فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده یکی از چالش برانگیزترین مباحث سیاست خارجی ایران طی سال‌های پساانقلاب اسلامی، بالاخص طی یک دهۀ اخیر، موضوع کلان‌داده بوده است. در طول این سال‌ها کمترین نظریه‌پرداز و تئوریسینی درصدد پردازش به این چالش برآمده‌اند اما بخشی از این مهم در این نوشتار محقق شده است. این شرایط منجر به طرح این سؤال می گردد که هوش مصنوعی چگونه در چهارچوب نظری پیوستار قدرت- در این مقاله مشخصا سه مولفۀ جبر فیزیکی، چماق/هراس و راهبردِ بازدارنده- بر تصمیم‌گیری رهبران سیاسی ایران و توفیق آنان در شکل گیری یک راهبرد بین‌المللی تأثیر گذاشته است؟ فرضیه پژوهش حاضر بر این استدلال استوار است که طبق نظریۀ پیوستار قدرتِ کریستوفر هیل از میان متغیرهای 9 گانه در این پیوستارگونه، سه مولفۀ جبر فیزیکی، چماق/هراس و راهبردِ بازدارنده متمایل به قدرت سخت نقش ایفا کرده‌اند. یافته‌های پژوهش از سه مولفۀ یاد شده به عنوان مهم‌ترین عوامل در به سرانجام رسیدن اعمال قدرت سخت در زمانۀ هوش مصنوعی در سیاست خارجی ایران یاد می‌کند. بااین حال تاثیر متغیرهایِ 9 گانۀ دیگر پیوستار مزبور را در این میان نادیده نمی‌انگارد. در انجام پژوهش حاضر از روش کیفی از نوع تبیینی و منابع الکترونیکی و نوشتاری استفاده شده است.

چکیده شورا یکی از اصول پذیرفتهشده در بین تمامی مذاهب اسلامی است و هر مذهبی بر اساس مبانی خود تفسیر خاصی از آن دارد. این تفاسیرِ متفاوت، بیانکنندة میزان نقش شورا در مردمسالاری دینی است. این مقاله با استفاده از روش تطبیقی، در پی یافتن اشتراکات و تفاوتهای موجود بین نظریة شورا از دیدگاه متفکران شیعه و اهل سنت، با تکیه بر دیدگاههای امام خمینی(ره)و رشیدرضاست. پاسخ به این پرسش، زوایای بحث شورا در اسلام و مبنای مردمسالاری دینی را روشن‌تر میگرداند؛ چرا که هر دو متفکر طبق استنباط از کتاب و سنت و بر اساس مبانی خود بر اصل شورا تأکید دارند، و آن را بعنوان یک نظریه سیاسی در ایده خود از حکومت اسلامی لحاظ کرده اند اما در جزئیات آن با یکدیگر متفاوتاند. از دیدگاه اغلب متفکران شیعه، بهویژه امام خمینی(ره)، از آنجا که حکومت جنبه‌ای الهی دارد، شورا در مشروعیتِ الهیِ حکومتِ دینی نقشی ندارد و تنها در چگونگی شکل حکومت و ادارة آن مؤثر است و منطبق با شرع اسلام نقشی اساسی در قانونگذاری ایفا میکند؛ اما از در نظر اهل سنت، شورا هم در مشروعیت و شکل‌گیریِ حکومت نقش دارد و هم در اداره و قانونگذاری آن، زیرا حکومت از دیدگاه اغلب آنان، ازجمله رشیدرضا، صرفاً پدیده‌ای اجتماعی و بر عهدة مردم است.

چکیده مستند رضاشاه شبکه ماهواره‌ای من و تو، یکی از اقدامات این شبکه در راستای تاریخ‌سازی جدید و تحریف تاریخ معاصر ایران است. تهیه‌کنندگان این اثر با نشان دادن تصاویر خرابی‌های دوره قاجاری، ورود رضا پهلوی به ارکان قدرت‌سیاسی را معجزه‌ای برای پایان یافتن اوضاع نابسامان آن دوران تلقی کرده و اقدامات فراوانی را در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی به وی نسبت می‌دهند. اقداماتی که به طور کلی چهره ایران را از ویران‌سرایی کامل به یک کشور مدرن و قدرتمند در منطقه تبدیل می کرد. از این‌رو مقاله حاضر درصدد است تا به روش توصیفی - تحلیلی با استفاده از اسناد و منابع به بررسی تحریف‌های مطرح شده در مستند رضاشاه بپردازد. سوالاتی که در اینجا مطرح می‌شود؛ 1. موضوعات پیرامون اقدامات فرهنگی و اجتماعی دوره رضاشاه در مستند، تا چه حد به واقعیت نزدیک است؟ و اینکه اداره کنندگان منصوب‌شده حکومت پهلوی در ایجاد تحولات آن دوره چه نقشی داشته‌ا‌‌ند؟ یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که مستند تمامی وجهه‌های تحول فرهنگی و اجتماعی دوران پهلوی اول را به واسطه نمایش تصاویر منتخب و ارائه اطلاعات غلط به مخاطب خویش، به شخص رضاشاه و حکومت پهلوی نسبت می دهد و وی را تنها عامل پیشرفت فرهنگی و اجتماعی ایران آن دوران معرفی می‌کند. هم‌چنین مستند افراد تحصیل کرده حاضر در حکومت را تحت هدایت و رهبری او در ایجاد آن اصلاحات نشان می دهد.

چکیده در سالهای اخیر مقام معظم رهبری از عبارت جهاد تبیین در مقابل جریان تحریف استفاده بیشتری می‌کنند تا جایی که برای شکست تحریف باید از تبیین استفاده نماییم، جهاد تبیین در کلام رهبر معظم انقلاب به معنای آغاز تحولی بنیادین و متمایز از حرکت‌های قبل است و این تحول باید از جهت «کمیت و مقدار» و «کیفیت و شیوه» مورد توجه باشد. جهاد تبیین اقدامی جهادی با مسیر و روشی مشخص است، زیرا تبیین به معنای بیان حقایق می باشد و در این برهه نباید به روال سابق عمل کرد و باید بصورت جهادی و انقلابی در مسیر کشف حقایق در مقابل ابهام‌آفرینی‌های دشمنان گام برداشت ، اگر جهاد در کنار تبیین قرار گیرد به معنای یک تلاش مستمر و پرانگیزه، برای بیان حقایق و آرمان‌های بزرگ انقلاب برای ایجاد تمدن نوین اسلامی خواهد بود. یکی دیگر از مطالب پرتکرار رهبری انقلاب فضای مجازی بوده که با توجه به فضای فعلی جامعه جهانی و جمهوری اسلامی ایران، با شکل متفاوتی از «سلطه و کنترل جهانی» از سوی غول‌های رسانه‌ای مواجهیم که به دنبال تسخیر چشم‌ها، گوش‌ها و افکار میلیون‌ها بیننده، شنونده و خواننده هستند و لذا با پدیده ای بنام استعمار مجازی روبرو می باشیم، حربه جدیدی که رهبرانقلاب نیز از آن به دیکتاتوری رسانه‌ای، تعبیر کردند. پژوهشگران در این تحقیق سعی دارند با شیوه توصیفی تحلیلی مخاطب را با این شکل جدید سلطه آگاه نمایند و آن را در با ابزار جهاد تبیین بررسی نمایند.

چکیده احصا 29 مورد از 31 فراز بیانیه گام دوم که به صورت مستقیم و غیر مستقیم سیاست خارجی را مد نظر قرار داده است گواه توجه ویژه مقام معظم رهبری به سیاست خارجی در این بیانیه است، در پژوهش حاضر، چهار مساله یعنی 1- تعریف ماده و معنی به عنوان دو عنصر مکمل در طراحی سیاست خارجی 2- تاکید بر مقاومت و استقلال3- تاکید بر خودباوری و قدرت درون زا به جای اتکای خارجی 4- پیوند ملت، امام و امت در سیاست خارجی را به عنوان چهار پیش رانه بیانیه گام دوم در سیاست خارجی قلمداد کرده است. از آنجا که پیش رانهای مورد نظر و اساساً کلان گفتمان خارجی انقلاب اسلامی، قرائتی انتقادی نسبت به اصول مفروض مسلط در روابط بین الملل محسوب می گردد پژوهش حاضر «تحلیل گفتمان انتقادی» را به عنوان چارچوب تحلیلی برگزیده است و با روش تحلیل محتوا با رویکردی کتابخانه ای و اسنادی به بررسی موضوع پرداخته. دعو پژوهش حاضر آن است که برای عبور از مرحله انقلاب اسلامی، نظام اسلامی و دولت اسلامی به مرحله ساخت کشور اسلامی و نهایتا تمدن نوین اسلامی ، حداقل در حوزه سیاست خارجی توجه و اهتمام به پیش رانهای فوق ضرورت دارد. دعو پژوهش حاضر آن است که با به کار گیری چهار پیشرانه‌ی ذکر شده می توان از مرحله انقلاب اسلامی، نظام اسلامی و دولت اسلامی به مرحله ساخت کشور اسلامی و نهایتا تمدن نوین اسلامی رسید.

چکیده هدف اصلی این مقاله تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی با استفاده از روش نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. گفتمان مارکسیستی با بهره گیری از آثار و کتاب های تاثیرگذار سعی در جذب افراد در فرایند انقلاب اسلامی بود. در این راستا مارکسیست ها از کتبی همچون کژراهه (احسان طبری)، تزی برای تحرک (مصطفی شعائیان)، تحلیل موقعیت نیروهای انقلابی در ایران (بیژن جزنی)، حزب توده و مسائل میهن انقلابی ما (نورالدین کیانوری)، ماهی سیاه کوچولو (صمد بهرنگی) الهام گرفتند. نویسنده در این مقاله در پی پاسخ به این سوال است که تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی به چه صورت می باشد؟ روش مورد استفاده در این مقاله روش تحلیل گفتمان با استفاده از نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. نظریه گفتمان پل جی یکی از مهمترین و کارآمد ترین نظریه ها در توصیف ساختار یک متن و دستیابی به عناصر زبانی آن و روابط میان این عناصر است. تحلیل محتوای آثار نشان می دهد مفهوم حرکت در آثار گفتمان مارکسیستی از نقش مهم و کانونی در تفکرات مارکسیست ها برخوردار است. آثار مارکسیستی در تلاش است نظم برآمده از حکومت پهلوی را به چالش کشیده و کلمه حرکت را به سمت مفهوم انقلاب سوق دهند. همچنین بررسی محتوای آثار مارکسیستی نشان می دهد که بعضی آثار تنها راه رهایی علیه انسداد وضعیت و فعالیت های سیاسی را اقدام مسلحانه می دانستند. در مقابل این گفتمان، گروهی بودند که دال مرکزی گفتمان خود را حرکت نرم و مسالمت آمیز در نظر داشتند و رسیدن به هدف از طریق حرکت مسلحانه را امری مذموم قلمداد می کردند. این گفتمان سعی داشت به روش مسالمت آمیز به اهداف خود نائل شوند. این گروه مایل به انقلابی است که از متن جامعه و مطالبه اکثریت مردم بیرون بیاید.

چکیده چکیده
از آن‌جایی که اقتدار هر کشور مظهر حیات ، عزّت ملی ، افتخارآفرینی ، پیشرفت و امید به آینده قلمداد می-شود، آیت‌الله خامنه‌ای –به‌عنوان فقیهی برجسته و رهبر جامعه اسلامی- مکرراً و به‌طور پیوسته بر آن تأکید و آن را پشتوانۀ ثبات نظام جمهوری اسلامی در عرصه ملی و بین المللی، حافظ موجودیت، اعتبار و احترام آن در دنیا و تأمین کننده منافع ملی معرفی و به نقش آن در دفع چالش‌ها، تهدیدات و مظالم استکبار جهانی ، توجه و اهتمام ویژه‌ای دارند ؛ و از آن جایی که طبق اصول امامیه برای هر موضوعی از موضوعات فی نفس الامر حکمی مقرر گردیده و صاحب شرع حکم جمیع حوادث را به طور عموم یا به طور خصوص مقرر داشته؛ این تحقیق در صدد پاسخ به این سوال، که آیا دیدگاه نظری و اصول سیاسی حاکم بر رفتار و سیاستهای عملی رهبری ٍ آیت الله خامنه‌ای در راستای تحقق اقتدار نظام اسلامی، برخاسته و مبتنی بر قواعد فقهی اسلام است یا خیر؟ بررسی تا معلوم گردد نظر و منش ایشان در مسئله اقتدار در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، علمی و نظامی از مبانی فقهی –برخاسته از فقه و شریعت اسلامی- ازجمله نفی سبیل، لا ضرر، وجوب تعظیم شعائر الهی و حرمت اهانت به آن‌ها، وجوب حفظ نظام و حرمت اخلال در آن و عدالت نشأت می‌گیرد و به تبع، - به دلیل حجیت ادله چهارگانه قواعد فقهی- یعنی کتاب ، سنت، اجماع و عقل - حجیّت شرعی آنها نیز مسجّل می‌‌گردد.

چکیده فراگیری فضای مجازی در میان آحاد مختلف جامعه، آسیب‌ها و تخطئی‌های مختلفی را در پی داشته است. بخشی از این آسیب‌ها از اهداف مورد نظر نظام استکباری در راه-اندازی جنگ نرم و بسط آن در فضای مجازی است که توانسته با نفوذتر، پراثرتر، شتابنده در بسامد بیشتر نقش ایفا کند. این مقاله با هدف تأویل مختصات فضای مجازی برای دارا بودن ظرفیت کنشیاری در اهداف انقلاب اسلامی با رویکرد اندیشه مقام معظم رهبری بوده که دو مقوله فضای مجازی و جهاد تبیین می‌توانند مکمل یکدیگر به عنوان سلاح در جنگ نرم عمل نماید. براین اساس با روش توصیفی تحلیلی که درصدد توصیف وضع موجود مسئله یا پدیده‌، ویژگی‌ها و صفات آن را مطالعه و با تشریح جزءبه جزء یک محصول، شناخت بیشتر بدون هر گونه دخالت یا استنتاج ذهنی انجام می‌پذیرد. یافته‌ها حاکی است که پرداختن به جهاد تبیین می‌تواند برای پیشگیری و از میان برداشتن زمینه-های فردی و اجتماعی آلودگی و آسیب‌های موجود از جوانب مختلف در فضای مجازی در راستای تحقق حکمرانی مجازی باشد و می‌توان از وجه نرم افزاری این فضا به عنوان یکی از ابزارهای گوناگون به‌روز در این راستا بهره‌برداری کرد. ضرورت دارد؛ از سلاح جهاد تبیین به عنوان یکی از اقدامات صیانتی با هدف پیشگیری، هشدار دادن، آگاه کردن، تقدم به حفظ صحت؛ در برابر افسارگسیختگی فضای مجازی که منافع و مصالح فردی و اجتماعی را تهدید کرده، تمتع جست و گامی به سوی سعادت و سلامت جامعه برداشت.

چکیده نظر به اهمیت چالش های ساختاری موجود در کشور و با عنایت به تاکید مقام معظم رهبری مبنی بر تحلیل علمی گفتمان بیانیه گام دوم انقلاب توسط دانشگاه ها، تحقیق حاضر با هدف: شناسایی چالش های ساختاری مطرح در بیانیه گام دوم انقلاب و رتبه بندی آنها به لحاظ تاثیرگذاری و ارائه راه کارها انجام گرفت. جامعه آماری تحقیق اعضای هیئت علمی دانشگاه ارومیه و روش پژوهش: پیمایشی و نیز تحلیل محتواست. متن مورد تحلیل، بیانیه گام دوم و در بخش پیمایش ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته است که روایی و پایایی آن تایید شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها ازآزمون کای دو و فریدمن استفاده شد. یافته‌های: تحقیق نشان میدهد که چالش های ساختاری مطرح در بیانیه گام دوم انقلاب، وابستگی اقتصاد به نفت، حضور غیر موجه دولت در بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی، مغفول ماندن ظرفیت‌های داخلی، مغفول ماندن ظرفیت‌های نیروی انسانی، بودجه بندی معیوب و نامتوازن، عدم ثبات سیاست‌های اجرایی اقتصاد، عدم رعایت اولویت‌ها، اسراف در دستگاه حکومت است و تاثیر این چالش ها بر اقتصاد کشور از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه معنادار است. نتایج: نشان می دهد که از دیدگاه جامعه آماری تحقیق، سه چالش وابستگی اقتصاد به نفت، حضور غیر موجه دولت در بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی و بودجه‌بندی معیوب و نامتوازن تاثیرگذارترین چالش های ساختاری بر اقتصاد کشور هستند

چکیده وحدت از آموزه‌های قرآنی است که تحقق برخی از وعده‌های الهی منوط به شکل یافتن آن در جامعه اسلامی عنوان گردیده است. با این‌که قرآن کریم به وحدت فرمان داده و از تفرقه بازداشته است، ولی در عمل این حقیقت محقق نشده و تفرقه و عدم اتّحاد در میان امّت اسلامی از آغاز تا کنون وجود داشته است.این مقاله با هدف بررسی کارکرد وحدت آرمانی در تکامل انقلاب اسلامی به روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته و با تطبیق عملکرد اهل‌بیت علیهم‌السلام با فرامین قرآن، تعریف جدیدی از نحوه‌ی پیاده‌سازی وحدت در امّت اسلامی ارائه داده است. نتیجه این که: الف) برای حصول وحدت به سه رکن اجتماع، منشور مورد اتفاق و رهبر و محور وحدت نیاز است. که نسبت به جامعه‌ مخاطب آن به اشکال مختلف و لایه‌های متعددی قابل تقسیم است. و نیز بنا به زمان و شرایط ممکن است حتّی نوع خاصی از آن در حال اضطرار مختلف باشد، امّا گمان می‌رود آن‌چه متناظر با حصول وعده‌های الهی در قرآن است، نوع خاصی از وحدت ایمانی است که به آن وحدت آرمانی اطلاق گردید. رهبری در اتّحاد ایمانی، و پیشبر اهداف اصلی آن نقش بی بدیلی ایفا می‌کند.
ب) وحدت آرمانی دستوری الهی که اجرای آن رضایت او را به دنبال دارد و منجر به حصول توفیقات گوناگون مؤثر در ارتقاء جامعه و باعث کیفیت بخشی به کارکرهای انقلاب اسلامی می‌شود.سپس با استمرارآن موجبات استمرار نظام اسلامی فراهم می‌شود که در سایه آن دشمنان و بدخواهان شناسایی و نقشه‌ها شوم آنان نقش برآب می‌شود.

چکیده مقام معظم رهبری با صدور بیانیه گام دوم انقلاب، تحلیل گذشته و نقشه راه حرکت آینده انقلاب اسلامی را در چهل سال دوم به تصویر کشیده است. این نوشتار با هدف مستندسازی و تبیین قرآنیِ مقولاتِ بیانیه گام دوم انقلاب، به دنبال پاسخ به این سؤال اساسی است که بیانیه گام دوم انقلاب تا چه حد برآمده از مفاهیم و آموزه‌های قرآنی است؟ از این رو با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و به شیوه متن‌محور، بیانیه گام دوم انقلاب مورد تحلیل قرار گرفته است. بعد از مراحل کدگذاری سه گانه، 20 کد گزینشی از سه شاخص چیستی، چرایی و چگونگی انقلاب اسلامی استخراج گردید و کلان ایده «تمدن نوین اسلامی» به عنوان مقوله هسته به دست آمد و در ادامه مقولات برآمده از آن، ضمن مستند‌سازی قرآنی، تبیین قرآنی شد. نتیجه این که گزاره‌های بیانیه گام دوم انقلاب، ناظر به مفاهیم و آموزه‌های قرآنی است و قرآن کریم، سنگ زیرین بنای تمدن اسلامی است.

چکیده یکی از برنامه‌های مهم اصلاح نظام اداری، سیاست‌های کلی نظام اداری جمهوری اسلامی ایران است و مهمترین گام در تحول و اثربخشی ساختار و نظام مدیریتی کشور، تشخیص و شناخت چالش ها و مشکلات است. پژوهش حاضر مبتنی بر نمونه گیری هدفمند و مصاحبه نیمه ساختار یافته با تعداد 12 نفر از اساتید و خبرگان علمی و اجرایی از طریق روش تحلیل محتوایی (تحلیل تم) و با استفاده از نرم افزارMAXQDA به دنبال آسیب‌شناسی اجرای سیاست‌های کلی نظام اداری کشور بر اساس مدل سه شاخگی (محیطی، ساختاری و محتوایی) است. یافته ها نشان می دهد در شاخه محیطی (جامعه نخبگانی، پاسخگویی، خط و مشی فکری و سیاسی، مقتضیات سازمانی، قانونگذاری، افکار عمومی)، شاخه ساختاری (تدوین سیاست های کلی، اجرای سیاست های کلی، نظارت بر اجرای سیاست های کلی) و شاخه محتوایی (شخصیت و رفتار، ادراک، زمانبندی، فرهنگ سازمانی، دانش و انگیزش) عوامل عدم تحقق و اجرای کامل سیاست های کلی نظام اداری می باشند.