیب تبیین می-شود؟ برای پاسخ به پرسش مذکور، این پژوهش، انگاره ذیل را مطرح می‌کند که گفتمان سیاسی امام خمینی با سرمایه اجتماعی خاصی که از بطن جامعه شیعی برخاسته بود و با تاریخ، ارزش‌ها و باورهای ذهنی آحاد جامعه ایرانی انطباق داشت و همچنین از اعتبار و دسترسی بالایی نسبت به دیگر گفتمان‌ها برخوردار بود توانست در رقابت با دیگر گفتمان-های رقیب از بالاترین مزیت و هژمونی سیاسی و اجتماعی برخوردار شود. در کشاکش رقابت گفتمان‌های رقیب پیش از انقلاب آن گفتمان‌هایی توانستند جایگاه خود را حفظ نماید که به نحوی از انحاء با گفتمان انقلاب اسلامی و بویژه با گفتار امام خمینی(ره) ارتباط معنایی پیدا کنند.

چکیده هدف از پژوهش حاضر بررسی و ارزیابی توسعه فناوری در ایران در طول برنامه‌های اول تا پنجم توسعه مبتنی بر دو رهیافت و مدل نظری فناوری مناسب و خوداتکا است. نخست جوهر استدلال دو مدل مذکور تشریح می‌شود. سپس اسناد و مطالعات انجام شده از برنامه‌های اول تا پنجم توسعه با تأکید بر توسعه فناوری، بر اساس مفاهیم دو الگو و مدل نظری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. داده‌های گردآوری شده شامل دو دسته اسناد است. اسناد و گزارش‌هایی که بر تاریخ توسعه فناوری در ایران پس از انقلاب اسلامی پرداخته‌اند و اسناد و مطالعاتی که توسعه فناوری در این دوره‌ها را ارزیابی و تحلیل کرده‌اند. برای دستیابی به هسته کانونی و مقولات مرکزی فعالیت‌های توسعه فناوری از روش تحلیل مضمون استفاده شد. با استفاده از این روش تلاش گردید تا اسناد و داده‌ها‌ی گردآوری شده کدگذاری شده و مضامین اصلی آن استخراج گردد و در نهایت مدل نظری از برنامه‌های توسعه فناوری در طول برنامه اول تا پنجم ترسیم شد. یافته‌های پژوهش بیانگر توجه برنامه‌ریزان و سیاستگذاران بر اتخاذ برخی از انواع فناوری‌ها در هر یک از دوره‌های اول تا پنجم توسعه می‌باشد که در جداول مرتبط بیان می‌شود. نوآوری پژوهش حاضر در ترسیم مدل توسعه فناوری در طول برنامه‌های توسعه با استفاده از روش کیفی تحلیل مضمون است که نقاط قوت و ضعف برنامه-ها را تبیین می‌نماید.

چکیده سؤال اصلی مقاله آن است که لوازم «محرومیت زدایی عادلانه» در اندیشه و عمل سیاسی آیت الله خامنه ای (مدّظلّه)چیست؟ برای پاسخ به این پرسش، تحقیق حاضر با روش تحلیل اسنادی انجام و از فیش برداری به عنوان ابزار استفاده شده است. یافته های تحقیق موید آن است که در دیدگاه آیت الله خامنه‌ای (مدّظلّه) مسئله محرومیت با فقدان عدالت اجتماعی در جامعه ارتباط تنگاتنگی دارد. از اینرو لازمه «محرومیت زدایی» استقرار عدالت اجتماعی است. در دیدگاه آیت الله خامنه‌ای محرومیت محصول نظام‌های غیراسلامی است و چنانچه عملکرد کارگزاران دولت اسلامی در معنای حقیقی، «اسلامی» باشد می‌تواند به رفع محرومیتِ ناشی از عملکرد دولت‌های غیر اسلامی، منتهی گردد. با این حال، نقشه اجرای عدالت اجتماعی در تفکر اسلامی، اصول راهنمایی دارد که حداقل در محورهای چندگانه «اولویت داشتن محرومین»، «ضرورت فرصت برابر»، «اصلاح ساختارها و رویه‌های ظالمانه» و «اهتمام مضاعف به افراد کم توان و ناتوان» با دیدگاه‌های جهانی همخوانی دارد. اگر چه

می توانند این اصول راهنما در مقام تفسیر و عمل، به سبک و سیاق‌های مختلفی ناظر بر زیست‌بوم‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی عملیاتی شوند.

چکیده انقلاب اسلامی نقطه‌ی عطفی در تاریخ ایران به شمار می‌رود که مفاهیم تازه‌ای را به حوزه‌ی گفتمان سیاسی و اجتماعی ایران وارد کرد. این انقلاب بر پایه اندیشه‌های فقهی ـ سیاسی مکتب تشیع شکل گرفته که یکی از اصلی‌ترین آموزه‌های آن، عدالت و تحقق عدالت اجتماعی در جامعه می‌باشد. معمارکبیر انقلاب اسلامی با آرمان عدالتخواهانه، مردم را به مبارزه با تبعیض و بی‌عدالتی فراخواند. اکنون که سال‌ها از آن فریادهای عدالتخواهانه می ‌گذرد، دغدغه‌ی عدالت، آزمون دشواری را فراروی کارگزاران نظام نهاده تا کارآمدی خود را در آیینه‌ی عدالت بنگرند. رهبر معظم انقلاب اسلامی همواره اجرای عدالت بخصوص عدالت اجتماعی را در جامعه به مسئولان و کارگزاران توصیه می‌کردند و بر لزوم تحقق آن تأکید دارند. باید اذعان کرد که علی‌رغم تلاش کارگزاران در طول 42 سال گذشته، آنچنان که شایسته نظام اسلامی می‌باشد عدالت اجتماعی به معنای واقعی کلمه در جامعه تحقق نیافته است. سؤال اصلی پژوهش، این است که چه موانعی در راه تحقق عدالت اجتماعی وجود دارد و چه مواضعی از جانب مقام معظم رهبری در راستای رفع این موانع ارائه شده است؟ روش پژوهش در مقاله‌ی حاضر، توصیفی‌ـ تحلیلی است و اطلاعات به صورت کتابخانه‌ایی گردآوری شده و بر مبنای این اطلاعات و داده‌ها، موضوع فوق مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که برای اجرای هر چه بهتر عدالت اجتماعی در جامعه باید نظریه‌ای ناب و اصیل در خصوص عدالت اجتماعی، از دیدگاه‌ مقام معظم رهبری که منطبق بر متون دینی است، استخراج گردد و به صورت قانونی، توسط کارگزاران نظام در جامعه به اجرا درآید.

چکیده چکیده
ادبیات پایداری یکی از مهم‌ترین مفاهیم ادبیات فارسی است که موضوع اصلی آن، مقاومت، ظلم‌ستیزی، جنگ، اختناق و... است. هدف مقاله توصیفی- تحلیلی حاضر بررسی مقایسه‌ای ادبیات پایداری دهه اول انقلاب اسلامی با دوران پس از دفاع مقدس است. با توجه به بررسی‌های به عمل آمده می‌توان اذعان کرد که با وجود تاریخچه، اهمیت و اثرگذاری ادبیات پایداری در ایران بازهم چالش‌هایی همچون بحران مخاطب، ضعف مبانی نظری و نظریه‌پردازی و... وجود دارد اما این چالش‌ها باعث نشده است ادبیات پایداری به فراموشی سپرده شود. در دهۀ اول انقلاب اسلامی ادبیات پایداری ابعاد ظلم‌ستیزی حکومت طاغوت و مقاومت مردم در مقابل این حکومت در بر گرفته و در دوران پس از دفاع مقدس ادبیات پایداری ابعادی همچون جنگ، شهادت، مقاومت و... مردم ایران در جنگ تحمیلی با عراق را در بر گرفته است که در عصر حاضر نیز بعد از گذشت بیش از چهل سال از پیروزی انقلاب اسلامی ایران این نوع از ادبیات ، جایگاه مناسبی را در میان مخاطبان خاص خود دارد.